Derleme

Mavi Işık Maruziyetinin Sirkadiyen Ritim ve Beslenme Üzerindeki Etkisi

Cilt: 8 Sayı: 3 30 Eylül 2021
PDF İndir
TR EN

Mavi Işık Maruziyetinin Sirkadiyen Ritim ve Beslenme Üzerindeki Etkisi

Öz

Latin dilinde circa: yaklaşık, dies: bir gün karşılığındadır. Sirkadiyen ritim, 24 saatte bir kendini tekrar eden periyodik kalıplardır. Sirkadiyen ritimler günlük ritimlerden farklı olarak endojen olarak üretilir ve dış zaman işaretleri olmasa bile kendilerini devam ettirir. Bu sistemin yürütücüsü, ön hipotalamusun suprakiazmatik nükleusta (SCN) bulunan ana saattir. Mavi renk olarak algılanan kısa dalga boyları, çoğu biyolojik ve psikolojik ritim dahil olmak üzere sirkadiyen sistem için en güçlü senkronize edici ajandır. Diğer uyarıcılar; sıcaklık, yemek yeme/açlık, dinlenme/aktivite ve sosyal ipuçlarıdır fakat bu uyarıcıların etkileri ışık ile karşılaştırıldığında çok daha zayıftır. Sirkadiyen ritim organizmaların ideal fonksiyonu için önemlidir. Sirkadiyen uyku-uyanıklık bozuklukları veya kronik yanlış hizalanma sıklıkla psikiyatrik ve nörodejeneratif hastalıklara yol açabilmektedir. Nispeten yakın tarihli teknolojik, beslenme ve yaşam tarzı gibi çevresel değişiklikler, birçok bireyi sirkadiyen sistem bozukluklarına yatkın kılmaktadır. Yapay aydınlatma, yüksek hızlı trans-meridyen hareketi ile indüklenen jet-lag, vardiyalı çalışma ve enerji içeriği yüksek yiyeceklere yirmi dört saat erişim, sirkadiyen sistemi düzensiz hale getirerek modern toplumların sağlığını olumsuz yönde etkileyebilecek birkaç faktördür. Mavi ışığa maruz kalma ise gün içinde organizmanın refahını, uyanıklığını ve bilişsel performansını korumak için önemli olsa da, yatmadan hemen önce düşük yoğunluklu mavi ışığa kronik maruziyetin uyku kalitesi, sirkadiyen faz ve döngü süreleri üzerinde ciddi etkileri olabilmektedir. Modern toplumda sosyal jet-lag ve gece mavi ışığa maruz kalma artışı, sirkadiyen yanlış hizalama ve uyku bozukluklarının önemli sağlık sorunları olarak ortaya çıktığını göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Sözlü, S, Şanlıer, N, Sirkadiyen Ritim, Sağlık ve Beslenme İlişkisi, Turkiye Klinikleri Journal of Health Sciences, 2017, 2(2), 100-9.
  2. Poggiogalle, E, Jamshed, H, Peterson, C.M, Circadian Regulation of Glucose, Lipid, and Energy Metabolism in Humans. Proceedings of the Nutrition Society, 2018, 73(3), 223-229.
  3. Wahl, S, Engelhardt, M, Schaupp, P, Lappe, C, Ivanov, I.V, The iner clock—Blue light sets the human rhythm, Journal of Biophotonics, 2019, 1-14.
  4. Yüksel, A, Sirkadiyen Ritim ile Yeme Zamanı İlişkisi, Journal of Health Professionals Research, 2018, 1(1), 38-43.
  5. Potter, G.D.M, Cade, J.E, Grant, P.J, Hardie, L.J, Nutrition and the Circadian System, British Journal of Nutrition, 2016, 116(3), 434-42.
  6. Asher, G, Sassone-Corsi, P, Time for Food: The Intimate Interplay between Nutrition, Metabolism, and the Circadian Clock, Cell, 2015, 161(1), 84-92.
  7. Oosterman, J.E, Kalsbeek, A, Fleur, S.E, Belsham, D.D, Impact of nutrients on circadian rhythmicity, American Journal of Physiology, 2015, 308(5), 337-350.
  8. Manoogian, E.N.C, Panda, S, Circadian rhythms, time-restricted feeding, and healthy aging, Ageing Research Reviews, 2017, 39, 59–67.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sağlık Kurumları Yönetimi

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

30 Eylül 2021

Gönderilme Tarihi

4 Mart 2021

Kabul Tarihi

20 Ağustos 2021

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2021 Cilt: 8 Sayı: 3

Kaynak Göster

APA
Amanpour, A., Kahraman, S., Çınar, B., & Çelik, F. (2021). Mavi Işık Maruziyetinin Sirkadiyen Ritim ve Beslenme Üzerindeki Etkisi. Celal Bayar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 8(3), 566-573. https://doi.org/10.34087/cbusbed.891351
AMA
1.Amanpour A, Kahraman S, Çınar B, Çelik F. Mavi Işık Maruziyetinin Sirkadiyen Ritim ve Beslenme Üzerindeki Etkisi. CBU-SBED. 2021;8(3):566-573. doi:10.34087/cbusbed.891351
Chicago
Amanpour, Armin, Sevde Kahraman, Büşra Çınar, ve Fatma Çelik. 2021. “Mavi Işık Maruziyetinin Sirkadiyen Ritim ve Beslenme Üzerindeki Etkisi”. Celal Bayar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi 8 (3): 566-73. https://doi.org/10.34087/cbusbed.891351.
EndNote
Amanpour A, Kahraman S, Çınar B, Çelik F (01 Eylül 2021) Mavi Işık Maruziyetinin Sirkadiyen Ritim ve Beslenme Üzerindeki Etkisi. Celal Bayar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi 8 3 566–573.
IEEE
[1]A. Amanpour, S. Kahraman, B. Çınar, ve F. Çelik, “Mavi Işık Maruziyetinin Sirkadiyen Ritim ve Beslenme Üzerindeki Etkisi”, CBU-SBED, c. 8, sy 3, ss. 566–573, Eyl. 2021, doi: 10.34087/cbusbed.891351.
ISNAD
Amanpour, Armin - Kahraman, Sevde - Çınar, Büşra - Çelik, Fatma. “Mavi Işık Maruziyetinin Sirkadiyen Ritim ve Beslenme Üzerindeki Etkisi”. Celal Bayar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi 8/3 (01 Eylül 2021): 566-573. https://doi.org/10.34087/cbusbed.891351.
JAMA
1.Amanpour A, Kahraman S, Çınar B, Çelik F. Mavi Işık Maruziyetinin Sirkadiyen Ritim ve Beslenme Üzerindeki Etkisi. CBU-SBED. 2021;8:566–573.
MLA
Amanpour, Armin, vd. “Mavi Işık Maruziyetinin Sirkadiyen Ritim ve Beslenme Üzerindeki Etkisi”. Celal Bayar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, c. 8, sy 3, Eylül 2021, ss. 566-73, doi:10.34087/cbusbed.891351.
Vancouver
1.Armin Amanpour, Sevde Kahraman, Büşra Çınar, Fatma Çelik. Mavi Işık Maruziyetinin Sirkadiyen Ritim ve Beslenme Üzerindeki Etkisi. CBU-SBED. 01 Eylül 2021;8(3):566-73. doi:10.34087/cbusbed.891351

Cited By