EDEBİYATLA MİLLÎ KİMLİK İNŞASINA ÖRNEK: ÇANAKKALE’DEN SONRA
Abstract
18. asırda Batı’da baş gösteren milliyetçilik, bir asır sonra Osmanlı Devleti’nin temel meselelerinden birine dönüşür. Aydınlar parçalanma sürecine giren devletin zor durumdan kurtulmasına uğraşır. Bu süreçte millî bir kimlik edinmenin önemi anlaşılır. Edebiyatla sosyal bünyenin toparlanmasına ve millî varlığın tesisine çalışılır. Birbiri ardına gelen savaşlar ve yıkım psikolojisi toplumu olumsuz etkilemiştir. O dönemde çeşitli telif eserler ve süreli yayınlarla topluma öz benliği hatırlatılır. Sanatçılar yok oluşla yüz yüze gelen halkı örgütlemek ve bilinçlendirmek gayeleri ile yazar. Kozmopolit yapıdan uzaklaşılırken milli kimliğin inşası için gayret sarf edenlerden biri de Ömer Seyfettin’dir. Düz yazıları ile topluma Türk kimliğini ve güncel sorunları anlatan sanatçı, bilhassa kurgusal eserleri ile bu doğrultuda yapıcı bir rol üstlenir. Çanakkale’den Sonra… onun bu maksatla yazdığı bir hikâyedir. Zafer öncesinde arayış içinde olan birey ve toplumun, savaştan galibiyetle çıktıktan sonra olumlu yönde değiştiğini anlatan hikâye, edebiyatın kimlik inşasında nasıl kullanıldığını gösteren yapısıyla dikkat çeker.
Çanakkale Savaşı kazanılmadan önce mutsuz ve kaygılı olan kahraman, 20. asır başlarında kendine ve topluma dair endişeleri olan, bilinçli ancak irade zaafı bulunan insan tipini temsil eder. Mukaddesat ve mefkûre ile bağını yitirmiş bu tip huzursuzdur. Ömer Seyfettin o yılların karamsar ortamında ümidini kaybeden aydınları kurgusal kahramanla özdeş kılar. Gelecekten bir beklentisi kalmayan aydınlar, boşvermişlik içindedir. Kendilerini, hayatlarını umursamazlar. Bilhassa sarsılmış ve kendini bulamamış toplum yapısı okumuş, kültürlü kimseleri geleceğe dair derinden düşündürür. Toplum savaşın çok yönlü tahribatı altında kalmıştır. Bu tahribat iktisadi boyutu kadar manevi yanı ile de oldukça ağırdır. Bir kimlik krizi yaşanmaktadır. İnsanlar hayatını sürdürmekte ancak kim olduklarını, neye hizmet edeceklerini bilmeden iş görmektedir. Bir aidiyet hissi yoktur. Kimsenin herhangi bir emeli, ideali bulunmaz. İşte bu koşullarda Çanakkale Zaferi’nin gelişi herkeste bir silkinmeye vesile olur. Yazar zaferin ardından bireyin toplumla beraber yaşadığı psikolojik iyileşmeyi anlatırken fikir, ideal düzeyinde bir kimlik etrafında birleşmenin meydana getirdiği şevki ve biz olma duygusunun sağladığı enerjiyi ana fikir olarak işler. Hikâyesinde nesneleri ve mekânları ince bir sembolizm güderek ruh hâli ile ilişkilendirir. Hikâye gerçeğin kurgusal izdüşümü olarak kişilik, kimlik sahibi olmanın ne manaya geldiğini ve edebiyatın bu yöndeki sağaltıcı gücünü ortaya koyar. Bu bağlamda Çanakkale’den Sonra… hikâyesi edebiyatla millî kimlik inşasının somut bir örneğidir.
Keywords
AN EXAMPLE OF NATIONAL IDENTITY BUILDING THROUGH LITERATURE: ÇANAKKALE’DEN SONRA
Abstract
Nationalism, which emerged in the West in the 18th century, turned into one of the fundamental issues of the Ottoman Empire a century later. Intellectuals try to get rid of the difficult situation of the state, which is in the process of disintegration. In this process, the importance of acquiring a national identity is understood. Efforts are made to recover the social structure and establish national existence through literature. One after another, wars and the psychology of destruction have negatively affected society. During that period, society was reminded of its true self through various copyrighted works and periodicals. Artists write with the aim of organizing and raising awareness of the people facing extinction. Ömer Seyfettin is one of those who made efforts to build national identity while moving away from the cosmopolitan structure. The artist, who tells the society about Turkish identity and current problems with his prose writings, plays a constructive role in this regard, especially with his fictional works. Çanakkale’den Sonra… is a story he wrote for this purpose. The story, which tells that the individual and the society, who were in search before the victory, changed in a positive way after winning the war, attracts attention with its structure that shows how literature is used in identity construction.
The hero, who was unhappy and anxious before the Battle of Gallipoli was won, represents the conscious but weak-willed type of person who had concerns about himself and society in the early 20th century. This type of person, who has lost his connection with sacredness and ideals, is restless. Ömer Seyfettin identifies the intellectuals who lost hope in the pessimistic environment of those years with the fictional hero. Intellectuals who have no expectations from the future are in a state of indifference. He doesn't care about himself or his lives. Especially the structure of a society that is shaken and has not found itself makes educated and cultured people think deeply about the future. The society was left under the multifaceted destruction of the war. This destruction is quite severe both in its economic and spiritual aspects. There is an identity crisis. People continue their lives but function without knowing who they are or what they will serve. There is no sense of belonging. No one has any ambitions or ideals. Under these conditions, the arrival of the Çanakkale Victory causes a shake-up in everyone. While the author describes the psychological recovery that the individual experiences with the society after the victory, the main idea is the enthusiasm created by uniting around an ideal level of identity and the energy provided by the feeling of being ourselves. In his story, he associates objects and places with mood using subtle symbolism. The story, as a fictional projection of reality, reveals what it means to have personality and identity and the therapeutic power of literature in this regard. In this context, the story Çanakkale’den Sonra… is a concrete example of the construction of national identity through literature.
Keywords
