Araştırma Makalesi

KAHRAMANMARAŞ/TÜRKOĞLU AĞZINDAN DERLEME SÖZLÜĞÜ’NE KATKILAR

Sayı: 30 29 Ekim 2025
PDF İndir
TR EN

KAHRAMANMARAŞ/TÜRKOĞLU AĞZINDAN DERLEME SÖZLÜĞÜ’NE KATKILAR

Öz

Bu çalışma, Kahramanmaraş ilinin Türkoğlu ilçesinde yaşayan etnik grupları tarihî bağlarıyla incelemekte ve yöre ağzında bugün yaşayan söz varlığını sistemli biçimde tespit ederek Derleme Sözlüğü’ne katkı sağlamayı amaçlamaktadır. 2008-2010 ve 2021-2024 yılları arasında gerçekleştirilen saha araştırmalarında, ilçeye bağlı 36 mahalleden alınan 53 ses kaydı incelenmiştir. Derleme çalışmaları; yaşlı, çoğunluğu okuma yazma bilmeyen ve yöreden dışarı çıkmamış konuşurlardan alınan ses kayıtlarıyla yürütülmüş; böylece ağız özelliklerinin özgün biçimleri korunmuştur. Toplanan sözcükler beş başlık altında sınıflandırılmıştır. Derleme Sözlüğü’nde yer almayan, anlamı farklı olan, sesletimi değişik biçimlerde görülen, Maraş/Mr. adına kaydedilmediği hâlde Türkoğlu’nda kullanılan ve sözlüklerde yer almayan deyim ve kalıpları kapsayan çalışmada her sözcük, yöredeki bağlamı içinde tanık cümle ile sunulmuş; kullanıldığı mahallelerle belirtilmiştir. Derleme Sözlüğü’ndeki madde başlarına atıfta bulunulmuştur. Çalışmada Türkoğlu ağzında bulunup Derleme Sözlüğü’nde bulunmayan 54 isim, 23 fiil, 4 sıfat, 19 zarf, 1 zamir, 2 ünlem = 103 sözcük; Derleme Sözlüğü’nde bulunup Türkoğlu ağzında anlamı farklı 65 isim, 12 fiil, 24 sıfat, 5 zarf, 1 ünlem=175 sözcük; Derleme Sözlüğü’nde bulunan ama Türkoğlu ağzında farklı sesletilen 27 isim, 4 fiil, 4 sıfat, 3 zarf, 2 zamir, 1 edat, 2 ünlem=43 sözcük; Derleme Sözlüğü’nde bulunan ama Maraş/Mr. adına kaydedilmeyen 33 isim, 8 fiil, 6 sıfat, 4 zarf, 1 zamir, 1 ünlem =53 sözcük ile Derleme Sözlüğü ile Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü’nde bulunmayan ama Türkoğlu ağzında yer alan 31 deyim tespit edilmiştir. Çalışma, yalnızca sözlük bilimi açısından değil ağız araştırmaları, halk bilimi, tarih ve etnoloji açısından da önemli veriler sunmakta; aynı zamanda güncel Derleme Sözlüğü’nün zenginleştirilmesine katkı sağlamaktadır. Elde edilen verilerin Türk Dil Kurumunun dijital sözlük çalışmalarında değerlendirilmesi hedeflenmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Acar, K. (2013). Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü’ne Kandıra ağzından katkılar. Journal of Turkish Studies, 8(9), 375-375. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.4857
  2. Akman, H. (2024). Van ağzından Derleme Sözlüğü’ne katkılar. Çekmece Sosyal Bilimler Dergisi, 12(24), 82-107. https://doi.org/10.55483/cekmece.1523257
  3. Aksoy, Ö. A., Vardarlı, E., Ülkütaşır, Ş., Ünver, A., Cankoçak, G. A., Sarıbaş, O., & Dilçin, C. (Ed.). (2019). Türkiye halk ağzından Derleme Sözlüğü: C. I-VI. Türk Dil Kurumu.
  4. Arslan, B. (2013). Çatpınar (Doğanşar/Sivas) ağzından Derleme Sözlüğü’ne katkılar. Dil ve Edebiyat Araştırmaları, 8, Article 8.
  5. Arslan, D. (2018). Eğirdir và yöresi ağızlarından Derleme Sözlüğüne katkılar. International Language, Literature and Folklore Researchers Journal, 1(15), 358-363. https://doi.org/10.12992/TURUK609
  6. Asıl, E. (2021). Elbistan/Alembey ve Ekinözü/Alişar köyleri ağızlarından Derleme Sözlüğüne katkılar. Asya Studies, 5(17), Article 17. https://doi.org/10.31455/asya.882766
  7. Aslan, B. O., & Özbek, E. E. (2018). Demirci halı dokumacılığında kullanılan terimler ve Derleme Sözlüğü’ndeki yeri. Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 39, Article 39. https://doi.org/10.21497/sefad.443345
  8. Ataizi, D. E., & Sözer, B. (2018). Kadınhanı ağzından Derleme Sözlüğü’ne katkılar. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 16(1), Article 1. https://doi.org/10.18026/cbayarsos.411526

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Yeni Türk Dili (Eski Anadolu, Osmanlı, Türkiye Türkçesi)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Erken Görünüm Tarihi

26 Ekim 2025

Yayımlanma Tarihi

29 Ekim 2025

Gönderilme Tarihi

12 Ağustos 2025

Kabul Tarihi

18 Ekim 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Sayı: 30

Kaynak Göster

APA
Kirik, E. (2025). KAHRAMANMARAŞ/TÜRKOĞLU AĞZINDAN DERLEME SÖZLÜĞÜ’NE KATKILAR. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 30, 18-49. https://doi.org/10.29029/busbed.1763027
AMA
1.Kirik E. KAHRAMANMARAŞ/TÜRKOĞLU AĞZINDAN DERLEME SÖZLÜĞÜ’NE KATKILAR. BUSBED. 2025;(30):18-49. doi:10.29029/busbed.1763027
Chicago
Kirik, Esra. 2025. “KAHRAMANMARAŞ/TÜRKOĞLU AĞZINDAN DERLEME SÖZLÜĞÜ’NE KATKILAR”. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, sy 30: 18-49. https://doi.org/10.29029/busbed.1763027.
EndNote
Kirik E (01 Ekim 2025) KAHRAMANMARAŞ/TÜRKOĞLU AĞZINDAN DERLEME SÖZLÜĞÜ’NE KATKILAR. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 30 18–49.
IEEE
[1]E. Kirik, “KAHRAMANMARAŞ/TÜRKOĞLU AĞZINDAN DERLEME SÖZLÜĞÜ’NE KATKILAR”, BUSBED, sy 30, ss. 18–49, Eki. 2025, doi: 10.29029/busbed.1763027.
ISNAD
Kirik, Esra. “KAHRAMANMARAŞ/TÜRKOĞLU AĞZINDAN DERLEME SÖZLÜĞÜ’NE KATKILAR”. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 30 (01 Ekim 2025): 18-49. https://doi.org/10.29029/busbed.1763027.
JAMA
1.Kirik E. KAHRAMANMARAŞ/TÜRKOĞLU AĞZINDAN DERLEME SÖZLÜĞÜ’NE KATKILAR. BUSBED. 2025;:18–49.
MLA
Kirik, Esra. “KAHRAMANMARAŞ/TÜRKOĞLU AĞZINDAN DERLEME SÖZLÜĞÜ’NE KATKILAR”. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, sy 30, Ekim 2025, ss. 18-49, doi:10.29029/busbed.1763027.
Vancouver
1.Esra Kirik. KAHRAMANMARAŞ/TÜRKOĞLU AĞZINDAN DERLEME SÖZLÜĞÜ’NE KATKILAR. BUSBED. 01 Ekim 2025;(30):18-49. doi:10.29029/busbed.1763027