Bir Osmanlı Âliminin ‘Entelektüel-Ben’ Anlatısı: Bandırmalı Küçük Hâmid Efendi’nin Sebeti

Tanınmış bir âlimin hocaları ile onlardan okuduğu kitapların isimlerini zikrettiği eser türü Endülüs ve Mağrib’te fehrese olarak adlandırılırken Doğu İslâm dünyasında bu tür eserlere sebet, muʻcem, meşîha gibi isimler verilmiştir. Bu eserlerin müellifleri hangi hocalardan hangi kitapları ne zaman ve nerede okudukları hakkındaki bilgileri kıraat silsilesiyle birlikte vererek kendi hayatlarının önemli bir kesitine ışık tutarlar. Bu esnada kendi benliklerine dair ipuçları da verirler. Bu ipuçları müelliflerin yoğunlaştıkları ilmî alanda hangi hocaları niçin tercih ettiklerini, ne tür eserleri hangi amaçla okuduklarını, yetiştikleri entelektüel ağ içindeki yönelimlerini, vb. ortaya çıkartmakta ciddi katkı sağlarlar. İşte bu çalışmada, yukarıda işaret edilen özellikler göz önünde bulundurularak, 18. yüzyıl âlimlerinden Bandırmalı Küçük Hamid Efendi’nin sebet geleneğinin en iyi örneklerinden biri olan Câmi‘u rivâyâti’l-fehâris ve lâmi‘u icâzâti ehli’l-fevâris adlı eserinden hareketle müellifinin ‘entelektüel-ben’i ortaya çıkarılacak ve kendi dönemindeki entelektüel ağ içindeki yeri değerlendirilecektir.

While the type of work in which a well-known scholar mentions the names of his teachers and the books he read from them was referred to as fahrasah in Andalusia and Maghrib, in the Eastern Islamic world, such works were given names such as sabath, muʻjam, mashîha. The authors of these works shed light on important fractions of their lives by offering information about which books they read, from which teachers, when and where, together with the recitation (kıraat) sequence. Meanwhile, they also leave clues regarding their own selves. These clues make a significant contribution to revealing which teachers the authors preferred in the scientific field they concentrated on and why as well as what kind of works they preferred to read and for what purpose, and their orientation within the intellectual network in which they were brought up in, etc. In this study, considering the features mentioned above, the 'intellectual-self' of Bandırmalı Küçük Hamid Efendi, one of the 18th century scholars, will be revealed based on his work Jâmi'u rivâyât al-fahâris, which is one of the most prominent examples of the sebet tradition. His place within the intellectual network of his period will be evaluated.