ÜSKÜP RİFÂÎ ÂSİTÂNESİ ŞEYHİ SA’DEDDÎN SIRRÎ EFENDİ’NİN MÛSİKÎ YÖNÜ VE BESTELENMİŞ ESERLERİ

Öz

Üsküp Rifâî Âsitânesi postnişinlerinden Sa’deddîn Sırrî Efendi edebiyat ve mûsikîye meraklı, zamanında cereyan eden hâdiselere duyarlı bir zâttır. Eğitim konusunda gayretlidir. Bir devrin bitişine ve başka bir devrin başlangıcına şahitlik eden bir ömür sürmüştür. Daha özele inecek olunursa, denebilir ki, herhangi bir dergâh şeyhi değil, bir âsitâne şeyhi olarak mûsikî konusunda gösterdiği gayretler, tekke mûsikîsinde İstanbul ve Üsküp arasında bir köprü olmuştur. Kadîm tekke kültürünü sonraki nesillere aktarmaya çalışmış, icrâ edilen eserleri tashih ettirmiş ve bu hususta İstanbul tekke ve dergâhlarındaki icrâ ile birlik içinde olmaya çabalamış, yeni besteler yaptırarak bu birikime katkıda bulunmuştur.

Bu çalışmada Sa’deddîn Sırrî Efendi’nin üzerinde daha önce pek durulmamış mûsikî yönü ele alınmıştır. Hayatı hakkında kısaca bilgi verildikten sonra mûsikîye dair yazıları Latin harflerine aktarılmış; böylece onun mûsikîye dair görüş ve icralarının bir bütün olarak ele alınması hedeflenmiştir. Daha sonra mûsikîye dair faaliyetleri ve Manisa’daki mûsikî muallimliği üzerinde durulmuştur. Sa’deddîn Sırrî Efendi’nin mûsikîye dair hatıratlarına değindiğimiz bu kısım, 20. yüzyılın başında Rumeli tekkelerindeki mûsikî ve bunların İstanbul dergâhları ile irtibatını göstermektedir. Ayrıca o dönemde basılı olan mûsikî kitaplarının Rumeli’ndeki varlığı hakkında fikir vermektedir. Sırrî Efendi’nin Manisa’daki muallimliği ise dönemin mûsikî eğitimine dair ipuçları sunmaktadır.

Çalışmamızın son kısmında 1956 yılında Türkiye'ye göç eden Üsküp Rifâî Âsitânesi’nin 6. şeyhi Mustafa Haznedar Baba ve oğlu Râik Haznedar vesilesi ile günümüze kadar ulaşmış, Rıfat Çalışkan’ın icrâsından tarafımızca notaya aktarılmış ilahilerin notaları sunulmuştur. Bu ilahilerin günümüze ulaşmasını sağlayan silsiledeki kişiler göz önüne getirildiğinde, söz konusu eserlerin geçmişi neredeyse yüzyıl öncesine kadar uzanmakta ve o dönemin Rumeli’sinin tekke mûsikîsine biraz olsun ışık tutmaktadır. Çalışmamızda güftesi Sa’deddîn Sırrî Efendi’ye ait yeni bestelere de yer verdik. Bunlardan biri güftesinin kime ait olduğu belirtilmemiş bir Cüneyt Kosal bestesidir. Yaptığımız araştırmalar sonucu güftenin Sa’deddîn Sırrî Efendi’ye ait olduğu tespit edilmiştir. Diğeri ise M. Hakan Alvan’ın 2018 yılında bestelediği güftesi Sırrî Efendi’ye ait bir ilahidir. Güftesi ve bestesinin kime ait olduğu bilinmeyen, fakat Sırrî Efendi’nin kendi yazısı içerisinde yer verdiği bir ilahi de dönemin mûsikîsine örnek olarak kayıtlara geçmesi için bu çalışmaya eklenmiştir. Böylece 20. yüzyıl başında Üsküp Rifâî Âsitânesi’de şeyhlik yapmış Sa’deddîn Sırrî Efendi’nin mûsikîye dair görüşleri ve mûsikîmizde Sa’deddîn Sırrî güfteli eserler toplu bir şekilde dikkatlere sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• tekke mûsikîsi,Sa’deddîn Sırrî,tekke mûsikîsi,mûsikî,Rifâî,Üsküp

MUSİCAL ASPECT OF SHEİKH OF SKPOJE ASİTANE SA’DEDDÎN SIRRÎ AND HİS COMPOSED LYRİCS

Öz

Sa’deddîn Sırrî Efendi, one of the sheikh of the Skopje Rifai Asitane, is a person who is interested in literature and music, and sensitive to events that took place in his time. He is enthusiastic about education. He lived a life that witnessed the end of one era and the beginning of another. More specifically, his efforts as a sheikh of asitane, not any tekke, have been a bridge between Istanbul and Skopje in the dervish lodge's music. He tried to transfer the culture of the dervish lodge to the next generations. And for this he made musicians correct the compositions, he tried to be in unity with Istanbul dervish lodge's music and contributed to this accumulation by encouraging the creation of new compositions.

In our study, we discussed the musical aspect of Sa’deddîn Sırrî Efendi, which was not emphasized before. After giving brief information about his life, we included his writings about music. Thus, we aimed to take his views and activities on music as a whole. Later on, we included efforts in music and teaching music in Manisa. This section, which we mentioned the memories of Sa’eddeddin Sırrî Efendi about the music, presents the connection of the musics in dervish lodges between  Istanbul  and Rumeli  at the beginning of the 20th century. It also gives an idea about music books' existence in Rumelia at the time. Sirrî Efendi's teaching in Manisa provides clues about the musical education of the period.

At the end of our study we present the notes that have been reached today -with occasions Skopje Rifai Asitane’s 6. sheikh Mustafa Haznedar and his son Raik Haznedar who immigrated to Turkey in 1956- and notated by us from Rıfat Çalışkan’s performance. When we consider the people in the line that provide these hymns to the present day, the hymns go back almost a century ago and they shed some light on the dervish lodge music of the Rumeli of that period. In our study, we also included new compositions of Saudeddin Sirri Efendi's lyrics. One of them is a composition of Cüneyt Kosal, whose identity is not specified. As a result of our research, it has been determined that the lyric belongs to Sadeddîn Sırrî Efendi. The other hymn is a lyric of Sırrî Efendi, which was composed by M. Hakan Alvan in 2018. We have added a hymn, whose lyric  and composition is not known from whom, but Sirrî Efendi included in his writing, to be recorded as an example of the music of the period.

Thus, we presented the views of Sa’eddeddin Sırrî Efendi, who was a sheikh in the Skopje Rifâî Âsitâne in the beginning of the 20th century and Sa’eddeddin Sırrî's lyrics in our music collectively.

Anahtar Kelimeler

• lodge music,Sa’deddin Sırri,music,Rifai,lodge music,Skopje

Kaynakça

1. Beyatlı,Yahya Kemal, Çocukluğum Gençliğim Edebî ve Siyâsî Hâtıralarım, İstanbul: Fetih Cemiyeti Yayınları, 2018.
2. Ceyhan, Adem, “I. Dünya Harbi Yıllarında Manisa’da Üsküp’lü Bir Mutasavvıf Şair: Sâdeddîn Sırrî ve Hatıraları”, Geçmişten Günümüze Manisa Şehzade III. Mehmed ve Manisa Tarihi-Kültürü-Ekonomisi, Manisa: Celal Bayar Üniversitesi Rektörlük Basımevi, 2018.
3. Ceyhan, Adem, Gencîne Üsküplü Sâdeddîn Sırrî Bazı Yazı ve Şiirleri, Kocaeli: KÜV Yayınları, 2018.
4. Ceyhan, Adem, “Üsküplü Mutasavvıf-Şair Sâdeddin Sırrî Hayatı, Bazı Yazı ve Şiirleri II”, Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Manisa, 2013.
5. Feyzu’l-Sabah, İstanbul, 1985.
6. Kara, Mustafa, “Basra Bursa Bosna Güzergâhında Bir Mola: Üsküb Rifâî Tekkesi“, Keşkül, sayı 28, İstanbul: Sûfi Kitap, 2013.
7. Paçacı Tuncay, Gönül, Önce Söz Kâr-ı Nâtık, İstanbul: Üsküdar Belediyesi, 2018.
8. Sa’deddin Sırrî, “Mûsikî”, Cerîde-i Sûfiyye, 18 Receb 1331/10 Haziran 1329/ [23 Haziran 1913], nr. 50, s. 17-19.