İslam’ın İlk Dönemlerinde İdari Hayatta Köle ve Mevali
Öz
Köle; hukuki, iktisadi ve sosyal açılardan diğer insanlardan farklı mal hükmüne indirgenen bir insandır. Tarihi çok eskilere uzanan kölelik, İslamiyet’in doğuşu sırasında tüm dünyada yaygındı. İslam, köleliği tek yanlı kaldırmak yerine önemli reformlar yaptı. Köleleştirme şartlarını sınırladı. Köleye kurtarılmayı bekleyen aciz bir insan olarak yaklaştı. Onlara iyi davranılması ve çok geçmeden onların azat edilmesi için gerekli insani ve hukuki düzenlemeler yaptı. Mevlâ (ç. mevâli) azatlı anlamı yanında Emeviler Dönemi’nde Araplar dışındaki tüm müslümanlar için kullanıldı. Yönetici olanların hür olması beklenirdi. Mevâli bir bakıma köleler ile hürler arası bir statü idi. Bu makalede erken dönem İslam tarihinde köle ve mevalinin aldığı üst düzey görevler ve daha çok memuriyetlere yer verilmiştir.
Anahtar Kelimeler
Hz. Peygamber, Dört Halife, Emevîler, idari hayat, köle, mevali
Kaynakça
- Ârif Ahmed Abdülganî, Târihu Umerâi’l-Medîneti’l-Münevvera (h.1-1417), Dımaşk 1417/1996.
- Cemil Abdullah Muhammed el-Mısrî, el-Mevâli Mevkıfu’d-Devleti’l-Ümeviyyeti Minhum; Amman 1988, s. 23,
- Doğan, D. Mehmet, Büyük Türkçe Sözlük, Ülke Yay., İstanbul 1994.
- el-Belâzurî, Ebü’l-Abbâs Ahmed b. Yahya (279/892), Ensâbü’l-Eşrâf, (thk. Muhammed Hamidullah), (neşr. Dâru’l-Me`ârif), Mısır 1959
- ……… Fütûhü’l-Büldân, (thk. Abdullah Enîs et-Tabbâ`), Beyrut 1407/1987.
- Güzel, Ahmet, Hülefâi Râşidîn döneminde İdâri Yapı, İstanbul 2011.
- Halife b. Hayyat, Ebû Ömer el-Leysî el-Asfûrî ( 240/854), Tarîhu Halife b. Hayyât, Beyrut h.1397.
- Halîl b. Ahmed, Ebû Abdurrahman el-Halîl b. Ahmed el-Ferâhîdî (175/792), (thk. Mehdî el- Mahzûmî, İbrahim Samarrâî), Kitâbu’l-`Ayn, Necef h.1355.
- Hammâş, Necdet, “Emevîler Döneminde Mevâli ve Zımmilerin İdaredeki Rolü”, çev. İrfan Aycan, AÜİFD., Ankara 1997, XXXVII, s. 37-175.
- Hasan İbrahim Hasan, en-Nuzumu’l-İslâmiyye, Kahire 1970.