Year 2018, Volume 16 , Issue 24, Pages 79 - 132 2018-04-27

Çanakkale’de Osmanlı Dönemi Tasavvuf Ortamının İzleri: Tarîkat Yapıları

Semiha ALTIER [1]


Çanakkale’nin iki kıta arasındaki coğrafi konumu bu şehri askeri, siyasi, ticari olduğu kadar dini-tasavvufi açıdan da özel kılar. 14.-20. yüzyıllarda zengin bir tasavvufî ortamın yaratıldığı Çanakkale’de, günümüze ulaşabilen tarîkat yapıları arasında sadece nispeten iyi durumdaki Gelibolu Mevlevîhanesi ve Yazıcızâde Çilehanesi ile harap durumdaki Eceabat Kilitbahir Köyü Tâlib-i İrşâdî Dergâhı bulunur.

Ancak salnâme, seyahatnâme, gravür, mezartaşı, arşiv belgesi ve 19. yüzyıl sonu 20. yüzyılın başlarında bu bölgelerde araştırma yapanların çalışmaları gibi ilk el kaynaklarda adları geçmekle birlikte; savaş, deprem ve ilgisizlik sonucu bugüne ulaşmayan tekke, zâviye ve dergâhların sayısı oldukça fazladır. Rumeli ve Balkanlar’ın Türkleşme/İslamlaşma sürecinde önemli görevler üstlenen bu tarîkat yapılarının yanısıra, Çanakkale’de çeşitli tarîkat mensupları adına inşa edilen cami ve türbeler, zaman içinde bunların çevresinde oluşan hazirelerindeki mezartaşları dönemin tasavvuf hayatının zenginliğini ortaya koyar. Öte yandan bu tasavvuf ortamında tarikat mensuplarının yazdıkları kitaplar da tasavvuf edebiyatının temel taşlarını oluşturmuştur.

Elimizdeki bilgilerden Çanakkale’deki tasavvufi ortamın daha çok Gelibolu’da yoğunlaştığı, yanı sıra merkez ile Lapseki, Ezine, Eceabat, Bayramiç ve Biga ilçeleriyle, belde ve köylerinde Ahîlik, Bektâşîlik, Mevlevîlik, Rifâîlik, Nakşibendîlik, Sünbüliyye, Halvetîlik, Kâdirîlik, Bayrâmîlik, Uşşakîlik, Celvetîlik, Sa’dîlik gibi tarîkatların etkin olduğu anlaşılır. Arşiv belgelerinde her ne kadar Bektaşiler’e ait tekke sayısı fazla olsa da Mevlevîliğin bu bölgede ayrı bir yere sahip olduğu anlaşılır. Ancak bu tarîkatlara ait günümüze ulaşan neredeyse yok denecek sayıdaki yapılar, tarîkat mimarisinin Çanakkale’deki gelişimini-değişimini ortaya koyacak sayıda/nitelikte değildir.

Çanakkale, Mevlevîlik, Bayrâmîlik, İrşadîlik, Gelibolu Mevlevîhanesi, Yazıcızâde Çilehanesi, Kilitbahir Tâlib-i İrşâdî Dergâhı, Osmanlı Tarîkat Mimarisi
  • OCAK Ahmet Yaşar, “Osmanlı Devleti’nin Kuruluşunda Dervişlerin Rolü”, Osmanlı Devleti’nin Kuruluşu, Efsaneler ve Gerçekler: Tartışma-Panel Bildirileri (Ankara, 19 Mart 1999), Ankara, 2000, s.67-80
Primary Language tr
Journal Section Articles
Authors

Author: Semiha ALTIER (Primary Author)

Dates

Publication Date : April 27, 2018

Bibtex @research article { canakkalearastirmalari419262, journal = {Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı}, issn = {2148-0877}, address = {}, publisher = {Çanakkale Onsekiz Mart University}, year = {2018}, volume = {16}, pages = {79 - 132}, doi = {10.17518/canakkalearastirmalari.419262}, title = {Çanakkale’de Osmanlı Dönemi Tasavvuf Ortamının İzleri: Tarîkat Yapıları}, key = {cite}, author = {ALTIER, Semiha} }
APA ALTIER, S . (2018). Çanakkale’de Osmanlı Dönemi Tasavvuf Ortamının İzleri: Tarîkat Yapıları. Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı , 16 (24) , 79-132 . DOI: 10.17518/canakkalearastirmalari.419262
MLA ALTIER, S . "Çanakkale’de Osmanlı Dönemi Tasavvuf Ortamının İzleri: Tarîkat Yapıları". Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı 16 (2018 ): 79-132 <https://dergipark.org.tr/en/pub/canakkalearastirmalari/issue/36805/419262>
Chicago ALTIER, S . "Çanakkale’de Osmanlı Dönemi Tasavvuf Ortamının İzleri: Tarîkat Yapıları". Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı 16 (2018 ): 79-132
RIS TY - JOUR T1 - Çanakkale’de Osmanlı Dönemi Tasavvuf Ortamının İzleri: Tarîkat Yapıları AU - Semiha ALTIER Y1 - 2018 PY - 2018 N1 - doi: 10.17518/canakkalearastirmalari.419262 DO - 10.17518/canakkalearastirmalari.419262 T2 - Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı JF - Journal JO - JOR SP - 79 EP - 132 VL - 16 IS - 24 SN - 2148-0877- M3 - doi: 10.17518/canakkalearastirmalari.419262 UR - https://doi.org/10.17518/canakkalearastirmalari.419262 Y2 - 2018 ER -
EndNote %0 Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı Çanakkale’de Osmanlı Dönemi Tasavvuf Ortamının İzleri: Tarîkat Yapıları %A Semiha ALTIER %T Çanakkale’de Osmanlı Dönemi Tasavvuf Ortamının İzleri: Tarîkat Yapıları %D 2018 %J Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı %P 2148-0877- %V 16 %N 24 %R doi: 10.17518/canakkalearastirmalari.419262 %U 10.17518/canakkalearastirmalari.419262
ISNAD ALTIER, Semiha . "Çanakkale’de Osmanlı Dönemi Tasavvuf Ortamının İzleri: Tarîkat Yapıları". Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı 16 / 24 (April 2018): 79-132 . https://doi.org/10.17518/canakkalearastirmalari.419262
AMA ALTIER S . Çanakkale’de Osmanlı Dönemi Tasavvuf Ortamının İzleri: Tarîkat Yapıları. Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı. 2018; 16(24): 79-132.
Vancouver ALTIER S . Çanakkale’de Osmanlı Dönemi Tasavvuf Ortamının İzleri: Tarîkat Yapıları. Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı. 2018; 16(24): 132-79.