19. YÜZYILDA OSMANLI İMPARATORLUĞU’NUN EĞİTİM POLİTİKALARI VE TOPLUMSAL ZİHNİYET

Abstract

Osmanlı’da eğitim denilince akla gelen daha çok Medreseler ve Sıbyan Mektepleriydi. Bir de devletin/sarayın kendi özel kurumu vardı ki bu da Enderun’du. Fatih Sultan Mehmet ve Kanunî Sultan Süleyman dönemlerinde eğitimde, geleneksel anlayışı da içinde barındırmasının yanında, çağa uygun yeni bir modellemeye gidildi. Sahn-ı Seman, Tettimme ve Süleymaniye Medreseleri çağdaş yaklaşımın başlıca örnekleriydi. Osmanlı tarafında bunlar olurken Avrupa tarafı, ‘rationality’ ağırlıklı bir eğitim anlayışıyla tüm maddede işleyen dinamik fizik kanunlarını keşfe yönelmişti. Kıtanın bu yönelişi onu, belki kendisinin bile beklemediği derecede muazzam bir bilim-teknik atılımına ulaştırdı. Bu elbette ‘güçlü’ konumuna geçmek demekti. 19. yüzyıl Osmanlı İmparatorluğu için çağ ile yeniden yüzleşme ve böylece eksik yönlerine çözüm yolları arama yüzyılı oldu. Reform çabaları içinde eğitimin fonksiyonu direkt olarak yeniliklerin toplumsal ve bürokratik yaşama adaptasyonu ile bağlantılandırıldı. Belki bahse konu işlev de önemliydi ama bu, aşağıda bahsedilecek aksaklıklarla birlikte, yenidünya perspektifinin uzağına düşmenin en temel nedeni olacaktır.

Keywords

• Mektep,Fatih,çağdaş yaklaşım,güçlü konum,reform

Education Policies Of The Ottoman Empire In The 19th Century And Social Mentality

Abstract

The Schools that Sıbyan Mektebi (elementary school) and Medrese (madrasah) was more came to mind upon spoken on education in the Ottoman Empire. On the other hand,  Palace had Enderun that private constitution of the state. In the period Sultan Mehmet Conqueror and Sultan Suleyman Magnificent went to a new modification how süite was for era in where in education area, sheltering traditional education concept too. Sahn-ı Seman, Tetimme and Suleymaniye were primary examples of the comtemporary approach. These occuring side of the Ottoman the side of the Europe had directed to discover that dynamic physics laws which running in the all substances with a “rationality” predominant education perspective. This direction of the continent delivered it to a enormous advance of the science-technic, how maybe it was not expected. This added up to “power” status, of course. 19th century became the century of the search for solutions to correct state’s weaknesses, in consequence, the century of  a new confronting with the age which its in it. Reform struggles that in the mention century was direct lenked education’s function with adaptation of the changes to social and bureaucratic life. Even though important previously mentioned the function, this was the most basic cause that fall away of the new world perspective, with disruptions which will mentioned in article.

Keywords

• 19th century,Education,Madrasah,Sahn-ı Seman,School

References

1. Araştırma eserler
2. Akyıldız, A. (1993). Tanzimat Dönemi Osmanlı Merkez Teşkilatında Reform (1836-1856). İstanbul: Eren Yayınları.
3. Akyüz, Y. (2016). Türk Eğitim Tarihi. Ankara: Pegem Akademi.
4. Berkes, N. (2010). Türkiye’de Çağdaşlaşma. A. Kuyaş (Yay. Haz.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
5. ------------. (2015). Türk Düşününde Batı Sorunu (1. Baskı). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
6. Çadırcı, M. (1991). Tanzimat Döneminde Anadolu Kentlerinin Sosyal ve Ekonomik Yapıları. Ankara: TTK Basımevi.
7. Davison, R. H. (2005). Osmanlı İmparatorluğu’nda Reform (1856-1876). O. Akınhay (Çev.). İstanbul: Agora Kitaplığı.
8. -----------------. (1990). Essays in Ottoman and Turkish History (1774-1923), The Impact of the West. Texas: Saqi Books, University of Texas Press.

9. Findley, C. V. (2011a). Kalemiyeden Mülkiyeye Osmanlı Memurlarının Toplumsal Tarihi. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
10. -----------------. (2011b). Modern Türkiye Tarihi; İslâm, Milliyetçilik ve Modernlik. İstanbul: Timaş Yayınları.
11. -----------------. (2012). Dünya Tarihinde Türkler. İstanbul: Timaş Yayınları.
12. Gencer, B. (2014). İslâm’da Modernleşme (1839-1939). Ankara: Doğubatı Yayınları.
13. Genç, E. S. (2010). 19. Yüzyıl İstanbul’u, Bir İngiliz Seyyahın İzlenimleri. İstanbul: Doğu Kitabevi.
14. Hocaoğlu, D. Mülâkatı. (2003). 21. yüzyılda Sultan II. Abdülhamid’e Bakış içinde (s. 65-74). M. Tosun (Haz.). H. Turan (Yay. Dan.). İstanbul: Acar Matbaacılık ve Yayınları.
15. Jorga, N. (2009). Osmanlı İmparatorluğu Tarihi I-V (1774-1912). İstanbul: Yeditepe Yayınları.
16. Karakışla, Y. S. (2014). Osmanlı Hanımları ve Kadın Terzileri (1869-1923). İstanbul: Akıl Fikir Yayınları.
17. Karal, E. Z. (2011). Büyük Osmanlı Tarihi V-IX. Ankara: TTK Basımevi.
18. Kıray, E. (2010). Osmanlı’da Ekonomik Yapı ve Dış Borçlar. İstanbul: İletişim Yayınları.
19. Kodaman, B. (1999). Abdülhamid Devri Eğitim Sistemi. Ankara: TTK Yayınları.
20. Koloğlu, O. (2004). Abdülhamit ve Masonlar (5. Baskı). İstanbul: Pozitif Yayınları.
21. Koselleck, R. (2013). Kavramlar Tarihi, Politik ve Sosyal Dilin Semantiği ve Pragmatiği Üzerine Araştırmalar. A. Dirim (Çev.). İstanbul: İletişim Yayınları.
22. Köktürk, G. V. (2013). Baykan Sezer’de Doğu-Batı Sorunu. İstanbul: Doğu Kitabevi.
23. Lewis, B. (2009). Modern Türkiye’nin Doğuşu. Ankara: Arkadaş Yayınları.
24. Lütfi Efendi. (1999). Vak‘anüvis Ahmed Lütfi Efendi Tarihi VI-VIII (1. Baskı). Yücel Demirel (Yay. Haz.). İstanbul: Tarih Vakfı-Yapı Kredi Yayınları.
25. Mordtmann, A. D. (1999). İstanbul ve Yeni Osmanlılar. İstanbul: Pera Yayıncılık ve Kitapçılık.
26. Ortaylı, İlber. İmparatorluğun En Uzun Yüzyılı, Alkım Yayınları, İstanbul 2005.
27. Patrick, M. M. (2009). Son Sultanların İstanbul’unda (Siyâset, Modernleşme, Yabancı Okullar). İstanbul: Dergâh Yayınları.
28. Proust, M. (1992). Du côté de chez Swann, à la Recherche du Temps Perdu (1ere Publication). Paris: Le livre de Poche, Librairie Générale Française.
29. Quataert D. (2011). Sanayi Devrimi Çağında Osmanlı İmalat Sektörü. İstanbul: İletişim Yayınları.
30. Said, E. (2009). Başlangıçlar: Niyet ve Yöntem. İstanbul: Metis Yayınları.
31. Tipi, Ş. (2005). Pışıbba (1860-1926). C. Tipi (Yay. Haz.). İstanbul: Remzi Kitabevi.
32. Tunaya, T. Z. (2010). Türkiye’nin Siyâsî Hayatında Batılılaşma Hareketleri. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
33. Makaleler
34. Akgün, S. (1999). ‘‘19. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu’nda Sosyokültürel Etkilerin Amerika Boyutu’’. H. C. Tuncer (Haz.). Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Problemler, Araştırmalar, Tartışmalar, 24-26 Mayıs 1993-Ankara: Bildiriler içinde (s. 44-55). Ankara: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
35. Neumann, C. K. (1999). ‘‘Ahmet Cevdet Paşa’nın Tarihçiliğine Yansıyan Zihniyet Dünyası’’. H. C. Tuncer (Haz.). Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Problemler, Araştırmalar, Tartışmalar, 24-26 Mayıs 1993-Ankara: Bildiriler içinde (s. 64-71). Ankara: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
36. Baykan S. (2012). ‘‘Batıcılaşma-Seminer Notları’’. E. Eğribel-U. Özcan (Ed.). Türkiye’de Modernleşme, Batılılaşma Yerine Küreselleşmenin İkâmesi içinde (s. 9-41). İstanbul: Doğu Kitabevi.
37. İhsanoğlu, E. (1990). ‘‘Dârülfünûn’un Tarihçesine Giriş, İlk İki Teşebbüs’’. Belleten, LIV/210, Ankara 1990.
38. Findley, C. V. (2008). ‘‘The Tanzimat’’. The Cambridge History of Turkey IV içinde (s. 11-37). Cambridge: Cambridge at the University Press.
39. Vatter, S. (2011). ‘‘Şam’ın Militan Tekstil Dokumacıları: Ücretli Zanaatkârlar ve Osmanlı İşçi Hareketleri’’. D. Quataert-E. J. Zürcher (Der.). Osmanlı’dan Cumhuriyet Türkiyesi’ne İşçiler (1839-1850) içinde (s. 55-95). İstanbul: İletişim Yayınları.
40. Salnâmeler
41. Asaduryan, A. (1315/1899). Musavver Salnâme-i Fennî. D02946. İstanbul: Şirket-i Mürettibiye Kütüphane ve Matbaası.