Borsa İstanbul’da Ulaştırma ve Depolama Sektöründe Faaliyet Gösteren İşletmelerin Etkinliklerinin Ölçülmesi

Öz

Bu araştırmada Borsa İstanbul’da (BİST) Ulaştırma ve Depolama Sektöründe faaliyet gösteren dokuz firmanın 2022 yılına ait etkinlik düzeyleri “veri zarflama analizi” yöntemiyle değerlendirilmiştir. Analiz sürecinde kullanılan doğrusal programlama modeli, LINDO yazılımı aracılığıyla çözülmüştür. Analize konu olan veriler Kamu Aydınlatma Platformu (KAP) tarafından kamuoyuna duyurulan, finansal verilerinden sağlanmıştır. Girdi değeri olarak özkaynakların aktif toplama oranı ve hâsılat gelirlerinin aktif toplama oranı kullanılırken, çıktı değeri olarak ise aktif kârlılık ve esas faaliyet kâr marjı kullanılmıştır. Çalışmanın sonucunda ise BİST’te Ulaştırma ve Depolama Sektöründe faaliyet gösteren işletmelerden 2022 yılında analize konu edilen girdi değerleri kapsamında 3 tanesinin etkin olduğu ancak 6 tanesinin tam etkinliğe ulaşamadığı tespit edilmiştir. Tam etkinlik seviyesine ulaşamayan işletmelerin girdi miktarlarında azaltma yapılarak tam etkinliğe ulaşabileceği sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Etkinlik Analizi
• Ulaştırma ve Depolama
• Doğrusal Programlama
• Veri Zarflama Analizi

Measuring the Efficiency of Companies Operating in the Transportation and Storage Sector on the Istanbul Stock Exchange

Öz

This research examines the 2022 efficiency performances of nine firms operating within the Transportation and Storage sector listed on Borsa Istanbul (BIST), utilizing the Data Envelopment Analysis (DEA) technique. The linear programming models formulated during the assessment process were computed using the LINDO optimization software. The data analyzed were obtained from the financial statements publicly disclosed by the companies on the Public Disclosure Platform (KAP). The equity-to-total asset ratio and the revenue-to-total asset ratio were used as input variables. As output variables, asset profitability and core operating profit margin were used. As a result of the study, it was determined that out of the companies operating in the Transportation and Storage sector on the Istanbul Stock Exchange (BIST), three of them were efficient based on the input values analyzed for the year 2022, while six of them could not achieve full efficiency. It has been concluded that the companies unable to reach full efficiency can achieve full efficiency by reducing their input quantities.

Anahtar Kelimeler

• Efficiency Measurement
• Transportation and Storage Sector
• Linear Programming
• Data Envelopment Analysis (DEA)

Kaynakça

1. Akgül, E. F., Fişkin, C. S., Düzalan, B., Erdoğan, T., & Çetin, Ç. K. (2015). Liman Rekabetçiliği ve Etkinlik: Türkiye’deki Konteyner Limanları Üzerine Bir Analiz. 2. Ulusal Liman Kongresi.
2. Aksungur, M., & Deran, A. (2022). Borsa İstanbul'a kayıtlı ulaştırma ve depolama sektörü işletmelerinin etkinlik değerlendirmesi: Veri zarflama analizi uygulaması. Uluslararası İşletme, Ekonomi ve Yönetim Perspektifleri Dergisi, 5(2), 760-771.
3. Baltazar, M. E., Jardim, J., Alves, P., & Silva, J. (2014). Air transport performance and efficiency: Mcda vs. Dea approaches. Procedia-Social And Behavioral Sciences, 111, 790-799.
4. Banker, R. D. (1992). Estimation of returns to scale using data envolopment analysis. European Journal of Operational Research, Vol. 62.
5. Banker, R. D., Charnes, A., & Cooper, W. W. (1984). Some models for estimating technical and scale inefficiencies in data envelopment Analysis. Management Science, 30(9), 1078–1092.
6. Benício, L. A., Varela, F. A. A., & De Mello, J. C. C. B. S. Different types of return to scale in DEA: An application to electricity distribution in Brazil. Production 29 (2019): e20180080.
7. Benli, Yasemin Keskin. (2006). İstanbul Menkul Kıymetler Borsası İmalat Sanayi İçin Etkinlik ve Toplam Faktör Verimliliği Analizi. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
8. Brigham, E. F., & Houston, J. F. (2019). Temel Finans Yönetimi. (Çev.: B. Arslan, V. Arslan, S. Kaya, ve S. Tiryaki), İstanbul: Literatür Yayıncılık. (Orijinal Eser Yayın Tarihi 2018).

9. Charnes, W. Cooper, & E. Rhodes (1978). Measuring the efficiency of decision making units. European Journal of Operations Research, 2, 429-444.
10. Deran, A., & Erduru, Ü. İ. (2018). Karayolu ve denizyolu yük taşımacılığı sektörlerinin finansal performans analizi: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası sektör bilançoları üzerine bir araştırma. Muhasebe ve Vergi Uygulamaları Dergisi (MUVU)/Journal of Accounting & Taxation Studies (JATS), 11(3).
11. Doğan, Z. (2010). 1992 yılında kurulan devlet üniversitelerinin etkinliğinin veri zarflama analizi ile araştırılması. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisat Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi. Bolu, Türkiye.
12. Eken, M. H., & Kale, S. (2011). Measuring bank branch performance using data envelopment analysis (Dea): The case of Turkish Bank branches. African Journal of Business Management, 5(3), 889-901.
13. Ergülen, A., Harmankaya, İ., & Ünal, Z. (2019). Türkiye'deki orta öğretim kurulumlarının performanslarının veri zarflama analizi ile değerlendirilmesi. International Journal of Arts & Social Studies, 2(3), 45-59.
14. Ergülen, A., Öcal, F. M., & Harmankaya, İ. (2019). 1992’de Kurulan Devlet Üniversiteleri Üzerine Bölgesel Veri Zarflama Analizi Uygulaması. International Journal of Entrepreneurship and Management Inquiries, 3(5), 175-190.
15. Ergülen, A., Ünal Z., & Harmankaya, İ. (2020). Girişimcilik Kültürünün Gelişimine Yerel Yönetimlerin Katkısı: Türkiye'deki Büyükşehir Belediyelerinin Etkinliklerinin Veri Zarflama Analiziyle Değerlendirilmesi. International Journal of Entrepreneurship and Management Inquiries, 4(6), 49-63.
16. Ersoy, Y., & Tehci, A. (2020). Lojistik pazarlama: Lojistik hizmetleri alanında faaliyette bulunan işletmelerde veri zarflama analizi ile etkinlik ölçümü. The Journal of International Scientific Researches, 5(1), 1-9.
17. KAP. (t.y.). https://www.kap.org.tr/tr/sektorler (Erişim tarihi: 23.04.2023).
18. Kıllı, M., & Şahin, S. (2023). Covid-19 salgınının ulaştırma ve depolama sektörü işletmelerinin maliyet yönetim etkinliğine etkisinin incelenmesi. Uluslararası İşletme, Ekonomi ve Yönetim Perspektifleri Dergisi, 7(1), 15-28. Haziran 2023.
19. Lee, P. F., Lam, W. S., & Lam, W. H. (2021). Evaluation and improvement of the efficiency of logistics companies with data envelopment analysis model. Engineering Journal, 25(6), 45-54.
20. Min, H., & Joo, S. J. (2009). Benchmarking third‐party logistics providers using data envelopment analysis: An update. Benchmarking: An İnternational Journal.
21. OECD. (1990). https://www.oecd.org/employment/emp/4153026.pdf
22. Olesen, O. B., Petersen, N. C., & Podinovski, V. V. (2022). Scale characteristics of variable returns-to-scale production technologies with ratio inputs and outputs. Annals of Operations Research, 318(1), 383-423.
23. Özçelik, H., & Kandemir, B. (2017). Veri zarflama analizi ve imalat sektöründe bir uygulama. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 22(1), 43-53.
24. Seiford, L. M., & Zhu, J. (1999). An investigation of returns to scale in data envelopment analysis. Omega, 27(1), 1-11.
25. Speranza, M. G. (2018). Trends in transportation and logistics. European Journal of Operational Research, 264(3), 830-836.
26. Sür, K. (2018). Finansal etkinlik ölçümünde veri zarflama analizi: Bist'te ampirik bir uygulama (Yüksek Lisans Tezi, Alanya Alaaddin Keykubat Üniversitesi).
27. Thi, H. X. H. (2019). Application of DEA model to evaluate the performance of logistics enterprises in Vietnam. International Research Journal of Advanced Engineering and Science, 4(4), 146- 149.
28. Tone, K. (2001). On returns to scale under weight restrictions in data envelopment analysis. Journal of Productivity Analysis, 16(1), 31-47.
29. Yegin, Ş. M. (2023). Karadeniz Bölgesindeki Belediyelerin Etkinliklerinin Veri Zarflama Analizi ile Değerlendirilmesi. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Anabilim Dalı. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi.
30. Yolalan, R. (1993). İşletmeler Arası Göreceli Etkinlik Ölçümü, Ankara: Milli Prodüktivite Merkezi-Mpm Yayınları, Yayın No:483, 1993.