Review

Aretheus’un Tanımladığı Demans, Bugünkü Hali ile Alzheimer Hastalığının İnsan ve Köpeklerde Çift Yönlü Benzerlikleri

Volume: 6 Number: 2 September 30, 2025
TR EN

Aretheus’un Tanımladığı Demans, Bugünkü Hali ile Alzheimer Hastalığının İnsan ve Köpeklerde Çift Yönlü Benzerlikleri

Abstract

Alzheimer hastalığı (AH), insanlarda olduğu gibi hayvan modellerinde de karmaşık nörodejeneratif süreçlerle kendini gösterir. Hastalığın temel patolojik özellikleri arasında amiloid beta (Aβ) birikimi, tau protein hiperfosforilasyonu, sinaptik işlev bozukluğu ve bilişsel disfonksiyon yer alır. İnsan AH’sini anlamak için geliştirilen hayvan modelleri, bu patolojilerin mekanizmalarını ve hastalığın ilerleyişini incelemek için değerli araçlar sunmaktadır. Transgenik fare modelleri, genetik modifikasyonlar yoluyla Aβ birikimi ve tau protein değişikliklerini taklit ederek hastalığın moleküler ve hücresel düzeyde incelenmesini sağlar. Bu modeller, özellikle erken evre patolojik değişiklikleri ve ilaç geliştirme süreçlerini araştırmada kritik rol oynamaktadır. Doğal yaşlanma süreçlerine bağlı olarak bilişsel bozukluklar gösteren köpekler ve kediler, insan Alzheimer patolojisini daha yakından taklit eden önemli modellerdir. Özellikle yaşlı köpeklerde, beyinde Aβ plak oluşumu, sinaptik kayıplar ve nörodejenerasyon gibi değişiklikler gözlemlenir. Köpeklerin bilişsel işlevleri üzerinde yapılan davranışsal testler, insanlarda görülen öğrenme ve hafıza bozukluklarını değerlendirmek için kullanılabilir. Kedilerde de benzer nöropatolojik süreçler rapor edilmiştir, ancak bu alandaki çalışmalar daha sınırlıdır. Hayvan modelleri, insan ve hayvanlar arasında bazı fizyolojik farklılıklar bulunsa da, Alzheimer hastalığının biyolojik temellerini anlamak ve tedavi stratejileri geliştirmek için önemli bilgiler sunar. Ancak, türler arası farklılıklar göz önünde bulundurularak bu modeller dikkatle seçilmeli ve yorumlanmalıdır. Bu modeller, Alzheimer’ın karmaşık doğasını çözümlemeye katkıda bulunurken, yeni terapötik yaklaşımların geliştirilmesine yönelik klinik araştırmalara sağlam bir temel oluşturmaktadır.

Keywords

References

  1. Agudelo-Botero M, Giraldo-Rodríguez L, Rojas-Russell ME. Systematic and comparative analysis of the burden of Alzheimer’s disease and other dementias in Mexico. Results at the national and subnational levels, 1990–2019. J Prev Alzheimers Dis. 2023;10(1):120–129.
  2. Bosch MN, Pugliese M, Gimeno-Bayón J, Rodriguez MJ, Mahy N. Dogs with cognitive dysfunction syndrome: a natural model of Alzheimer’s disease. Curr Alzheimer Res. 2012;9(3):298–314.
  3. Fast R, Rodell A, Gjedde A, Mouridsen K, Alstrup AK, Bjarkam CR, et al. PiB fails to map amyloid deposits in cerebral cortex of aged dogs with canine cognitive dysfunction. Front Aging Neurosci. 2013;5:99.
  4. Salvin HE, McGreevy PD, Sachdev PS, Valenzuela MJ. Underdiagnosis of canine cognitive dysfunction: a cross-sectional survey of older companion dogs. Vet J. 2010;184(3):277–281.
  5. Knopman DS, Amieva H, Petersen RC, Chételat G, Holtzman DM, Hyman BT, et al. Alzheimer disease. Nat Rev Dis Primers. 2021;7(1):33.
  6. Price JL, Morris JC. Tangles and plaques in nondemented aging and ‘preclinical’ Alzheimer’s disease. Ann Neurol. 1995;45(3):358–368.
  7. Hardy J, Selkoe DJ. The amyloid hypothesis of Alzheimer’s disease: progress and problems on the road to therapeutics. Science. 2002;297(5580):353–356.
  8. Mawuenyega KG, Sigurdson W, Ovod V, Munsell L, Kasten T, Morris JC, et al. Decreased clearance of CNS β-amyloid in Alzheimer’s disease. Science. 2010;330(6012):1774–1774.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Veterinary Sciences (Other)

Journal Section

Review

Publication Date

September 30, 2025

Submission Date

December 26, 2024

Acceptance Date

August 26, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 6 Number: 2

APA
Erdoğan, H., Değer, T. B., Erdoğan, S., Paşa, S., Balıkçı, C., Tendar, İ., Kizilkanat, A. İ., Dinç, P., & Ural, K. (2025). Aretheus’un Tanımladığı Demans, Bugünkü Hali ile Alzheimer Hastalığının İnsan ve Köpeklerde Çift Yönlü Benzerlikleri. Current Perspectives on Health Sciences, 6(2), 102-115. https://doi.org/10.58208/cphs.1607803
AMA
1.Erdoğan H, Değer TB, Erdoğan S, et al. Aretheus’un Tanımladığı Demans, Bugünkü Hali ile Alzheimer Hastalığının İnsan ve Köpeklerde Çift Yönlü Benzerlikleri. CPHS. 2025;6(2):102-115. doi:10.58208/cphs.1607803
Chicago
Erdoğan, Hasan, Tahsin Barış Değer, Songül Erdoğan, et al. 2025. “Aretheus’un Tanımladığı Demans, Bugünkü Hali Ile Alzheimer Hastalığının İnsan Ve Köpeklerde Çift Yönlü Benzerlikleri”. Current Perspectives on Health Sciences 6 (2): 102-15. https://doi.org/10.58208/cphs.1607803.
EndNote
Erdoğan H, Değer TB, Erdoğan S, Paşa S, Balıkçı C, Tendar İ, Kizilkanat Aİ, Dinç P, Ural K (September 1, 2025) Aretheus’un Tanımladığı Demans, Bugünkü Hali ile Alzheimer Hastalığının İnsan ve Köpeklerde Çift Yönlü Benzerlikleri. Current Perspectives on Health Sciences 6 2 102–115.
IEEE
[1]H. Erdoğan et al., “Aretheus’un Tanımladığı Demans, Bugünkü Hali ile Alzheimer Hastalığının İnsan ve Köpeklerde Çift Yönlü Benzerlikleri”, CPHS, vol. 6, no. 2, pp. 102–115, Sept. 2025, doi: 10.58208/cphs.1607803.
ISNAD
Erdoğan, Hasan - Değer, Tahsin Barış - Erdoğan, Songül - Paşa, Serdar - Balıkçı, Cansu - Tendar, İlayda - Kizilkanat, Ayşe İdil - Dinç, Pelin - Ural, Kerem. “Aretheus’un Tanımladığı Demans, Bugünkü Hali Ile Alzheimer Hastalığının İnsan Ve Köpeklerde Çift Yönlü Benzerlikleri”. Current Perspectives on Health Sciences 6/2 (September 1, 2025): 102-115. https://doi.org/10.58208/cphs.1607803.
JAMA
1.Erdoğan H, Değer TB, Erdoğan S, Paşa S, Balıkçı C, Tendar İ, Kizilkanat Aİ, Dinç P, Ural K. Aretheus’un Tanımladığı Demans, Bugünkü Hali ile Alzheimer Hastalığının İnsan ve Köpeklerde Çift Yönlü Benzerlikleri. CPHS. 2025;6:102–115.
MLA
Erdoğan, Hasan, et al. “Aretheus’un Tanımladığı Demans, Bugünkü Hali Ile Alzheimer Hastalığının İnsan Ve Köpeklerde Çift Yönlü Benzerlikleri”. Current Perspectives on Health Sciences, vol. 6, no. 2, Sept. 2025, pp. 102-15, doi:10.58208/cphs.1607803.
Vancouver
1.Hasan Erdoğan, Tahsin Barış Değer, Songül Erdoğan, Serdar Paşa, Cansu Balıkçı, İlayda Tendar, Ayşe İdil Kizilkanat, Pelin Dinç, Kerem Ural. Aretheus’un Tanımladığı Demans, Bugünkü Hali ile Alzheimer Hastalığının İnsan ve Köpeklerde Çift Yönlü Benzerlikleri. CPHS. 2025 Sep. 1;6(2):102-15. doi:10.58208/cphs.1607803