Garânîk Kıssasının Reddi Üzerinden Kur’an Savunusu: Ahmed Hamdi Akseki Örneği
Öz
Modern zamanlarda İslam’ı hedef alan fikri saldırı ve yayınlarda, özellikle Batılı oryantalistlerin eserlerinde Garânîk Kıssası istismar edilmiş, yoğun bir biçimde Kur’ân’ın kutsiyetini ve Hz. Muhammed’in peygamberliğini yalanlayan bir obje olarak kullanılmıştır. Müslüman ilim adamı, mütefekkir ve araştırmacıların buna tepkisi, “Madem ki, bu kıssa istismar edilmektedir, öyleyse onu reddedelim, aslının-esasının olmadığını söyleyelim, böylece kendimizi de İslam’ı da ondan intaç eden tehlikelerden koruyalım.” tarzında gayet basit ve kestirmeden olmuştur. Konuyla ilgili ilmi araştırmaların tek yönlü kalmasına, hatta anlamsızlaşmasına yol açan bu tepkinin siyasi ve tarihi pek çok nedeni vardır. Ülkemizin üçüncü Diyanet İşleri Başkanı Ahmed Hamdi Akseki bu tepkiyi gösterenlerin başında yer almaktadır. O, Garânîk Kıssası hakkında yazdığı eserde Râzî, Ebû Hayyân, Kadı İyâz, Kastallânî gibi alimlere dayanarak, ilgili rivayetlerin sahih bir senede sahip bulunmadığını, mürsel, munkatı veya muzdarib olduklarını, metinlerinin birbirini tutmadığını, dolayısıyla uydurma haberler kategorisinde değerlendirilmeleri gerektiğini ileri sürmektedir. Oysa bu kıssanın reddi amacıyla selef alimlerinden yapılan alıntılar ciddi problemler içermektedir. Mesela, Râzî’nin İbn Huzeyme’ye, Ebû Hayyân ile Kastallânî’nin İbn İshâk’a yaptığı atıflar asılsızdır. Râzî’nin Beyhakî’ye, Kadı İyâz’ın Bezzâr’a atfen verdiği bilgilerde çarpıtma vardır. Akseki bu alıntı hatalarının hepsini eserinde dikkatsizce tekrarlamaktadır. Üstelik Garânîk Kıssasını kabul eden klasik dönem alimlerinden hiç bahsetmemekte, onların delillerini tartışmamaktadır. Onun, büyük oranda Abduh’un Mes’eletü’l-garânîk ve tefsîru’l-âyât isimli makalesinin Türkiye şartlarına uyarlanmış şekli gibi görünen eseri, Garânîk Kıssası hakkındaki rivayetleri ve görüşleri değerlendirmede yetersiz kalmış, Kur’ân savunmasını gereksiz ve temelsiz argümanlar üzerinden yapmıştır..
Anahtar Kelimeler
vahiy, şeytan, nesh, Garânîk Kıssası, Ahmed Hamdi Akseki, Lât, Uzzâ
Kaynakça
- Abduh, Muhammed, “Mes’eletü’I-garânîk ve tefsîru’l-âyât”, Mecelletü’l-menâr, c. IV, Sayı: 3 (ss. 81-99), Kahire, 1901/1318.
- Ahmed, Shahab, Ibn Taymiyyah and the Satanic verses, Studia Islamica, 1998/2 (Mars) 87.
- Akseki, Ahmed Hamdi, “Hâtemü’l Enbiyâ Hakkında En Çirkin Bir İsnâdın Reddiyesi [1]”, Sadeleştiren: M. H. Kırbaşoğlu, İslâmî Araştırmalar Dergisi, C. VI, Sayı: 2 (ss. 125-41), 1992.
- ---------, “Hâtemü’l Enbiyâ Hakkında En Çirkin Bir İsnâdın Reddiyesi [2]”, Sadeleştiren: M. H. Kırbaşoğlu, İslâmî Araştırmalar Dergisi, C. VI, Sayı: 3 (ss. 199-207), 1992.
- ---------, İslâm Dini İtikat, İbâdet, Ahlâk, Yirminci Baskı, Ankara: DİB Yay., ty.
- Albayrak, Sadık, Son Devrin İslam Akademisi Dârü’l-hikmeti’l-İslâmiyye, 2. Baskı, İstanbul: İz Yayıncılık, 1998.
- Alemdar Gazetesi, 4 Kanun sani 1336/1917.
- Alparslan, Ali, “Abdullah b. Sâlih el-Mısrî”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, An- kara: Türkiye Diyanet Vakfı, 1988.
- Âlûsî, Ebu’l-fadl Şihâbüddîn Mahmûd el-Bağdâdî, Rûhu’l-ma’ânî fî tefsîri’l-Kur’âni’l-azîm ve’s-seb’i’l-mesânî, Beyrut: Dâru ihyâi’t-türâsi’l-Arabî, ty.
- Berkes, Niyazi, Türkiye’de Çağdaşlaşma, Yayına Hazırlayan: Ahmet Kuyaş, 4. Baskı, İstanbul: Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık Ticaret ve Sanayi A.Ş., 2003.