Beden Eğitimi ve Spor Öğretmenlerinin Kapsayıcı Eğitim Farkındalığı ve Özel Gereksinimli Öğrencilere Yönelik Öz Yeterlik Algısının İncelenmesi

Year 2026, Volume: 21 Issue: 1, 161 - 173, 29.01.2026

Selen Uğur Mutlu , Fatma Demir Zengin , Nimet Haşıl Korkmaz

https://doi.org/10.33459/cbubesbd.1677647

Abstract

Bu araştırma beden eğitimi ve spor öğretmenlerinin kapsayıcı eğitim farkındalığı ve özel gereksinimli öğrencilere yönelik öz yeterliğini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada ilişkisel araştırma ve nedensel karşılaştırma modeli kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemini Bursa ilinde görev yapan öğretmenler oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak; Kapsayıcı Eğitim Farkındalık Ölçeği, Özel Gereksinimli Çocuklara Yönelik Öz Yeterlik Ölçeği ve kişisel bilgi formu kullanılmış; veriler Mann Whitney U testi ve Spearman Korelasyon analizi ile değerlendirilmiştir. Araştırma bulgularına göre, erkek öğretmenlerin bedensel yetersizlikle ilgili öz yeterlik puanları, kadınlara göre daha yüksek bulunmuştur. Kapsayıcı eğitim, kaynaştırma eğitimi veya özel eğitimle ilgili daha önce seminer, hizmet içi eğitim gibi programlara katılım sağlamış öğretmenlerin kapsayıcı eğitim farkındalık puanlarında anlamlı bir farklılık bulunduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, katılımcıların zihinsel, bedensel ve görme yetersizliğine yönelik öz yeterlik puanları ile kapsayıcı eğitim farkındalık puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olduğu görülmüştür. Sonuç olarak, beden eğitimi ve spor öğretmenlerinin cinsiyet, kişisel deneyimler ve eğitim geçmişi gibi faktörlerin kapsayıcı eğitim farkındalığı ve özel gereksinimli öğrencilere yönelik öz yeterlik düzeylerini etkileyebileceği ayrıca, öğretmenlerin engel türüne yönelik öz yeterlik algılarının kapsayıcı eğitim farkındalıklarıyla ilişkili olduğu belirlenmiştir. Öğretmenlerin kapsayıcı eğitim farkındalık ve öz yeterliklerini artırmak için geleneksel yöntemlere ek olarak uygulamalı yenilikçi eğitimler önerilmektedir.

Keywords

Kapsayıcı eğitim , Özel gereksinim , Öz yeterlik

Investigation of Physical Education and Sports Teachers' Awareness of Inclusive Education and Their Self-Efficacy Perceptions Regarding Students with Special Needs

Abstract

This study investigates the inclusive education awareness and self-efficacy of physical education and sports teachers toward students with special needs. In the study, relational and causal-comparative research models were used. The sample consisted of teachers working in Bursa province. Data were collected using the Inclusive Education Awareness Scale, Self-Efficacy Scale for Children with Special Needs, and a personal information form. Data analysis involved the Mann-Whitney U test and Spearman correlation. Findings showed that male teachers had significantly higher self-efficacy scores related to physical disabilities than female teachers. A significant difference in awareness levels was observed among teachers who had previously attended seminars, in-service training, or similar educational programs related to inclusive education, mainstreaming, or special education. Moreover, a statistically significant correlation was found between teachers' awareness of inclusive education and their self-efficacy scores concerning intellectual, physical, and visual disabilities. These results suggest that gender, personal experience, and educational background may impact the awareness and self-efficacy of physical education and sports teachers related to inclusive education. Additionally, it was found that teachers’ self-efficacy perceptions regarding different types of disabilities are associated with their awareness of inclusive education. Practical and innovative training is recommended to enhance teachers’ inclusive education awareness and self-efficacy.

Keywords

Inclusive education , Special needs , Self-efficacy

References

• Ahmmed, M., Sharma, U., ve Deppeler, J. (2014). Variables affecting teachers’ intentions to include students with disabilities in regular primary schools in Bangladesh. Disability & Society, 29(2), 317–331. https://doi.org/10.1080/09687599.2013.796878
• Ainscow, M., Booth, T., ve Dyson, A. (2006). Improving schools, developing inclusion. Routledge.
• Bandura, A. (1986). Social foundations of thought and action: A Social cognitive theory. Prentice-Hall.
• Block, M. E., Hutzler, Y., Barak, S. ve Klavina, A. (2013). Creation and validation of the self-efficacy instrument for physical education teacher education majors toward inclusion. Adapted Physical Activity Quarterly, 30(2), 184–205. https://doi.org/10.1123/apaq.30.2.184
• Booth, T., ve Ainscow, M. (1998). From them to us. In T. Booth & M. Ainscow (Eds.), From them to us (pp. 1–20). Routledge.
• Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2019). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
• Demir, C. (2023). Beden eğitimi öğretmenlerinin mesleki benlik saygıları ile engellilere yönelik tutumlarının karşılaştırılması (Bağcılar ilçesi örneği). Yüksek lisans tezi, İstanbul Gelişim Üniversitesi. Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul.
• Foley, R. M., ve Pang, L. S. (2006). Alternative education programs: Program and student characteristics. The High School Journal, 89(3), 10–21.
• Hutzler, Y., Meier, S., Reuker, S. ve Zitomer, M. (2019). Attitudes and self-efficacy of physical education teachers toward inclusion of children with disabilities: A Narrative review of international literature. Physical Education and Sport Pedagogy, 24(3), 249–266. https://doi.org/10.1080/17408989.2019.1571183
• Kılcan, B. ve Şimşek, Ü. (2021). Kapsayıcı eğitime yönelik farkındalık ölçeğinin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Anadolu Kültürel Araştırmalar Dergisi, 5(2), 120–130.
• Kivirand, T., Leijen, Ä., Lepp, L., ve Tammemäe, T. (2021). Designing and implementing an in-service training course for school teams on inclusive education: Reflections from participants. Education Sciences, 11(4), 166. https://doi.org/10.3390/educsci11040166
• Kuyini, A. B., Desai, I., ve Sharma, U. (2018). Teachers’ self-efficacy beliefs, attitudes and concerns about implementing inclusive education in Ghana. International Journal of Inclusive Education, 24(14), 1509–1526. https://doi.org/10.1080/13603116.2018.1544298
• Lambe, J., ve Bones, R. (2006). Student teachers’ attitudes to inclusion: Implications for initial teacher education in Northern Ireland. International Journal of Inclusive Education, 10(6), 511–527.
• Lewis, R. B. ve Doorlag, D. H. (1999). Teaching special students in general education classrooms. Prentice Hall.
• Öntaş, E., Sezer, B., ve Okyay, P. (2024). Çevrimiçi veri toplamanın temelleri: Yöntemler ve yaklaşımlar için pratik bir kılavuz. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi, 32(5), 401–414.
• Özer, D., ve Süngü, B. (2016). Beden eğitimi öğretmen adaylarının bakış açısından “Engelliler için beden eğitimi ve spor dersi” uygulamaları. Spor Bilimleri Dergisi, 27(1), 1–15. https://doi.org/10.17644/sbd.251309
• Peebles, J. L. ve Mendaglio, S. (2014). The Impact of direct experience on preservice teachers’ self-efficacy for teaching in inclusive classrooms. International Journal of Inclusive Education, 18(12), 1321–1336. https://doi.org/10.1080/13603116.2014.899635
• Podell, D. M. ve Soodak, L. C. (1993). Teacher efficacy and bias in special education referrals. The Journal of Educational Research, 86(4), 247–253. https://doi.org/10.1080/00220671.1993.9941836
• Reina, R., Santana, A., Montesdeoca, R. ve Roldan, A. (2019). Improving self-efficacy towards inclusion in in-service physical education teachers: A comparison between insular and peninsular regions in Spain. Sustainability, 11(20), 5824. https://doi.org/10.3390/su11205824
• Reuker, S., Rischke, A., Kämpfe, A., Schmitz, B., Teubert, H., Thissen, A. ve Wiethäuper, H. (2016). Inklusion im Sportunterricht: Ein Überblick über internationale Forschungsergebnisse aus den Jahren 2005 bis 2014. Sportwissenschaft, 46(2). https://doi.org/10.1007/s12662-016-0402-7
• Savolainen, H., Engelbrecht, P., Nel, M. ve Malinen, O.-P. (2012). Understanding teachers’ attitudes and self-efficacy in inclusive education: Implications for pre-service and in-service teacher education. European Journal of Special Needs Education, 27(1), 51–68. https://doi.org/10.1080/08856257.2011.613603
• Selickaitė, D., Hutzler, Y., Pukeṅas, K., Block, M. E., ve Reklaitienė, D. (2019). The Analysis of the structure, validity, and reliability of an inclusive physical education self-efficacy instrument for Lithuanian physical education teachers. SAGE Open, 9(2). https://doi.org/10.1177/2158244019852473
• Sokal, L. ve Sharma, U. (2014). Canadian in-service teachers’ concerns, efficacy, and attitudes about inclusive teaching. Exceptionality Education International, 23, 59–71.
• Song, J., Sharma, U., ve Choi, H. (2019). Impact of teacher education on pre-service regular school teachers' attitudes, intentions, concerns and self-efficacy about inclusive education in South Korea. Teaching and Teacher Education, 86, 102901. https://doi.org/10.1016/j.tate.2019.102901
• Şahin, E. (2022). Beden eğitimi ve spor öğretmenlerinin özel gereksinimli çocuklara yönelik öz-yeterlik ölçeği Türkçe uyarlaması ve geçerlik-güvenirlik çalışması. Yüksek lisans tezi, Hitit Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Çorum.
• Şimşek, Ü. (2019). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin kapsayıcı eğitime yönelik tutum ve özyeterlikleri ile sınıf içi uygulamalara ilişkin görüşlerinin karşılaştırılması. Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
• Taliaferro, A. R. (2010). Validation of an instrument to explore physical educators’ beliefs toward inclusion: Application of self-efficacy theory. Doctoral dissertation, University of Virginia, Charlottesville.
• Taliaferro, A. R., Hammond, L. ve Wyant, K. (2015). Preservice physical educators' self-efficacy beliefs toward inclusion: The impact of coursework and practicum. Adapted Physical Activity Quarterly, 32(1), 49–67. https://doi.org/10.1123/apaq.2013-0112
• Taneri, P. O. (2022). Kapsayıcı eğitimin anlamı, kapsamı, felsefesi ve uygulanışı. P. O. Taneri (Ed.), Kapsayıcı eğitim uygulamaları: Çeşitlilikleri ve farklılıkları kucaklayan kapsayıcı çemberi genişletme (ss. 3–29). Eğiten Kitap.
• Tant, M. ve Watelain, E. (2016). Forty years later, a systematic literature review on inclusion in physical education (1975–2015): A Teacher perspective. Educational Research Review, 19, 1–17.https://doi.org/10.1016/j.edurev.2016.04.002
• UNESCO. (2008). Inclusive education: The Way of the future. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000180629 Erişim tarihi: 01.04.2025
• United Nations. (2006). Convention on the rights of persons with disabilities. https://www.un.org/development/desa/disabilities/convention-on-the-rights-of-persons-with-disabilities/article-30-participation-in-cultural-life-recreation-leisure-and-sport.html Access date: 16.04.2025
• Wang, L., Qi, J., ve Wang, L. (2015). Beliefs of Chinese physical educators on teaching students with disabilities in general physical education classes. Adapted Physical Activity Quarterly, 32, 137–155. https://doi.org/10.1123/APAQ.2014-014
• Weber, K. (2018). Inklusion und Heterogenität in der (Sport-) Lehrer_innenausbildung–Erste Erkenntnisse einer quantitativen Befragung von Sportstudierenden. Leipziger Sportwissenschaftliche Beiträge, 59(1), 134–159.
• Williams, T. ve Williams, K. (2010). Self-efficacy and performance in mathematics: Reciprocal determinism in 33 nations. Journal of Educational Psychology, 102(2), 453–466. https://doi.org/10.1037/a0017271
• Xue, R., Chai, H., Zhu, D., Yao, L., Yan, W., ve Fu, W. (2022). Analysis of the factors influencing inclusive education competency of primary and secondary physical education teachers in China. Sustainability, 15(1), 308. https://doi.org/10.3390/su15010308
• Yıldırım, A. (2022). Beden eğitimi öğretmen adaylarının zihinsel engelli bireylerde sporun etkilerine yönelik tutum ve farkındalık düzeylerinin incelenmesi. Yüksek lisans tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Konya.