Research Article

Bilgiyi Erişilebilir Kılmak: Kolay Dil ve Sade Dil Arasındaki Etkileşim

Number: 38 July 31, 2025
EN TR

Bilgiyi Erişilebilir Kılmak: Kolay Dil ve Sade Dil Arasındaki Etkileşim

Abstract

Bu çalışma, uluslararası uygulamalarda en çok kullanılan ve atıfta bulunulan beş adet Kolay Dil (KD) ve Sade Dil (SD) kılavuzlarının temel ilkelerini karşılaştırmaktadır. Bu kılavuzlar, IFLA, Inclusion Europe, IPLF, Alman KD Kılavuzu ve Türkiye SD Tavsiyeleri olup, bunlar, tanım, hedef kitle, ikincil hedef kitle, kullanım alanları, istenilen kullanım amacı ve genel kurallar olmak üzere altı temel başlık altında karşılaştırılmıştır. Çalışmanın amacı, erişilebilir metin yazımında iki dil değişkesinin ortak ve farklı yönlerini analiz ederek, Türkiye bağlamında bu alana ait kavramları ve olası yaklaşımları irdelemektir. Hem KD hem SD, bilgiye erişilebilirliği sağlayarak, toplumsal içermeyi güçlendiren araçlar olarak kullanılmaktadır. KD, bilişsel engele veya daha farklı özel ihtiyaçlara sahip bireyler için tasarlanmış olup, daha katı yazım kurallarına sahipken; SD, daha geniş bir okuyucu kitlesine hitap ederek kullanılan dil ve anlatı yaklaşımı açısından daha esnek bir yapı sunmaktadır. Bununla birlikte, istenilen kullanım amacı ve genel kurallar açısından bakıldığında, tüm kılavuzların sade, açık ve doğrudan, jargondan uzak bir dil kullanımını teşvik ettiği tespit edilmiştir. Çalışma, KD ve SD’nin ortak özelliklerine odaklanan modüler bir çerçeve önermekte, özellikle KD ve SD uygulamalarının kullanımının henüz yaygın olmadığı Türkiye bağlamında ihtiyaç analizi yaparak bir politika ve yaklaşım benimsenebileceğini öne sürmektedir. Bu bağlamda, hedef grupların, kullanım alanlarının ve amaçlarının Türkiye’deki ihtiyaçlar doğrultusunda belirlenmesi ve önceliklendirilmesi gereğinden bahsetmektedir. Ayrıca, kılavuzların ortak özellikleriyle birlikte ISO 24495-1 standardına dayalı bir kontrol listesi sunarak erişilebilir iletişime yönelik sistematik bir yaklaşım öne sürmektedir.

Keywords

References

  1. Adler, M. (2012). The Plain Language Movement (pp. 67–83). Oxford University. https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780199572120.013.0006
  2. Arias-Badia, B., & Matamala, A. (2020). Audio description meets Easy-to-Read and Plain Language: Results from a questionnaire and a focus group in Catalonia. Zeitschrift Für Katalanistik, 33, 251–270. https://doi.org/10.46586/zfk.2020.251-270
  3. Avrupa Parlamentosu ve AB Konseyi. (2019). Avrupa Erişilebilirlik Yasası: Avrupa Parlamentosu ve Konseyinin (AB) 2019/882 sayılı direktifi [European Accessibility Act: Directive (EU) 2019/882 of the European Parliament and of the Council], Retrieved January 24, 2025, from https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32019L0882
  4. Bernabé, R., & Cavallo, P. (2021). Easy-to-understand access services: Easy subtitles (ss. 241–254). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-030-78095-1_18
  5. Birleşmiş Milletler. (2006). Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme [Convention on the Rights of Persons with Disabilities]. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2009/07/20090714-1.htm
  6. Birleşmiş Milletler. (2013). Erişilebilirlik ve kalkınma [Accessibility and development]. [United Nations]. Accessibility and development: Mainstreaming disability in the post-2015 development agenda. https://digitallibrary.un.org/record/3868798?v=pdf
  7. Bredel, U.& Maaß, C. (2016a): Leichte Sprache. Theoretische Grund-lagen, Orientierung für die Praxis. Duden.
  8. Bredel, U.& Maaß, C. (2016b): Ratgeber Leichte Sprache. Duden.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Language Studies (Other)

Journal Section

Research Article

Publication Date

July 31, 2025

Submission Date

March 9, 2025

Acceptance Date

May 4, 2025

Published in Issue

Year 2025 Number: 38

APA
Şengel, Z., & Okyayuz, A. Ş. (2025). Bilgiyi Erişilebilir Kılmak: Kolay Dil ve Sade Dil Arasındaki Etkileşim. Çeviribilim Ve Uygulamaları Dergisi, 38, 88-107. https://doi.org/10.37599/ceviri.1654261
AMA
1.Şengel Z, Okyayuz AŞ. Bilgiyi Erişilebilir Kılmak: Kolay Dil ve Sade Dil Arasındaki Etkileşim. Çeviribilim ve Uygulamaları Dergisi. 2025;(38):88-107. doi:10.37599/ceviri.1654261
Chicago
Şengel, Zeynep, and A. Şirin Okyayuz. 2025. “Bilgiyi Erişilebilir Kılmak: Kolay Dil Ve Sade Dil Arasındaki Etkileşim”. Çeviribilim Ve Uygulamaları Dergisi, nos. 38: 88-107. https://doi.org/10.37599/ceviri.1654261.
EndNote
Şengel Z, Okyayuz AŞ (July 1, 2025) Bilgiyi Erişilebilir Kılmak: Kolay Dil ve Sade Dil Arasındaki Etkileşim. Çeviribilim ve Uygulamaları Dergisi 38 88–107.
IEEE
[1]Z. Şengel and A. Ş. Okyayuz, “Bilgiyi Erişilebilir Kılmak: Kolay Dil ve Sade Dil Arasındaki Etkileşim”, Çeviribilim ve Uygulamaları Dergisi, no. 38, pp. 88–107, July 2025, doi: 10.37599/ceviri.1654261.
ISNAD
Şengel, Zeynep - Okyayuz, A. Şirin. “Bilgiyi Erişilebilir Kılmak: Kolay Dil Ve Sade Dil Arasındaki Etkileşim”. Çeviribilim ve Uygulamaları Dergisi. 38 (July 1, 2025): 88-107. https://doi.org/10.37599/ceviri.1654261.
JAMA
1.Şengel Z, Okyayuz AŞ. Bilgiyi Erişilebilir Kılmak: Kolay Dil ve Sade Dil Arasındaki Etkileşim. Çeviribilim ve Uygulamaları Dergisi. 2025;:88–107.
MLA
Şengel, Zeynep, and A. Şirin Okyayuz. “Bilgiyi Erişilebilir Kılmak: Kolay Dil Ve Sade Dil Arasındaki Etkileşim”. Çeviribilim Ve Uygulamaları Dergisi, no. 38, July 2025, pp. 88-107, doi:10.37599/ceviri.1654261.
Vancouver
1.Zeynep Şengel, A. Şirin Okyayuz. Bilgiyi Erişilebilir Kılmak: Kolay Dil ve Sade Dil Arasındaki Etkileşim. Çeviribilim ve Uygulamaları Dergisi. 2025 Jul. 1;(38):88-107. doi:10.37599/ceviri.1654261