Research Article

Beşeri Sermaye Hipotezinin Sınırında: Türkiye’de İşsizlik Üzerine PCA-ARDL Bulguları (2001-2022)

Volume: 3 Number: 90 July 28, 2026
TR EN

Beşeri Sermaye Hipotezinin Sınırında: Türkiye’de İşsizlik Üzerine PCA-ARDL Bulguları (2001-2022)

Abstract

Bu çalışma, beşerî sermaye hipotezinin Türkiye örneğinde geçerliliğini 2001-2022 dönemi için incelemektedir. Beşerî sermaye hipotezi, eğitim, sağlık ve beceri yatırımlarının işgücü verimliliğini artırarak işsizliği azaltacağını varsaymaktadır. Çalışmada, yüksek çoklu doğrusal bağlantıyı azaltmak ve kavramsal tutarlılığı güçlendirmek amacıyla eğitim, sağlık ve demografik göstergelerden Beşerî Sermaye Endeksi (HUMAN_PC); büyüme, sanayi payı, Ar-Ge ve işgücü göstergelerinden ise Ekonomik Gelişme Endeksi (ECON_PC) Temel Bileşenler Analizi (PCA) ile oluşturulmuştur. Ardından ADF birim kök testleri ve ARDL sınır testi uygulanmıştır. Bulgular, HUMAN_PC ile işsizlik arasında uzun dönemli bir eşbütünleşme ilişkisi bulunmadığını; buna karşılık ECON_PC ile işsizlik arasında pozitif ve anlamlı bir uzun dönem ilişkisi olduğunu göstermektedir. Sonuçlar, Türkiye’de son yirmi yılda tartışılan istihdamsız büyüme olgusuyla uyumludur; ekonomik gelişme göstergelerindeki artışların işsizlik oranında kalıcı bir azalış üretmediği görülmektedir. Bulgular ayrıca, beşerî sermaye yatırımlarının Türkiye’de işsizliği azaltma kapasitesinin sınırlı kaldığını ve bu ilişkinin eğitim-istihdam uyumu, teknolojik dönüşüm ve kurumsal yapı gibi faktörlerden etkilendiğini göstermektedir. Çalışma, Türkiye’de işsizlik dinamiklerinin yalnızca beşerî sermaye birikimiyle açıklanamayacağını; ekonomik gelişmenin niteliği, üretim yapısı ve teknolojik dönüşüm süreçlerinin de belirleyici bir rol oynadığını ortaya koymaktadır.

Keywords

References

  1. Acemoglu, D., & Restrepo, P. (2018). Artificial intelligence, automation and work (NBER Working Paper No. 24196). National Bureau of Economic Research.
  2. Acemoglu, D., & Restrepo, P. (2019). Automation and new tasks: How technology displaces and reinstates labor. Journal of Economic Perspectives, 33(2), 3-30.
  3. Akpınar, T. (2018). Türkiye'de işsizliğe resmi çözüm önerileri bağlamında beşerî sermaye teorisine ilişkin bir yeniden değerlendirme. Çalışma ve Toplum, 2(57), 787-800.
  4. Akyazı, T., Goti, A., Oyarbide, A., Alberdi, E., & Bayon, F. (2020). A guide for the food industry to meet the future skills requirements emerging with Industry 4.0. Foods, 9(4), 492.
  5. Albayrak, N., Abdioğlu, Z. (2020). Beşerî sermaye tahmini: Gizli değişken yaklaşımı. Yönetim Bilimleri Dergisi, 18(36), 225-254.
  6. Alp, E., Karadeniz, O., Çağlar, A., & İslamoğlu, E. (2023). Does extending the internship period in vocational schools of higher education lead to better employment results?: The case of Turkey. Education + Training, 65(3), 357-381.
  7. Araki, S., & Kariya, T. (2022). Credential inflation and decredentialization: Re-examining the mechanism of the devaluation of degrees. European Sociological Review, 38(6), 904-919.
  8. Arteaga, C. (2016). Signaling versus human capital: Evidence from a curriculum reform. Journal of Human Resources, 53(4), 993-1026.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Labor Economics and Industrial Relations

Journal Section

Research Article

Publication Date

July 28, 2026

Submission Date

November 7, 2025

Acceptance Date

June 10, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 3 Number: 90

APA
Dereli, S. (2026). Beşeri Sermaye Hipotezinin Sınırında: Türkiye’de İşsizlik Üzerine PCA-ARDL Bulguları (2001-2022). Çalışma Ve Toplum, 3(90), 1439-1486. https://doi.org/10.54752/ct.1819477
AMA
1.Dereli S. Beşeri Sermaye Hipotezinin Sınırında: Türkiye’de İşsizlik Üzerine PCA-ARDL Bulguları (2001-2022). Çalışma ve Toplum. 2026;3(90):1439-1486. doi:10.54752/ct.1819477
Chicago
Dereli, Sercan. 2026. “Beşeri Sermaye Hipotezinin Sınırında: Türkiye’de İşsizlik Üzerine PCA-ARDL Bulguları (2001-2022)”. Çalışma Ve Toplum 3 (90): 1439-86. https://doi.org/10.54752/ct.1819477.
EndNote
Dereli S (July 1, 2026) Beşeri Sermaye Hipotezinin Sınırında: Türkiye’de İşsizlik Üzerine PCA-ARDL Bulguları (2001-2022). Çalışma ve Toplum 3 90 1439–1486.
IEEE
[1]S. Dereli, “Beşeri Sermaye Hipotezinin Sınırında: Türkiye’de İşsizlik Üzerine PCA-ARDL Bulguları (2001-2022)”, Çalışma ve Toplum, vol. 3, no. 90, pp. 1439–1486, July 2026, doi: 10.54752/ct.1819477.
ISNAD
Dereli, Sercan. “Beşeri Sermaye Hipotezinin Sınırında: Türkiye’de İşsizlik Üzerine PCA-ARDL Bulguları (2001-2022)”. Çalışma ve Toplum 3/90 (July 1, 2026): 1439-1486. https://doi.org/10.54752/ct.1819477.
JAMA
1.Dereli S. Beşeri Sermaye Hipotezinin Sınırında: Türkiye’de İşsizlik Üzerine PCA-ARDL Bulguları (2001-2022). Çalışma ve Toplum. 2026;3:1439–1486.
MLA
Dereli, Sercan. “Beşeri Sermaye Hipotezinin Sınırında: Türkiye’de İşsizlik Üzerine PCA-ARDL Bulguları (2001-2022)”. Çalışma Ve Toplum, vol. 3, no. 90, July 2026, pp. 1439-86, doi:10.54752/ct.1819477.
Vancouver
1.Sercan Dereli. Beşeri Sermaye Hipotezinin Sınırında: Türkiye’de İşsizlik Üzerine PCA-ARDL Bulguları (2001-2022). Çalışma ve Toplum. 2026 Jul. 1;3(90):1439-86. doi:10.54752/ct.1819477

muratozverister@gmail.com
dergicalismavetoplum@gmail.com
www.calismatoplum.org