An Investigation of Classroom Teachers’ and Preservice Teachers’ Metaphorical Perceptions of ChatGPT*

Year 2026, Volume: 55 Issue: 1 , 218 - 249 , 30.04.2026

Samet Varlı , Musa Çalışır , Fatih Selim Sellüm , Mustafa Bektaş

https://doi.org/10.14812/cuefd.1671001

https://izlik.org/JA56AW72TL

Abstract

The primary aim of this study is to explore how primary school teachers and prospective classroom teachers conceptualize ChatGPT, an artificial intelligence-based chatbot, through metaphors. The study sample includes 67 primary school teachers and 112 pre-service teachers. To uncover their metaphorical perceptions of ChatGPT, participants were asked to complete the prompt, “ChatGPT is like … because …”, thereby generating a metaphor and a rationale for it. The responses were analyzed using content analysis approach. The findings indicate that both groups primarily perceive ChatGPT as a source of information and a supportive educational tool. Nevertheless, some participants highlighted potential drawbacks of ChatGPT, such as overreliance or its limitations in promoting deep thinking. Interestingly, while pre-service teachers tended to emphasize ChatGPT’s guiding capabilities and role in fostering creativity, in-service teachers focused on its limitations and possible negative effects. This study contributes to the field by shedding light on how future and current educators understand and evaluate AI tools like ChatGPT. These insights can support the development of training programs aimed at improving teachers’ and teacher candidates’ awareness, readiness, and competencies related to the educational use of artificial intelligence technologies.

Keywords

artifical intelligent , ChatGPT , basic education , metaphor

Sınıf Öğretmenleri ve Sınıf Öğretmeni Adaylarının ChatGPT’ye Yönelik Metaforik Algılarının İncelenmesi

https://izlik.org/JA56AW72TL

Abstract

Bu araştırmanın amacı sınıf öğretmeni ve sınıf öğretmeni adaylarının ChatGPT’ye yönelik metaforik algılarını ortaya koymaktır. Araştırmanın çalışma grubunu 67 sınıf öğretmeni ile 112 sınıf öğretmeni adayı oluşturmaktadır. Öğretmen ve öğretmen adaylarının ChatGPT ile ilgili metaforik algılarını ortaya çıkarmak üzere öğretmen ve öğretmen adaylarından “ChatGPT ……….gibidir, çünkü ……..” ifadesi ile bir metafor ve gerekçe oluşturmaları istenmiştir. Elde edilen veriler içerik analizi yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre, sınıf öğretmeni ve sınıf öğretmeni adaylarının ChatGPT’yi en çok bilgi kaynağı ve yardımcı bir araç olarak algıladıkları; ancak bir kısım katılımcının ChatGPT’nin olumsuz özelliklerine dikkat çektiği tespit edilmiştir. Sınıf öğretmeni adayları, sınıf öğretmenlerinden farklı olarak ChatGPT’nin daha iyi rehberlik yaptığını düşünürken, sınıf öğretmenleri ChatGPT’nin olumsuz yönlerini ön plana çıkartmaktadırlar. Bu araştırma ile öğretmen ve öğretmen adaylarının ChatGPT ile ilgili algılarının bilinmesi, öğretmen ve öğretmen adaylarının yapay zekâ konusunda farkındalıklarını ve yetkinliklerini artırabilecek çalışmalara fikir vermesi açısından önemli olduğu düşünülmektedir.

Keywords

yapay zeka , ChatGPT , metafor , temel eğitim

Ethical Statement

"Bu araştırmanın planlanması, verilerin toplanması, analizi ve raporlanması sırasında “Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi”nde yer alan etik ilke ve kurallara uyulmuştur. Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği'ne aykırı herhangi bir uygulama yapılmamış ve araştırmaya katılan tüm bireysel katılımcılardan bilgilendirilmiş onam alınmıştır."

References

• Adamopoulou, E., & Moussiades, L. (2020). An overview of chatbot technology. In I. Maglogiannis, L. Iliadis, & E. Pimenidis (Eds.), IFIP International Conference on Artificial Intelligence Applications and Innovations (pp. 373–383). Springer, Cham.
• Aktaş, A. (2021). Yönetici ve öğretmen görüşlerine göre yapay zekâ: Bir metafor çalışması. 1. Ulusal Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Kongresi Tam Metin Bildiri Kitapçığı (ss. 4–36). Şanlıurfa, Türkiye.
• Aktay, S., Gök, S., & Uzunoğlu, D. (2023). ChatGPT in education. Türk Akademik Yayınlar Dergisi (TAY Journal), 7(2), 378–406. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tayjournal/issue/76658/1259832
• Altun, D. (2019). Sanal gerçeklik ve yapay zekâ. G. Telli (Ed.), Yapay zekâ ve gelecek içinde (ss. 139–157). Doğu Kitapevi.
• Arslan, K. (2020). Eğitimde yapay zekâ ve uygulamaları. Western Anatolia Journal of Educational Sciences, 11(1), 71–88.
• Baidoo-Anu, D., & Owusu Ansah, L. (2023). Education in the era of generative artificial intelligence (AI): Understanding the potential benefits of ChatGPT in promoting teaching and learning. Journal of AI, 7(1), 52–62. https://doi.org/10.61969/jai.1337500
• Balıkçı, H. C., Alpsülün, M., & Hayoğlu, G. (2024). Determination of teachers’ perceptions of artificial intelligence concept: A metaphor analysis. Sakarya University Journal of Education, 14(Special Issue-AI in Education), 179–193. https://doi.org/10.19126/suje.1433360
• Baltacı, A. (2018). Nitel araştırmalarda örnekleme yöntemleri ve örnek hacmi sorunsalı üzerine kavramsal bir inceleme. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 231–274.
• Bayraktar, B., Gülderen, S., Akça, S., & Serin, E. (2023). Yapay zekâ teknolojilerinin eğitimde kullanımına yönelik öğretmen görüşleri. Ulusal Eğitim Dergisi, 3(11), 2012–2030.
• Boduroğlu, E., Koç, O., & Yiğiter, M. S. (2023). Madde güçlüklerinin tahmin edilmesinde uzman görüşleri ve ChatGPT performansının karşılaştırılması. Disiplinlerarası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 7(15), 202–210. https://doi.org/10.57135/jier.1296255
• Bulut, M. A., Davarcı, M., Bozdoğan, N. K., & Sarpkaya, Y. (2024). Yapay zekanın eğitim üzerindeki etkileri. Ulusal Eğitim Dergisi, 4(3), 976–986.
• Burke, K. (1945). A grammar of motives. University of California Press.
• Chen, L., Chen, P., & Lin, Z. (2020). Artificial intelligence in education: A review. IEEE Access, 8, 75264–75278. https://doi.org/10.1109/ACCESS.2020.2988510
• Chiu, T. K. F., Xia, Q., Zhou, X., Chai, C. S., & Cheng, M. (2023). Systematic literature review on opportunities, challenges, and future research recommendations of artificial intelligence in education. Computers and Education: Artificial Intelligence, 4, 100118. https://doi.org/10.1016/j.caeai.2022.100118
• Coşkun, F., & Gülleroğlu, H. D. (2021). Yapay zekanın tarih içindeki gelişimi ve eğitimde kullanılması. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences (JFES), 54(3), 947–966. https://doi.org/10.30964/auebfd.916220
• Creswell, J. W. (2020). Nitel araştırma yöntemleri: Beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni (M. Bütün, & S. B. Demir, Çev. Ed., 5. Bs.). Siyasal Kitabevi.
• Çetin, M., & Aktaş, A. (2021). Yapay zekâ ve eğitimde gelecek senaryoları. Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 18, 4225–4268. https://doi.org/10.26466/opus.911444
• Dahlkemper, M. N., Lahme, S. Z., & Klein, P. (2023). How do physics students evaluate artificial intelligence responses on comprehension questions? A study on the perceived scientific accuracy and linguistic quality of ChatGPT. Physical Review Physics Education Research, 19, 010142. https://doi.org/10.1103/PhysRevPhysEducRes.19.010142
• Demirtaş, E., & Türksoy, Ü. E. (2024). İlkokul eğitim paydaşlarının yapay zekâya yönelik metaforik algıları. Ufuk Üniversitesi 2. Uluslararası Sosyal Bilimler Kongresi Tam Metinler Kitabı (ss. 194–207).
• Deveci Topal, A., Dilek Eren, C., & Kolburan Geçer, A. (2021). Chatbot application in a 5th grade science course. Education and Information Technologies, 26(5), 6241–6265. https://doi.org/10.1007/s10639-021-10627-8
• Doshi, R. H., Bajaj, S. S., & Krumholz, H. M. (2023). ChatGPT: Temptations of progress. The American Journal of Bioethics, 23(4), 6–8.
• Dumlu, B. Ö., Gezer, E., & Yıldız, B. (2024). Eşitsizlik konusunda ChatGPT ile hazırlanan ders planlarının incelenmesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 22(1), 337–358. https://doi.org/10.37217/tebd.1338959
• ElSayary, A. (2023). An investigation of teachers' perceptions of using ChatGPT as a supporting tool for teaching and learning in the digital era. Journal of Computer Assisted Learning, 40(3), 931-945 https://doi.org/10.1111/jcal.12926
• Ertmer, P. A., & Ottenbreit-Leftwich, A. T. (2010). Teacher technology change: How knowledge, confidence, beliefs, and culture intersect. Journal of Research on Technology in Education, 42(3), 255–284. https://doi.org/10.1080/15391523.2010.10782551
• Grassini, S. (2023). Shaping the future of education: Exploring the potential and consequences of AI and ChatGPT in educational settings. Education Sciences, 13(7), 692-705. https://doi.org/10.3390/educsci13070692
• Guan, C., Mou, J., & Jiang, Z. (2020). Artificial intelligence innovation in education: A twenty-year data-driven historical analysis. International Journal of Innovation Studies, 4(4), 134–147. https://doi.org/10.1016/j.ijis.2020.09.001
• Hawanti, S., & Zubaydulloevna, K. M. (2023). AI chatbot-based learning: Alleviating students' anxiety in English writing classroom. Bulletin of Social Informatics Theory and Application, 7(2), 182–192. https://doi.org/10.31763/businta.v7i2.659
• Hwang, G., & Chang, C. (2023). A review of opportunities and challenges of chatbots in education. Interactive Learning Environments, 31(7), 4099–4112. https://doi.org/10.1080/10494820.2021.1952615
• Iqbal, N., Ahmed, H., & Azhar, K. A. (2022). Exploring teachers’ attitudes towards using ChatGPT. Global Journal for Management and Administrative Sciences, 3(4), 97–111. https://doi.org/10.46568/gjmas.v3i4.163
• Jensen, D. (2006). Metaphors as a bridge to understanding educational and social contexts. International Journal of Qualitative Methods, 5(1), 36–54.
• Kara, A., & Uysal, G. (2015). Ortaokul Öğretmenlerinin öğretmenlerinin öğrenmeye ilişkin tutumlarının sınıf koşulları açısından incelenmesi. The Journal of Academic Social Science Studies, 41, 35–53. http://dx.doi.org/10.9761/JASSS3163
• Karabıyık, Ü. (2024). Matematik eğitiminde yenilikçi bir yaklaşım: ChatGPT’nin rolü. Uşak Üniversitesi Eğitim Araştırmaları Dergisi, 10(1), 26–46. https://doi.org/10.29065/usakead.1393487
• Kılcan, B. (Ed.). (2017). Metafor ve eğitimde metaforik çalışmalar için bir uygulama rehberi. Pegem Akademi Yayıncılık.
• Kış, A. (2019). Eğitimde yapay zekâ. 14. Uluslararası Eğitim Yönetimi Kongresi Tam Metin Bildiriler Kitabı (s. 197). Lieberman, M. (2023). What is ChatGPT and how is it used in education. Education Week. https://www.edweek.org/technology/what-is-chatgpt-and-how-is-it-used-in-education/2023/01
• Lucy, L., & Bamman, D. (2021). Gender and representation bias in GPT-3 generated stories. Proceedings of the Third Workshop on Narrative Understanding (ss. 48–55).
• Meço, G., & Coştu, F. (2022). Eğitimde yapay zekanın kullanılması: Betimsel içerik analizi çalışması. Karadeniz Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Dergisi, 12(23), 171–193.
• Mollick, E. R., & Mollick, L. (2023). Yapay zekâ atama: Öğrenciler için yedi yaklaşım (Wharton School Research Paper). http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.4475995
• Montenegro-Rueda, M., Fernández-Cerero, J., Fernández-Batanero, J. M., & López-Meneses, E. (2023). Impact of the implementation of ChatGPT in education: A systematic review. Computers, 12(8), 153-166. https://doi.org/10.3390/computers12080153
• Ngo, T. T. A. (2023). The perception by university students of the use of ChatGPT in education. International Journal of Emerging Technologies in Learning (iJET), 18(17), 4–19. https://doi.org/10.3991/ijet.v18i17.39019
• Ofgang, E. (2022, December). What is ChatGPT and how can you teach with it? Tips and tricks. Tech & Learning. https://www.techlearning.com/how-to/what-is-chatgpt-and-how-to-teach-with-it-tips-and-tricks
• Okita, S. Y., & Clarke, S. N. (2021). Robots and agents to support collaborative learning. In U. Cress, C. Rosé, A. F. Wise, & J. Oshima (Eds.), International handbook of computer-supported collaborative learning (pp. 407–424). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-030-65291-3_22
• OpenAI. (2023). ChatGPT: Optimizing language models for dialogue. https://openai.com/blog/chatgpt/
• Özkol, İ., Doğan, K., & Köseali, G. (2019). EBYS uygulamalarında yapay zekâ destekli chatbot (Sohbet Robotu) kullanımı. B. Yalçınkaya, M. A. Ünal, B. Yılmaz, & F. Özdemirci (Eds.), Bilgi yönetimi ve bilgi güvenliği içinde, (ss.229-250), Ankara Üniversitesi Yayınları, Ankara.
• Palasundram, K., Sharef, N. M., Nasharuddin, N., Kasmiran, K., & Azman, A. (2019). Sequence to sequence model performance for education chatbot. International Journal of Emerging Technologies in Learning (iJET), 14(24), 56–68. https://doi.org/10.3991/ijet.v14i24.12187
• Pavlık, V. J. (2023). Collaborating with ChatGPT: Considering the implications of generative artificial intelligence for journalism and media education. Journalism & Mass Communication Educator, 78(1), 84–93.
• Pekmez, S., Coşkun Çoban, T., Kılıç, M., & Duman, Y. M. (2024). Eğitimde yapay zeka teknolojilerinin kullanımına yönelik öğretmen görüşleri. Ulusal Eğitim Dergisi, 4(2), 601–619.
• Pokrivcakova, S. (2019). Preparing teachers for the application of AI-powered technologies in foreign language education. Journal of Language and Cultural Education, 7(3), 135–153. https://doi.org/10.2478/jolace-2019-0025
• Raman, R., Mandal, S., Das, P., Kaur, T., Sanjanasri, J. P., & Nedungadi, P. (2023). University students as early adopters of ChatGPT: Innovation diffusion study. Human and Behaviour, 8(2), 123-145. https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-2734142/v1
• Rudolph, J., Tan, S., & Tan, S. (2023). ChatGPT: Bullshit spewer or the end of traditional assessments in higher education? Journal of Applied Learning and Teaching, 6(1), 342-363. https://doi.org/10.37074/jalt.2023.6.1.9
• Saban, A. (2004). Giriş düzeyindeki sınıf öğretmeni adaylarının öğretmen kavramına ilişkin ileri sürdükleri metaforlar. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 2(2), 131–155.
• Saban, A. (2008). Okula ilişkin metaforlar. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 14(55), 459–496.
• Saban, A. (2009). Öğretmen adaylarının öğrenci kavramına ilişkin sahip oldukları zihinsel imgeler. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 7(2), 281–326.
• Semerci, Ç. (2007). Program geliştirme kavramına ilişkin metaforlarla yeni ilköğretim programlarına farklı bir bakış. Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 31(2), 125–140.
• Seyrek, M., Yıldız, S., Emeksiz, H., Şahin, A., & Türkmen, M. T. (2024). Öğretmenlerin eğitimde yapay zeka kullanımına yönelik algıları. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 11(106), 845–856. https://doi.org/10.5281/zenodo.11113077
• Scherer R., Siddiq F., & Tondeur J. (2018). The technology acceptance model (TAM): A meta-analytic structural equation modeling approach to explaining teachers’ adoption of digital technology in education. Computers & Education, 128(2), 13-35. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2018.09.009
• Shen-Berro, J. (2023, January 6). New York City schools blocked ChatGPT. Here’s what other large districts are doing. Chalkbeat. https://www.chalkbeat.org/2023/1/6/23543039/chatgpt-school-districts-ban-block-artiicial-intelligence-open-ai
• Sok, S., & Heng, K. (2023). ChatGPT for education and research: A review of benefits and risks. Cambodian Journal of Educational Research, 3(19), 110-121. http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.4378735
• Susnjak, T., & McIntosh, T. R. (2024). ChatGPT: The end of online exam integrity? Education Sciences, 14(6), 656-676. https://doi.org/10.3390/educsci14060656
• Tapan Broutin, M. S. (2023). Matematik öğretmen adaylarının ChatGPT ile başlangıç deneyimlerinde sordukları soruların incelenmesi. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 36(2), 707–732. https://doi.org/10.19171/uefad.1299680
• Tate, T. P., Doroudi, S., Ritchie, D., & Xu, Y. (2023). Educational research and AI-generated writing: Confronting the coming tsunami. EdArXiv,4(2), 120-142. https://doi.org/10.35542/osf.io/4mec3
• Telli, G. (2019). Yapay zekâ ve geleceğin meslekleri. G. Telli (Ed.), Yapay zekâ ve gelecek (ss. 186-197). Doğu Kitapevi.
• Thorp, H. H. (2023). ChatGPT is fun, but not an author. Science, 379(6630), 313–313.
• Tlili, A., Shehata, B., Adarkwah, M. A., Bozkurt, A., Hickey, D. T., Huang, R., & Agyemang, B. (2023). What if the devil is my guardian angel: ChatGPT as a case study of using chatbots in education. Smart Learning Environments, 10(15), 1–24.
• Tondeur, J., Aesaert, K., Pynoo, B., Braak, J., Fraeyman, N., & Erstad, O. (2017). Developing a validated instrument to measure preserviceteachers’ ICT competencies: Meeting the demands of the 21st century. British Journal of Educational Technology, 48(2), 462–472.
• Tutar, H. (2022). Nitel araştırmalarda geçerlilik ve güvenilirlik: Bir model önerisi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(Özel Sayı 2), 117–140.
• Uçar, S. (2023). Eğitimde yapay zekâ dönemi: ChatGPT kullanımının faydaları ve olası zorlukları. S. Karabatak & M. Karabatak (Ed.), Eğitimde yapay zeka içinde (ss. 7–16). Efe Akademi Yayınları.
• Williams, C. (2023). Hype, or the future of learning and teaching? 3 Limits to AI's ability to write student essays. London School of Economics internet blog.
• Zhai, X. (2022). ChatGPT user experience: Implications for education. Educational Technology, 7(2), 254-270. http://doi.org/10.2139/ssrn.4312418
• Zhai, X. (2023). ChatGPT for next generation science learning. XRDS: Crossroads, The ACM Magazine for Students, 29(3), 42–46.
• Zileli, E. N. (2023). Yabancı dil olarak Türkçe öğreniminde ChatGPT örneği. Uluslararası Karamanoğlu Mehmetbey Eğitim Araştırmaları Dergisi, 5(1), 42–51. https://doi.org/10.47770/ukmead.1296013