Visualization of Türkiye's Medical Cultural Heritage Using Web-Based GIS

Öz

This study aims to visualize and preserve Türkiye's rich medical cultural heritage in a digital environment using Geographic Information Systems (GIS). Darüşşifas, which played an important role during the Seljuk and Ottoman periods, and the medicinal and aromatic plants used in these structures have been analyzed using web-based GIS technologies and made accessible through digital maps on the ArcGIS Online platform. Data on 23 darüşşifas and 162 types of medicinal plants across Türkiye have been classified through two separate information systems, enabling users to access this data interactively. The study details the historical, geographical, and structural characteristics of the darüşşifas, along with the floristic distribution of the plants, their uses in folk medicine, their Latin names, and their historical functions. The data obtained was converted into a digital narrative format using ArcGIS StoryMaps, creating a sustainable digital cultural heritage platform accessible to both academics and the public. The findings show that the darüşşifas were in alignment with historical trade routes, political centers, and settlement strategies, while plant species clustered according to regional climate and ecological conditions. The study lays the groundwork for multidisciplinary applications in the fields of medical history, health tourism, cultural preservation, and geography education; it also presents a robust model that supports the sustainability of traditional knowledge in the digital age.

Anahtar Kelimeler

• Web-Based GIS
• Digital Health Heritage
• Cultural Preservation
• Anatolian Cultural Heritage
• Historical Health Geography

Türkiye’nin Tıbbi Kültürel Mirasının Web CBS ile İncelenmesi ve Görselleştirilmesi

Öz

Bu çalışma, Türkiye'nin zengin tıbbi kültürel mirasını Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) kullanarak görselleştirmeyi ve dijital ortamda korumayı amaçlamaktadır. Özellikle Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde önemli rol oynamış darüşşifalar ile bu yapılarda kullanılan tıbbi ve aromatik bitkiler, Web tabanlı CBS teknolojileri ile analiz edilerek ArcGIS Online platformunda dijital haritalar üzerinden erişilebilir hâle getirilmiştir. Türkiye genelinde 23 darüşşifa ve 162 tıbbi bitki türüne ait veriler iki ayrı bilgi sistemi aracılığıyla sınıflandırılmış, kullanıcıların bu verilere interaktif biçimde ulaşabilmesi sağlanmıştır. Çalışmada darüşşifaların tarihsel, coğrafi ve yapısal özellikleri ile bitkilerin floristik dağılımları, halk hekimliğindeki kullanım biçimleri, Latince adları ve tarihsel işlevleri detaylı biçimde modellenmiştir. Elde edilen veriler ArcGIS StoryMaps ile dijital anlatı formatına dönüştürülerek hem akademik hem de halk erişimine açık, sürdürülebilir bir dijital kültürel miras platformu oluşturulmuştur. Bulgular darüşşifaların tarihsel ticaret yolları, siyasi merkezler ve yerleşim stratejileri ile uyumlu biçimde konumlandığını; bitki türlerinin ise bölgesel iklim ve ekolojik koşullara göre kümelendiğini göstermektedir. Çalışma, tıp tarihi, sağlık turizmi, kültürel koruma ve coğrafya eğitimi alanlarında çok disiplinli uygulamalara zemin hazırlamakta; aynı zamanda geleneksel bilginin dijital çağda sürdürülebilirliğini destekleyen güçlü bir model sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Tarihsel Sağlık Coğrafyası
• Web Tabanlı CBS
• Dijital Sağlık Mirası
• Kültürel Koruma
• Anadolu Kültürel Mirası

Kaynakça

1. Adefila, A. O., Ajayi, O. O., Toromade, A. S., & Sam-Bulya, N. J. (2024). Geleneksel bilgiyi modern tarım uygulamalarıyla bütünleştirmek: Sürdürülebilir kalkınma için sosyokültürel bir çerçeve. World Journal of Biology Pharmacy and Health Sciences. https://doi.org/10.30574/wjbphs.2024.20.2.0850
2. Alum, E. U. (2024). Tıbbi bitkilerin sürdürülebilir hasadı: Terapötik faydaların çevre korumayla dengelenmesi. Tarımsal Ekoloji ve Sürdürülebilir Gıda Sistemleri, 49(3), 380-385. https://doi.org/10.1080/21683565.2024.2421948
3. Altıntaş, N. D. (2022). Anadolu tıbbı nedir-neden önemlidir? 1. Uluslararası Bütünleşik ve Anadolu Tıbbı Kongresi Bildiri Kitabı (ss. 14-18). İstanbul: İstanbul Medipol Üniversitesi Yayınları.
4. Arca, D., Bayık, Ç., Acar, H., & Alkan, M. (2011). Tarihi kentlere yönelik Web CBS uygulaması: Safranbolu örneği. Jeodezi ve Jeoinformasyon Dergisi, 104(1), 26-29.
5. Basu, S. K., & Gulzar, S. A. (2025). İklim değişikliği küresel olarak şifalı bitkilerin tehlikesini etkiliyor. International Journal of Biological Sciences. https://doi. org/10.53390/ijbs.2025.16110
6. Beştaş, M. (2025). Coğrafi bilgi sistemlerinin tedarik zinciri yönetimindeki rolü. Yönetim Bilişim Sistemleri Alanında Yenilikçi Çözümler ve Güncel Yaklaşımlar, 1.
7. Camci, N. (2023). Geçmişten günümüze tamamlayıcı ve alternatif tıbba yönelik tutumlar (Yüksek lisans tezi). İstanbul Gelişim Üniversitesi. https://hdl.handle.net/11363/6679
8. Chaudhary, V. P., & Gouda, A. (2025). Biyokorsanlık ve etik: Yerli toplulukların ve gelişmiş ulusların çıkarlarının dengelenmesi. International Multidisciplinary Research Journal. https://doi.org/10.36948/ijfmr.2025.v07i04.53218

9. Christine, A. (2024). İklim değişikliğinin şifalı bitki mevcudiyeti üzerindeki sıtma tedavisine etkisi. Newport International Journal of Medical Sciences Research. https:// doi.org/10.59298/nijrms/2024/5.3.114119
10. Çaylak, E., & Yalçıner Ercoşkun, Ö. (2025). Açık veri portalları ve kent bilgi sistemlerinin planlamada coğrafi bilgi sistemleri kapsamında karşılaştırılması: Singapur ve Kocaeli örneği. Journal of Planning Architecture and Design, 3(1), 1-14.
11. Çelebi, A. (2014). Konumsal kaza verilerinin coğrafi bilgi sistemleri kullanılarak analizi (Kocaeli örneği) (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Bahçeşehir Üniversitesi, İstanbul.,
12. Döker, M. F., & Ocak, F. (2020). COVID-19 salgınının Türkiye’deki coğrafi dağılışının izlenmesinde Web CBS kullanımı. Türk Coğrafya Dergisi, 76, 7-18. https://doi. org/10.17211/tcd.778712
13. Faydaoğlu, E., & Sürücüoğlu, M. S. (2011). Geçmişten günümüze tıbbi ve aromatik bitkilerin kullanılması ve ekonomik önemi. Kastamonu University Journal of Forestry
14. Faculty, 11(1), 52-67. https://dergipark.org.tr/tr/pub/kastorman/issue/17236/180072 İrcan, M. R., & Duman, N. (2020). İnternet (WEB) tabanlı coğrafi bilgi sistemleri (CBS) uygulamalarının ortaöğretim coğrafya öğretiminde kullanımı. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 40(3), 1051-1085. https://doi.org/10.17152/gefad.782037
15. Leonti, M., & Casu, L. (2013). Geleneksel ilaçlar ve küreselleşme: Etnofarmakolojide güncel ve gelecek perspektifleri. Frontiers in Pharmacology, 4, 92. https://doi. org/10.3389/fphar.2013.00092
16. Magare, D. A., & Patil, M. B. (2025). Dijital çağda etnobotanik: Geleneksel bilgi dijitalleşmesinin fırsatları ve zorlukları. World Journal of Biology Pharmacy and Health Sciences. https://doi.org/10.30574/wjbphs.2025.21.1.0043
17. Martin, A., McGuire, S., & Sullivan, S. (2013). Küresel çevre adaleti ve biyoçeşitliliğin korunması. Geographical Journal. https://doi.org/10.1111/geoj.12018
18. Miller, A. E. (2021). Bütünsel koruma yaklaşımları: Kriz zamanlarında esnekliği desteklemek. https://doi.org/10.1111/csp2.514
19. Montgomery, R. A., Kabra, A., Kepe, T., Garnett, S., & Merinos, R. (2024). Koruma biliminde sosyal adaletin yeniden merkezlenmesi. Biological Conservation. https:// doi.org/10.1016/j.biocon.2024.110600
20. Ocak, F., & Bahadır, M. (2021). Taşkın bilgi ve yönetim sisteminin oluşturulmasında Web CBS teknolojisi kullanımı: Ordu-Ünye şehir selleri örneği. Coğrafya Araştırmalarında CBS Uygulamaları II, 205-221.
21. Pekçetin, R., & Döker, M. F. (2025). Web tabanlı coğrafi bilgi sistemleri ile kültürel mirasın yönetimi: Müze bilgi sistemi uygulaması. Journal of Anatolian Geography, 2(1), 1-9.
22. Rankoana, S. A. (2024). Şifalı bitkileri korumak için yerli bilginin kullanımı üzerine bir inceleme. Natural Resources and Sustainable Development. https://doi.org/10.31924/ nrsd.v14i1.156
23. Rathoure, A. K. (2024). Kültürel miras yoluyla biyolojik çeşitliliği korumaya yönelik kültürel uygulamalar: Doğayı korumak, kültürü korumak. International Journal of Biodiversity. https://doi.org/10.15406/bij.2024.07.00213
24. Wyborn, C., Montana, J., Kalas, N., Clement, S., Davila, F., Knowles, N., … Ryan, M. (2021). Dünya’daki yaşam için çeşitli ve adil bir geleceğe yönelik araştırma ve eylem gündemi. Conservation Biology, 35, 1086-1097. https://doi.org/10.1111/cobi.13671