Derleme

Aretheus’un Tanımladığı Demans, Bugünkü Hali ile Alzheimer Hastalığının İnsan ve Köpeklerde Çift Yönlü Benzerlikleri

Cilt: 6 Sayı: 2 30 Eylül 2025
PDF İndir
TR EN

Aretheus’un Tanımladığı Demans, Bugünkü Hali ile Alzheimer Hastalığının İnsan ve Köpeklerde Çift Yönlü Benzerlikleri

Öz

Alzheimer hastalığı (AH), insanlarda olduğu gibi hayvan modellerinde de karmaşık nörodejeneratif süreçlerle kendini gösterir. Hastalığın temel patolojik özellikleri arasında amiloid beta (Aβ) birikimi, tau protein hiperfosforilasyonu, sinaptik işlev bozukluğu ve bilişsel disfonksiyon yer alır. İnsan AH’sini anlamak için geliştirilen hayvan modelleri, bu patolojilerin mekanizmalarını ve hastalığın ilerleyişini incelemek için değerli araçlar sunmaktadır. Transgenik fare modelleri, genetik modifikasyonlar yoluyla Aβ birikimi ve tau protein değişikliklerini taklit ederek hastalığın moleküler ve hücresel düzeyde incelenmesini sağlar. Bu modeller, özellikle erken evre patolojik değişiklikleri ve ilaç geliştirme süreçlerini araştırmada kritik rol oynamaktadır. Doğal yaşlanma süreçlerine bağlı olarak bilişsel bozukluklar gösteren köpekler ve kediler, insan Alzheimer patolojisini daha yakından taklit eden önemli modellerdir. Özellikle yaşlı köpeklerde, beyinde Aβ plak oluşumu, sinaptik kayıplar ve nörodejenerasyon gibi değişiklikler gözlemlenir. Köpeklerin bilişsel işlevleri üzerinde yapılan davranışsal testler, insanlarda görülen öğrenme ve hafıza bozukluklarını değerlendirmek için kullanılabilir. Kedilerde de benzer nöropatolojik süreçler rapor edilmiştir, ancak bu alandaki çalışmalar daha sınırlıdır. Hayvan modelleri, insan ve hayvanlar arasında bazı fizyolojik farklılıklar bulunsa da, Alzheimer hastalığının biyolojik temellerini anlamak ve tedavi stratejileri geliştirmek için önemli bilgiler sunar. Ancak, türler arası farklılıklar göz önünde bulundurularak bu modeller dikkatle seçilmeli ve yorumlanmalıdır. Bu modeller, Alzheimer’ın karmaşık doğasını çözümlemeye katkıda bulunurken, yeni terapötik yaklaşımların geliştirilmesine yönelik klinik araştırmalara sağlam bir temel oluşturmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Agudelo-Botero M, Giraldo-Rodríguez L, Rojas-Russell ME. Systematic and comparative analysis of the burden of Alzheimer’s disease and other dementias in Mexico. Results at the national and subnational levels, 1990–2019. J Prev Alzheimers Dis. 2023;10(1):120–129.
  2. Bosch MN, Pugliese M, Gimeno-Bayón J, Rodriguez MJ, Mahy N. Dogs with cognitive dysfunction syndrome: a natural model of Alzheimer’s disease. Curr Alzheimer Res. 2012;9(3):298–314.
  3. Fast R, Rodell A, Gjedde A, Mouridsen K, Alstrup AK, Bjarkam CR, et al. PiB fails to map amyloid deposits in cerebral cortex of aged dogs with canine cognitive dysfunction. Front Aging Neurosci. 2013;5:99.
  4. Salvin HE, McGreevy PD, Sachdev PS, Valenzuela MJ. Underdiagnosis of canine cognitive dysfunction: a cross-sectional survey of older companion dogs. Vet J. 2010;184(3):277–281.
  5. Knopman DS, Amieva H, Petersen RC, Chételat G, Holtzman DM, Hyman BT, et al. Alzheimer disease. Nat Rev Dis Primers. 2021;7(1):33.
  6. Price JL, Morris JC. Tangles and plaques in nondemented aging and ‘preclinical’ Alzheimer’s disease. Ann Neurol. 1995;45(3):358–368.
  7. Hardy J, Selkoe DJ. The amyloid hypothesis of Alzheimer’s disease: progress and problems on the road to therapeutics. Science. 2002;297(5580):353–356.
  8. Mawuenyega KG, Sigurdson W, Ovod V, Munsell L, Kasten T, Morris JC, et al. Decreased clearance of CNS β-amyloid in Alzheimer’s disease. Science. 2010;330(6012):1774–1774.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Veteriner Bilimleri (Diğer)

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

30 Eylül 2025

Gönderilme Tarihi

26 Aralık 2024

Kabul Tarihi

26 Ağustos 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 6 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Erdoğan, H., Değer, T. B., Erdoğan, S., Paşa, S., Balıkçı, C., Tendar, İ., Kizilkanat, A. İ., Dinç, P., & Ural, K. (2025). Aretheus’un Tanımladığı Demans, Bugünkü Hali ile Alzheimer Hastalığının İnsan ve Köpeklerde Çift Yönlü Benzerlikleri. Current Perspectives on Health Sciences, 6(2), 102-115. https://doi.org/10.58208/cphs.1607803
AMA
1.Erdoğan H, Değer TB, Erdoğan S, vd. Aretheus’un Tanımladığı Demans, Bugünkü Hali ile Alzheimer Hastalığının İnsan ve Köpeklerde Çift Yönlü Benzerlikleri. SBGY. 2025;6(2):102-115. doi:10.58208/cphs.1607803
Chicago
Erdoğan, Hasan, Tahsin Barış Değer, Songül Erdoğan, vd. 2025. “Aretheus’un Tanımladığı Demans, Bugünkü Hali ile Alzheimer Hastalığının İnsan ve Köpeklerde Çift Yönlü Benzerlikleri”. Current Perspectives on Health Sciences 6 (2): 102-15. https://doi.org/10.58208/cphs.1607803.
EndNote
Erdoğan H, Değer TB, Erdoğan S, Paşa S, Balıkçı C, Tendar İ, Kizilkanat Aİ, Dinç P, Ural K (01 Eylül 2025) Aretheus’un Tanımladığı Demans, Bugünkü Hali ile Alzheimer Hastalığının İnsan ve Köpeklerde Çift Yönlü Benzerlikleri. Current Perspectives on Health Sciences 6 2 102–115.
IEEE
[1]H. Erdoğan vd., “Aretheus’un Tanımladığı Demans, Bugünkü Hali ile Alzheimer Hastalığının İnsan ve Köpeklerde Çift Yönlü Benzerlikleri”, SBGY, c. 6, sy 2, ss. 102–115, Eyl. 2025, doi: 10.58208/cphs.1607803.
ISNAD
Erdoğan, Hasan - Değer, Tahsin Barış - Erdoğan, Songül - Paşa, Serdar - Balıkçı, Cansu - Tendar, İlayda - Kizilkanat, Ayşe İdil - Dinç, Pelin - Ural, Kerem. “Aretheus’un Tanımladığı Demans, Bugünkü Hali ile Alzheimer Hastalığının İnsan ve Köpeklerde Çift Yönlü Benzerlikleri”. Current Perspectives on Health Sciences 6/2 (01 Eylül 2025): 102-115. https://doi.org/10.58208/cphs.1607803.
JAMA
1.Erdoğan H, Değer TB, Erdoğan S, Paşa S, Balıkçı C, Tendar İ, Kizilkanat Aİ, Dinç P, Ural K. Aretheus’un Tanımladığı Demans, Bugünkü Hali ile Alzheimer Hastalığının İnsan ve Köpeklerde Çift Yönlü Benzerlikleri. SBGY. 2025;6:102–115.
MLA
Erdoğan, Hasan, vd. “Aretheus’un Tanımladığı Demans, Bugünkü Hali ile Alzheimer Hastalığının İnsan ve Köpeklerde Çift Yönlü Benzerlikleri”. Current Perspectives on Health Sciences, c. 6, sy 2, Eylül 2025, ss. 102-15, doi:10.58208/cphs.1607803.
Vancouver
1.Hasan Erdoğan, Tahsin Barış Değer, Songül Erdoğan, Serdar Paşa, Cansu Balıkçı, İlayda Tendar, Ayşe İdil Kizilkanat, Pelin Dinç, Kerem Ural. Aretheus’un Tanımladığı Demans, Bugünkü Hali ile Alzheimer Hastalığının İnsan ve Köpeklerde Çift Yönlü Benzerlikleri. SBGY. 01 Eylül 2025;6(2):102-15. doi:10.58208/cphs.1607803