Van - Aşağı ve Yukarı Anzaf Urartu Kaleleri Kazısı: Bir Ara Değerlendirme (1991-2002)

Year 2003, Issue: 2, 1 - 50, 01.09.2003

Oktay Belli

Abstract

Aşağı Anzaf Kalesi, Urartu Krallığı’nın başkenti Tuspa’nın (Van Kalesi) 11 km kuzeydoğusunda, bugünkü Van–İran modern kara ve demiryolunun hemen yakınında bulunmaktadır (Harita 1). Eskiçağ’da savunma yönünden çok büyük bir öneme sahip olan Aşağı Anzaf Kalesi, doğuda Kuzeybatı İran ve kuzeyde de Transkafkasya’dan gelerek Urartu Krallığı’nın başkenti Tuspa’ya inen tarihî karayollarının son düğüm noktasında kurulmuştur. Doğuda bugünkü Türkiye–İran sınırından başlayan ve batıda Van Gölü’ne doğru daralan Erçek–Özalp–Saray Ovası’nın en dar yerine kurulan Aşağı Anzaf Kalesi’nin bir benzerine daha Van Bölgesi’nde rastlamak hemen hemen olanaksız gibidir. Bu yüzden Aşağı Anzaf Kalesi hem Yukarı Anzaf Kalesi’ni hem de Urartu başkenti Tuspa ve Rusaḫinili’yi (Toprakkale) doğu ve kuzeydoğu yönlerinden gelecek tehlikelere karşı koruyan bir ön karakol niteliğindedir.

Keywords

urartu , anzaf , van

Excavations at Van - Lower and Upper Anzaf Urartian Fortresses: An Intermediary Evolution (1991-2002)

Abstract

The Lower Anzaf Fortress lies 11 km north-east of Tuspa (Van Fortress), the capital of the Urartian Kingdom, and close to the modern Van–Iran railway and main road. In ancient times the Anzaf Fortress had significant strategic importance, as it was located at the last junction of the ancient routes leading to the Urartian capital Tuspa from north-west Iran to the east and Transcaucasia to the north. The fortress was established at the narrowest part of the Erçek–Özalp–Saray Plain, which begins at the modern Turkish–Iranian border to the east and narrows towards Lake Van to the west. The Lower Anzaf Fortress protected Upper Anzaf and the Urartian capitals Tuspa (Van Kale) and Rusaḫinili (Toprakkale, Van) from any possible attack coming from the east or north-east. No fortresses similar to Lower Anzaf have been recognized in the Van region.

References

• Belli, O. 1989 “Urartu Kalelerindeki Anıtsal Kaya İşaretleri / Monumentale Felszeichen im Bereich urartäischer Festungsanlagen”, Anadolu Araştırmaları XI: 65–122.
• 1992 “Van–Anzaf Urartu Kaleleri Kazısı / Die Ausgrabungen an der urartäischen Festung Anzaf bei Van”, Arkeoloji ve Sanat 54/55: 13–30.
• 1993 “Aşağı ve Yukarı Anzaf Kaleleri Kazısı 1991–1992”, Arkeoloji ve Sanat 58: 2–32.
• 1994 “Aşağı ve Yukarı Anzaf Urartu Kaleleri Kazısı 1993”, 16. Kazı Sonuçları Toplantısı I: 287–312.
• 1995a “1994 Yılı Aşağı ve Yukarı Anzaf Urartu Kaleleri Kazısı”, 17. Kazı Sonuçları Toplantısı I: 379–408.
• 1995b “Neue Funde urartäischer Bewässerungsanlagen in Ostanatolien”, U. Finkbeiner – R. Dittmann – H. Hauptmann (ed.), Beiträge zur Kulturgeschichte Vorderasiens. Festschrift für Rainer Michael Boehmer, Mainz: 19–48.
• 1996a “Çekiç Başlı Urartu Demir Baltaları”, Prof. Dr. Afif Erzen’e Armağan, Anadolu Araştırmaları XIV: 161–182.
• 1996b “1995 Yılı Aşağı ve Yukarı Anzaf Urartu Kaleleri Kazısı”, 18. Kazı Sonuçları Toplantısı I: 379–409.
• 1999a The Anzaf Fortresses and the Gods of Urartu, İstanbul.
• 1999b “Urartu Krallığı’nda Çivi Yazılı Metal Eşya ve Silahlar / Beschriftete Metallgegenstände und Waffen im urartäischen Königreich”, N. Başgelen – G. Çelgin – V. Çelgin (ed.), Anatolian and Thracian Studies in Honour of Zafer Taşlıklıoğlu, İstanbul: 271–287.
• 2001a “Bronze Votive Rings with Cuneiform Inscriptions from Van–Upper Anzaf Fortress”, R. M. Boehmer – J. Maran (ed.), Lux Orientis. Archäologie zwischen Asien und Europa. Festschrift für Harald Hauptmann zum 65. Geburtstag, Rahden/Westf.: 39–43.
• 2001b “Excavations at the Upper and Lower Anzaf Urartian Fortresses”, O. Belli (ed.), Istanbul University’s Contributions to Archaeology in Turkey (1932–2000), İstanbul: 165–171.
• 2004 “Bronze Quivers with Cuneiform Inscriptions from Van–Upper Anzaf Fortress”, A. Sagona (ed.), A View from the Highlands: Trans-Caucasus, Eastern Anatolia and Northwestern Iran. Studies in Honour of C. A. Burney, Melbourne: 281–293.
• Burney, C. A. – Lawson, G. R. J. 1960 “Measured Plans of Urartian Fortresses”, Anatolian Studies 10: 177–196.
• Dinçol, A. M. – Dinçol, B. 1995 “Die neuen Inschriften und beschrifteten Bronzefunde aus den Ausgrabungen von den urartäischen Burgen von Anzaf”, Th. P. J. van den Hout – J. den Roos (ed.), Studio Historiae Ardens. Studies Presented to Philo H. J. Houwink ten Cate on the Occasion of his 65th Birthday, Amsterdam: 23–50.
• Hulin, P. 1960 “New Urartian inscribed stones at Anzaf”, Anatolian Studies 10: 205–207.
• Mayer, W. 1983 “Sargons Feldzug gegen Urartu – 714 v. Chr. Text und Übersetzung”, Mitteilungen der Deutschen Orient-Gesellschaft 115: 65–112.
• Özgüç, T. 1961 “Altıntepe Kazıları: Excavations at Altıntepe”, Belleten 25: 253–269. 1966 Altıntepe I: Mimarlık Anıtları ve Duvar Resimleri, Ankara. 1969 Altıntepe II: Mezarlar, Depo Binası ve Fildişi Eserler, Ankara.
• Salvini, M. 1995 Geschichte und Kultur der Urartäer, Darmstadt.
• Tuğrul, A. B. – Belli, O. 1992 “Van Yukarı Anzaf Urartu Kalesi Bronz Buluntularının Radyografi Tekniği ile Değerlendirilmesi”, 8. Arkeometri Sonuçları Toplantısı: 441–452.
• 1994a “Yukarı Anzaf Kalesi’nde Bulunan Bronz Sadakların Radyografi Tekniği ile Değerlendirilmesi”, 9. Arkeometri Sonuçları Toplantısı: 65–75.
• 1994b “Cuneiform inscriptions made visible on bronze plates from Upper Anzaf Fortress, Turkey”, Antiquity 68: 638–640.
• Yalçın, Ü. – Belli, O. – Maddin, R. 1999 “Van Yukarı Anzaf Urartu Kalesi’nde Bulunan Metal Eserler Üzerine Arkeometalürjik Araştırmalar”, 10. Arkeometri Sonuçları Toplantısı: 39–53.