Hoca Ahmed Yesevi’nin Divan-ı Hikmet’inde Kabir Hayatı

Nail Karagöz

doi:10.30627/cuilah.456026

Hoca Ahmed Yesevi’nin Divan-ı Hikmet’inde Kabir Hayatı

Öz

Hoca Ahmed Yesevî, 12. Yüzyılın en önemli Türk mutasavvıflarından birisidir. Ebu Yusuf'’un atadığı Hanefî müftülerin dini düşünceyi şekillendirdiği bir havzada yetişen Yesevî, itikadî konularda Hanefî-Mâturîdî anlayışı benimsemiş, bu anlayışı söylediği hikmetlerle yeni Müslüman olmuş Türklere tasavvuf geleneğinin usulleri ile öğretmeye çalışmıştır.

Tarihi süreçte İslam inancının temel konuları ilahiyat, nübüvvet ve mead başlıkları altında incelenmiştir. Yesevî’nin hikmetlerinde ayrı bir yeri olan “kabir” kavramı bunlardan mead başlığının altında ele alınmaktadır. Ahiret anlamına da gelen mead kavramı ölümden sonraki hayat için kullanılmaktadır. Yesevî, ölüm sonrası hayatın ilk durağı olup, insanların müşahede tecrübesine açık olan ve genellikle ölünün gömüldüğü yer olarak bilinen “kabir” kavramına çok sık değinir. Kabirde sorgu, ceza ve nimetlendirme konularına çok fazla vurgu yapar. Bundan maksadı insanların henüz ölmeden, elde fırsat varken ahiret hayatında rahat etmeleri ve nimetlere kavuşmaları için hazırlık yapmalarını temin etmektir. Bunun için bazen aşırı tasvirler yapmış, kabir hayatı insanların hayal dünyasında canlansın diye aşırı anlatımlara girmiştir. Ancak samimiyeti ve içtenliği bırakmadığı için muhataplarını etkilemeyi başarmıştır. Bundan dolayı olsa gerek hem yaşadığı bölgede hem de Anadolu’da erken dönemlerden itibaren insanların din algısında önemli etkiler bırakabilmiştir.

Çalışmamız, Yesevî’nin Divan-ı Hikmet’i ile sınırlı tutulmuştur. Bununla birlikte Yesevî ve eseri hakkında yapılmış çalışmaların konumuzu ilgilendiren kısımlarından da istifade edilmiştir. Çalışma literatür taraması, kavram tahlili, anlama ve açıklama metotlarıyla ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler

Yesevî,Divan-ı Hikmet,Ahiret,Kabir,İtikat

Kaynakça

Cürcânî, Seyyid Şerif, Kitâbü’t-Tarîfât, Dâru’l-Fikr, Beyrut 1998.
Eraslan, Kemal, Ahmed-i Yesevî Divan-ı Hikmet, Seçmeler, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara 1983.
Eş’ârî, Ebu’l-Hasan, el-İbâne an Usûli’d-Diyâne, Beyrut 1990.
Gecit, Mehmet Salih, “Hoca Ahmed Yesevî ile Şeyh Ahmed-i Hânî’nin Divân-ı Hikmet ve Mem u Zin Eserlerindeki İtikadî Esasların Mukayesesi”, Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, Cilt 13, Sayı 3, 2013, ss. 123 -156.
Hoca Ahmed Yesevî, Divan-ı Hikmet, Ed. Mustafa Tatçı, Hoca Ahmet Yesevî Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesi, Ankara 2016.
İbn Manzûr, Lisânü’l-Arab, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut 2013.
Kadı Abdulcabbar, Şerhu’l-Usûli’l-Hamse, Dâru İhyâi’Türâsi’l-Arabiyye, Beyrut 2001.
Kaplan, İbrahim- Karagöz, Nail, “Meâd”, Kelâm IV Sistematik Kelâm 2, Araştırma Yayınları. Ankara 2016, ss. 127-144.

Kemal Eraslan, Divan-ı Hikmet Seçmeler, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara 1983.
Kızıler, Hamdi, “Ahmed Yesevî’de Ölüm Algısı” Tarih Kültür ve Sanat Araştırmaları Dergisi, Vol. 5, No. 3, September 2016, ss. 129-151.
Korkmaz, Sıddık, “Mâtürîdî Öğretisinin Yesevî Sufiliğindeki Yansımaları”, Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, Kış 2017 Sayı 84.
Köprülü, Fuad, Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar, Diyanet İşleri Başkanlığı Yay., Ankara 1993.
Nesefî, Ebu’l-Muîn, Bahru’l-Kelâm, çev: Ramazan Biçer, Gelenek Yay., İstanbul 2010.
Okuyan, Mehmet, Kur’an-ı Kerim’e Göre Kabir Azabı, Düşün Yay., İstanbul 2014.
Oral, Osman, “Ahmed Yesevî’nin Şiirlerinde İmân Esasları”, Türk & İslam Dünyası Sosyal Araştırmalar Dergisi /The Journal of Turk & Islam World Social Studies Yıl: 4, Sayı: 13, Eylül 2017, ss. 194-221.
Özkese, Kadir, “Ahmed Yesevî ve Divan-ı Hikmet”, TASAVVUF: İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi, yıl: 7 [2006], sayı: 16, ss. 293-312.
Şemseddin Sami, Kâmus-ı Türkî, 2. Baskı, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara 2015.
Topaloğlu, Bekir- Çelebi, İlyas, Kelâm Terimleri Sözlüğü, İsam Yayınları, İstanbul 2010.
Yürük, İsmail-Akbaş, Hamdi, “İmam Eş’arî ve Eş’arîlik”, Kelâm I Kelâm Tarihi/Kelâm Okulları, Gece Kitaplığı 2. Baskı, Ankara 2017.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Nail Karagöz ^*
0000-0001-6409-6513
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

28 Aralık 2018

Gönderilme Tarihi

30 Ağustos 2018

Kabul Tarihi

12 Aralık 2018

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2018 Cilt: 18 Sayı: 2

DOI

https://doi.org/10.30627/cuilah.456026

IZ

https://izlik.org/JA56SG32BG

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Karagöz, N. (2018). Hoca Ahmed Yesevi’nin Divan-ı Hikmet’inde Kabir Hayatı. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), 18(2), 892-922. https://doi.org/10.30627/cuilah.456026

AMA

1.Karagöz N. Hoca Ahmed Yesevi’nin Divan-ı Hikmet’inde Kabir Hayatı. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD). 2018;18(2):892-922. doi:10.30627/cuilah.456026

Chicago

Karagöz, Nail. 2018. “Hoca Ahmed Yesevi’nin Divan-ı Hikmet’inde Kabir Hayatı”. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD) 18 (2): 892-922. https://doi.org/10.30627/cuilah.456026.

EndNote

Karagöz N (01 Aralık 2018) Hoca Ahmed Yesevi’nin Divan-ı Hikmet’inde Kabir Hayatı. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD) 18 2 892–922.

IEEE

[1]N. Karagöz, “Hoca Ahmed Yesevi’nin Divan-ı Hikmet’inde Kabir Hayatı”, Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), c. 18, sy 2, ss. 892–922, Ara. 2018, doi: 10.30627/cuilah.456026.

ISNAD

Karagöz, Nail. “Hoca Ahmed Yesevi’nin Divan-ı Hikmet’inde Kabir Hayatı”. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD) 18/2 (01 Aralık 2018): 892-922. https://doi.org/10.30627/cuilah.456026.

JAMA

1.Karagöz N. Hoca Ahmed Yesevi’nin Divan-ı Hikmet’inde Kabir Hayatı. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD). 2018;18:892–922.

MLA

Karagöz, Nail. “Hoca Ahmed Yesevi’nin Divan-ı Hikmet’inde Kabir Hayatı”. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), c. 18, sy 2, Aralık 2018, ss. 892-2, doi:10.30627/cuilah.456026.

Vancouver

1.Nail Karagöz. Hoca Ahmed Yesevi’nin Divan-ı Hikmet’inde Kabir Hayatı. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD). 01 Aralık 2018;18(2):892-92. doi:10.30627/cuilah.456026