Araştırma Makalesi

Beşeri Sermaye Hipotezinin Sınırında: Türkiye’de İşsizlik Üzerine PCA-ARDL Bulguları (2001-2022)

Cilt: 3 Sayı: 90 28 Temmuz 2026
PDF İndir
TR EN

Beşeri Sermaye Hipotezinin Sınırında: Türkiye’de İşsizlik Üzerine PCA-ARDL Bulguları (2001-2022)

Öz

Bu çalışma, beşerî sermaye hipotezinin Türkiye örneğinde geçerliliğini 2001-2022 dönemi için incelemektedir. Beşerî sermaye hipotezi, eğitim, sağlık ve beceri yatırımlarının işgücü verimliliğini artırarak işsizliği azaltacağını varsaymaktadır. Çalışmada, yüksek çoklu doğrusal bağlantıyı azaltmak ve kavramsal tutarlılığı güçlendirmek amacıyla eğitim, sağlık ve demografik göstergelerden Beşerî Sermaye Endeksi (HUMAN_PC); büyüme, sanayi payı, Ar-Ge ve işgücü göstergelerinden ise Ekonomik Gelişme Endeksi (ECON_PC) Temel Bileşenler Analizi (PCA) ile oluşturulmuştur. Ardından ADF birim kök testleri ve ARDL sınır testi uygulanmıştır. Bulgular, HUMAN_PC ile işsizlik arasında uzun dönemli bir eşbütünleşme ilişkisi bulunmadığını; buna karşılık ECON_PC ile işsizlik arasında pozitif ve anlamlı bir uzun dönem ilişkisi olduğunu göstermektedir. Sonuçlar, Türkiye’de son yirmi yılda tartışılan istihdamsız büyüme olgusuyla uyumludur; ekonomik gelişme göstergelerindeki artışların işsizlik oranında kalıcı bir azalış üretmediği görülmektedir. Bulgular ayrıca, beşerî sermaye yatırımlarının Türkiye’de işsizliği azaltma kapasitesinin sınırlı kaldığını ve bu ilişkinin eğitim-istihdam uyumu, teknolojik dönüşüm ve kurumsal yapı gibi faktörlerden etkilendiğini göstermektedir. Çalışma, Türkiye’de işsizlik dinamiklerinin yalnızca beşerî sermaye birikimiyle açıklanamayacağını; ekonomik gelişmenin niteliği, üretim yapısı ve teknolojik dönüşüm süreçlerinin de belirleyici bir rol oynadığını ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Acemoglu, D., & Restrepo, P. (2018). Artificial intelligence, automation and work (NBER Working Paper No. 24196). National Bureau of Economic Research.
  2. Acemoglu, D., & Restrepo, P. (2019). Automation and new tasks: How technology displaces and reinstates labor. Journal of Economic Perspectives, 33(2), 3-30.
  3. Akpınar, T. (2018). Türkiye'de işsizliğe resmi çözüm önerileri bağlamında beşerî sermaye teorisine ilişkin bir yeniden değerlendirme. Çalışma ve Toplum, 2(57), 787-800.
  4. Akyazı, T., Goti, A., Oyarbide, A., Alberdi, E., & Bayon, F. (2020). A guide for the food industry to meet the future skills requirements emerging with Industry 4.0. Foods, 9(4), 492.
  5. Albayrak, N., Abdioğlu, Z. (2020). Beşerî sermaye tahmini: Gizli değişken yaklaşımı. Yönetim Bilimleri Dergisi, 18(36), 225-254.
  6. Alp, E., Karadeniz, O., Çağlar, A., & İslamoğlu, E. (2023). Does extending the internship period in vocational schools of higher education lead to better employment results?: The case of Turkey. Education + Training, 65(3), 357-381.
  7. Araki, S., & Kariya, T. (2022). Credential inflation and decredentialization: Re-examining the mechanism of the devaluation of degrees. European Sociological Review, 38(6), 904-919.
  8. Arteaga, C. (2016). Signaling versus human capital: Evidence from a curriculum reform. Journal of Human Resources, 53(4), 993-1026.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

28 Temmuz 2026

Gönderilme Tarihi

7 Kasım 2025

Kabul Tarihi

10 Haziran 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 3 Sayı: 90

Kaynak Göster

APA
Dereli, S. (2026). Beşeri Sermaye Hipotezinin Sınırında: Türkiye’de İşsizlik Üzerine PCA-ARDL Bulguları (2001-2022). Çalışma ve Toplum, 3(90), 1439-1486. https://doi.org/10.54752/ct.1819477
AMA
1.Dereli S. Beşeri Sermaye Hipotezinin Sınırında: Türkiye’de İşsizlik Üzerine PCA-ARDL Bulguları (2001-2022). CT. 2026;3(90):1439-1486. doi:10.54752/ct.1819477
Chicago
Dereli, Sercan. 2026. “Beşeri Sermaye Hipotezinin Sınırında: Türkiye’de İşsizlik Üzerine PCA-ARDL Bulguları (2001-2022)”. Çalışma ve Toplum 3 (90): 1439-86. https://doi.org/10.54752/ct.1819477.
EndNote
Dereli S (01 Temmuz 2026) Beşeri Sermaye Hipotezinin Sınırında: Türkiye’de İşsizlik Üzerine PCA-ARDL Bulguları (2001-2022). Çalışma ve Toplum 3 90 1439–1486.
IEEE
[1]S. Dereli, “Beşeri Sermaye Hipotezinin Sınırında: Türkiye’de İşsizlik Üzerine PCA-ARDL Bulguları (2001-2022)”, CT, c. 3, sy 90, ss. 1439–1486, Tem. 2026, doi: 10.54752/ct.1819477.
ISNAD
Dereli, Sercan. “Beşeri Sermaye Hipotezinin Sınırında: Türkiye’de İşsizlik Üzerine PCA-ARDL Bulguları (2001-2022)”. Çalışma ve Toplum 3/90 (01 Temmuz 2026): 1439-1486. https://doi.org/10.54752/ct.1819477.
JAMA
1.Dereli S. Beşeri Sermaye Hipotezinin Sınırında: Türkiye’de İşsizlik Üzerine PCA-ARDL Bulguları (2001-2022). CT. 2026;3:1439–1486.
MLA
Dereli, Sercan. “Beşeri Sermaye Hipotezinin Sınırında: Türkiye’de İşsizlik Üzerine PCA-ARDL Bulguları (2001-2022)”. Çalışma ve Toplum, c. 3, sy 90, Temmuz 2026, ss. 1439-86, doi:10.54752/ct.1819477.
Vancouver
1.Sercan Dereli. Beşeri Sermaye Hipotezinin Sınırında: Türkiye’de İşsizlik Üzerine PCA-ARDL Bulguları (2001-2022). CT. 01 Temmuz 2026;3(90):1439-86. doi:10.54752/ct.1819477
muratozverister@gmail.com
dergicalismavetoplum@gmail.com
www.calismatoplum.org