ÖZEL ZAMAN DİLİMLERİNDE KOLEKTİF İBADET ALGISI: FAKİHLERİN PERSPEKTİFİNDEN BİR DEĞERLENDİRME

An examination of the verses and hadiths reveals that Allah, who created all time and space, has bestowed virtue and value upon certain periods of time and places by attributing significance to them. Laylat al-Qadr, Laylat al-Bara’ah, the first ten days of Dhu al-Hijjah, and Friday are cited as examples of precious times; the Masjid al-Haram, the Masjid al-Nabawi, the Masjid al-Aqsa, Mount Arafat, Muzdalifah, and Mina are cited as examples of sacred places. The five nights known as "holy (Kandil) nights" among the people are listed as Mevlid, Regâib, Mi‘rac, Berat, and Kadir. When examining Islamic culture and civilization, it is important to investigate how and when the practice of observing these nights emerged over the course of history, as well as the approach of Islamic jurists to these special days. It is necessary to examine how the practice of performing certain prayers and observing fasts specific to these nights has been viewed from a religious perspective in Muslim communities for centuries. The purpose of this article is to examine the rulings issued by Islamic jurists regarding the acts of worship performed on holy nights, since the research is based on the interpretation and comparative analysis of relevant Islamic legal sources, a qualitative research method is employed. The study found that while the holy nights have been widely celebrated by Muslims for centuries, some jurists view them positively as something to be encouraged, while others take a critical stance, arguing that they lack a religious basis. It is thus evident that the various practices observed on the nights of the Kandil have given rise to differing interpretations and led to a variety of assessments in the history of Islamic thought. It is evident that these practices bring Muslims together and encourage them to pray more frequently. The article contributes to the literature by providing a comprehensive overview of the religious practices performed on the holy nights and the rulings issued by Islamic jurists.

Ayet ve hadisler incelendiğinde tüm zamanı ve mekânı yaratan Allah’ın bazı zaman dilimlerine ve mekânlara önem atfederek onlara fazilet ve değer kattığı anlaşılmaktadır. Kadir gecesi, Berat gecesi, Zilhicce ayının ilk on günü, Cuma günü kıymetli zamanlara; Mescid-i Haram, Mescid-i Nebevî, Mescid-i Aksâ, Arafat Dağı, Müzdelife ve Mina da değerli mekânlara misal olarak verilmektedir. Halk arasında kandil geceleri olarak bilinen beş gece Mevlid, Regâib, Mi‘rac, Berat ve Kadir olarak sıralanmaktadır. İslâm kültür ve medeniyeti tetkik edildiğinde bu geceleri ihya etme anlayışının tarihsel süreçte nasıl ve ne zaman ortaya çıktığını ve fakihlerin bu özel günlere yaklaşımını incelemek önem arz etmektedir. Asırlardır Müslüman toplumlarda bu gecelere has bazı namazların kılınması ve oruçların tutulması tatbikinin dinî açıdan nasıl değerlendirildiğini yansıtmak gerekmektedir. Makalede fakihlerin kandil gecelerinde yapılan ibadetlere hangi hükmü verdiklerinin ortaya konması amaçlandı. Araştırma, ilgili fıkhî kaynakların yorumlanması ve karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesine dayandığından nitel araştırma yöntemi benimsenmektedir. İnceleme sonucunda kandil gecelerinin asırlar boyunca Müslümanlar tarafından yaygın kutlanmakla birlikte fakihlerin kimileri teşvik boyutuyla olumlu, kimileri de dinî dayanaktan yoksun olduğu şeklinde eleştirel yaklaşımları söz konusudur. Böylece kandil gecelerindeki çeşitli uygulamaların İslâm düşünce tarihinde farklı yorumlara sebep olduğu ve çeşitli değerlendirmelere yol açtığı anlaşılmaktadır. Bu uygulamaların, Müslümanları bir araya getirdiği ve daha fazla ibadet etmelerine vesile olduğu görülmektedir. Makale, kandil gecelerinde ifa edilen ibadetlere ve fakihlerin verdiği hükümlere topluca bakma açısından literatüre katkı sağlamaktadır.