Research Article

BİLİMSEL VERİNİN SANATSAL DÖNÜŞÜMÜ: YAPAY ZEKÂ DESTEKLİ BİLİMSEL GÖRSELLEŞTİRMELER

Volume: 34 Number: Uygarlığın Dönüşümü: Yapay Zekâ July 20, 2025
TR EN

BİLİMSEL VERİNİN SANATSAL DÖNÜŞÜMÜ: YAPAY ZEKÂ DESTEKLİ BİLİMSEL GÖRSELLEŞTİRMELER

Abstract

Bilimsel verilerin doğru bir şekilde anlaşılması, yorumlanması ve daha geniş kitlelere etkili biçimde aktarılması açısından görselleştirme son derece önemli bir araçtır. Özellikle çok boyutlu, büyük ölçekli ve soyut veri kümeleriyle çalışılan günümüz bilimsel araştırmalarında, geleneksel yöntemler artan veri miktarı ve karmaşık yapılar karşısında yetersiz kalmaktadır. Yapay zekâ; veri işleme, simülasyon, eksik veri tamamlama gibi özellikleriyle karmaşık kavramları görsel olarak doğru ve anlaşılır hale getirirken, estetik bir boyut ekleyerek bilim iletişimini sanatsal bir anlatıma dönüştürmektedir. Çalışma, bu yeni yaklaşımların bilimsel keşif süreçlerine olan katkılarını görünür kılmayı ve gelecekte daha derin bir bilimsel anlayış geliştirilmesine zemin hazırlamayı amaçlamaktadır. Bu kapsamda bilimsel verilerin görsel sunumunda yapay zekâ destekli üretim araçlarının sunduğu estetik ve anlatısal olanaklar irdelenmiştir. Betimsel analiz ve karşılaştırmalı içerik çözümlemesi yöntemleri kullanılarak, farklı yapay zekâ araçlarıyla üretilen bilimsel görseller; estetik değer, görsel algı, bilimsel doğruluk ve anlatı gücü açısından değerlendirilmiştir. Görsellerin üretiminde kullanılan istemler sabit tutulmuş; her araçtan elde edilen çıktılar, referans görseller ile bağlamsal analiz çerçevesinde karşılaştırılmıştır. Elde edilen bulgular, yapay zekâ destekli üretimlerin yalnızca teknik açıdan değil, aynı zamanda kavramsal ve estetik düzeyde de anlam üretme potansiyeline sahip olduğunu göstermektedir. Bu bağlamda çalışma hem bilimsel iletişim hem de yaratıcı görselleştirme süreçleri açısından disiplinlerarası bir katkı sunmayı hedeflemektedir.

Keywords

References

  1. Alarcon, N. (2020). Using AI-based emulators to speed up simulations by billions of times. NVIDIA Developer. Erişim: 09.07.2024, https://developer.nvidia.com/blog/using-ai-based-emulators-to-speed-up-simulations-by-billions-of-times/
  2. Ansys. (t.y.). The intersection of AI and simulation technology. Ansys. Erişim: 01.09.2024, https://www.ansys.com/blog/simulation-and-ai
  3. Barros, Y. (2023). Unveiling the cosmic frontier: The synergy of artificial intelligence and astrophysics [Gönderi]. LinkedIn. Erişim: 22.10.2024, https://www.linkedin.com/pulse/unveiling-cosmic-frontier-synergy-artificial-yan-barros/
  4. Benger, W., Haider, M., Stoeckl, J., Cosenza, B., Ritter, M., Steinhauser, D., ve Höller-Lugmayr, H. (2012). Visualization methods for numerical astrophysics. InTech. https://doi.org/10.5772/32203
  5. Card, S., Mackinlay, J., ve Shneiderman, B. (1999). Readings in information visualization: Using vision to think. Morgan Kaufmann.
  6. Daston, L., ve Galison, P. (2007). Objectivity. Zone Books.
  7. Editverse. (t.y.). Yapay zekâ ile geliştirilmiş veri görselleştirme: Bilimsel grafiklemede yeni norm. Erişim: 15.12.2024, https://www.editverse.com/tr/AI-geli%C5%9Fmi%C5%9F-veri-g%C3%B6rselle%C5%9Ftirmesi-bilimsel-grafik-olu%C5%9Fturmada-yeni-norm-2024-2025/
  8. Gajani, A. (2023). Harnessing the potential of AI in modern astronomy. Scientia. Erişim: 07.08.2024, https://scientiamag.org/harnessing-the-potential-of-artificial-intelligence-in-modern-astronomy/

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Fine Arts, Visual Arts (Other)

Journal Section

Research Article

Publication Date

July 20, 2025

Submission Date

April 13, 2025

Acceptance Date

July 13, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 34 Number: Uygarlığın Dönüşümü: Yapay Zekâ

APA
Çam Sönmez, S., & Ergen, E. (2025). BİLİMSEL VERİNİN SANATSAL DÖNÜŞÜMÜ: YAPAY ZEKÂ DESTEKLİ BİLİMSEL GÖRSELLEŞTİRMELER. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 34(Uygarlığın Dönüşümü: Yapay Zekâ), 474-492. https://doi.org/10.35379/cusosbil.1675340
AMA
1.Çam Sönmez S, Ergen E. BİLİMSEL VERİNİN SANATSAL DÖNÜŞÜMÜ: YAPAY ZEKÂ DESTEKLİ BİLİMSEL GÖRSELLEŞTİRMELER. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2025;34(Uygarlığın Dönüşümü: Yapay Zekâ):474-492. doi:10.35379/cusosbil.1675340
Chicago
Çam Sönmez, Semra, and Elif Ergen. 2025. “BİLİMSEL VERİNİN SANATSAL DÖNÜŞÜMÜ: YAPAY ZEKÂ DESTEKLİ BİLİMSEL GÖRSELLEŞTİRMELER”. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 34 (Uygarlığın Dönüşümü: Yapay Zekâ): 474-92. https://doi.org/10.35379/cusosbil.1675340.
EndNote
Çam Sönmez S, Ergen E (July 1, 2025) BİLİMSEL VERİNİN SANATSAL DÖNÜŞÜMÜ: YAPAY ZEKÂ DESTEKLİ BİLİMSEL GÖRSELLEŞTİRMELER. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 34 Uygarlığın Dönüşümü: Yapay Zekâ 474–492.
IEEE
[1]S. Çam Sönmez and E. Ergen, “BİLİMSEL VERİNİN SANATSAL DÖNÜŞÜMÜ: YAPAY ZEKÂ DESTEKLİ BİLİMSEL GÖRSELLEŞTİRMELER”, Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, vol. 34, no. Uygarlığın Dönüşümü: Yapay Zekâ, pp. 474–492, July 2025, doi: 10.35379/cusosbil.1675340.
ISNAD
Çam Sönmez, Semra - Ergen, Elif. “BİLİMSEL VERİNİN SANATSAL DÖNÜŞÜMÜ: YAPAY ZEKÂ DESTEKLİ BİLİMSEL GÖRSELLEŞTİRMELER”. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 34/Uygarlığın Dönüşümü: Yapay Zekâ (July 1, 2025): 474-492. https://doi.org/10.35379/cusosbil.1675340.
JAMA
1.Çam Sönmez S, Ergen E. BİLİMSEL VERİNİN SANATSAL DÖNÜŞÜMÜ: YAPAY ZEKÂ DESTEKLİ BİLİMSEL GÖRSELLEŞTİRMELER. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2025;34:474–492.
MLA
Çam Sönmez, Semra, and Elif Ergen. “BİLİMSEL VERİNİN SANATSAL DÖNÜŞÜMÜ: YAPAY ZEKÂ DESTEKLİ BİLİMSEL GÖRSELLEŞTİRMELER”. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, vol. 34, no. Uygarlığın Dönüşümü: Yapay Zekâ, July 2025, pp. 474-92, doi:10.35379/cusosbil.1675340.
Vancouver
1.Semra Çam Sönmez, Elif Ergen. BİLİMSEL VERİNİN SANATSAL DÖNÜŞÜMÜ: YAPAY ZEKÂ DESTEKLİ BİLİMSEL GÖRSELLEŞTİRMELER. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2025 Jul. 1;34(Uygarlığın Dönüşümü: Yapay Zekâ):474-92. doi:10.35379/cusosbil.1675340