Mesleki ve Teknik Anadolu Liselerinde Uygulanan Kitap Okuma Saatleri Etkinliğinin Öğrencilerin Kitap Okumaya Yönelik Tutumlarına Etkisi

Öz

Bu çalışmada okullarda uygulanan kitap okuma etkinliklerinin Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi (MTAL) öğrencilerinin kitap okumaya yönelik tutumları üzerindeki etkisini belirlemek amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda her gün yirmi dakika sesli kitap okuma etkinliğinin yapıldığı deney grubu öğrencileri ile bu etkinliğin yapılmadığı kontrol grubu öğrencilerinin kitap okumaya yönelik tutumları arasında anlamlı bir fark var mıdır? sorusu araştırmanın problemini oluşturmaktadır. Araştırma; nicel araştırma yöntemlerinden deneme modelinde öntest-sontest kontrol gruplu deneysel desen olarak tasarlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu bir mesleki ve teknik Anadolu lisesinde 10. Sınıfa devam eden 40 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırma verileri Özdemir (2013) tarafından geliştirilen Okumaya Yönelik Tutum Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Toplanan verilerin analizinde betimsel istatistik teknikleri ile parametrik testlerden bağımsız örneklemler için t testi ve iki faktörlü ANOVA analizi kullanılmıştır. Yapılan analizler sonucunda deney grubunda iki ay boyunca günlük 20 dakika olarak uygulanan sesli kitap okuma etkinliğinin (deneysel işlemin), iki ay boyunca kitap okuma etkinliği yapılmayan kontrol grubuna göre anlamlı bir fark oluşturmadığı tespit edilmiştir. Ölçeğin alt boyutlarında yapılan analizlerde ise Adanma ve Gerçeği Aşma alt boyutlarında deneysel işlemin yapılmadığı kontrol grubu lehine anlamlı bir fark tespit edilmiştir. Bu sonuçlar ışığında uygulanan iki aylık programın tutum değiştirmek için yeterli olmadığı söylenebilir. Diğer taraftan okullarda formal bir şekilde yaptırılan bir etkinliğin öğrenciler tarafından algılanma şekli de önemlidir. Öğrenciler bu etkinliği yapmak zorunda hissetmeleri, onlara dikte edilmesi, öğretmen ve öğrenci arasındaki güç asimetrisi, öğrencilerin not kaygısı ile yapmak zorunda hissetmeleri olumlu tutum geliştirmelerini engellemiş olabilir.

Anahtar Kelimeler

• kitap okuma
• kitap okuma alışkanlığı
• kitap okuma etkinliği
• kitap okumaya yönelik tutum

The Effect of Book Reading Hour Activities Implemented in Vocational and Technical Anatolian High Schools on Students' Attitudes Towards Reading Books

Abstract

The aim of this study is to determine the effect of book reading activities implemented in schools on the attitudes toward reading among students at Vocational and Technical Anatolian High Schools (MTAL). In line with this objective, the research question is: Is there a significant difference in attitudes toward reading between students in the experimental group, who participated in a daily 20-minute audiobook reading activity, and students in the control group, who did not participate in this activity? The study was designed as a pre-test-post-test control group experimental design within the experimental model of quantitative research methods. The study group consists of 40 students enrolled in the 10th grade at a Vocational and Technical Anatolian High School. Research data were collected using the Attitude Toward Reading Scale developed by Özdemir (2013). Descriptive statistical techniques, along with parametric tests—specifically the t-test for independent samples and two-way ANOVA—were used to analyze the collected data. The results of the analyses revealed that the audiobook reading activity (the experimental intervention), which was conducted for 20 minutes daily over a two-month period in the experimental group, did not yield a significant difference compared to the control group, which did not engage in any book reading activity during the same two-month period. In analyses of the scale’s subscales, however, a significant difference was found in favor of the control group—which did not undergo the experimental intervention—in the Commitment and Transcending Reality subscales. In light of these results, it can be concluded that the two-month program implemented was insufficient to change attitudes. On the other hand, the way students perceive an activity conducted formally in schools is also important. The fact that students felt compelled to participate in this activity, that it was imposed on them, the power imbalance between teacher and student, and their feeling of obligation due to grade anxiety may have hindered the development of positive attitudes.

Keywords

• readings books
• reading book habit
• reading book activity
• attitude towards reading books

References

1. Akkaya, N., & Özdemir, S. (2013). Ortaöğretim öğrencilerinin okumaya yönelik tutumlarının incelenmesi (İzmir-Buca Örneği). Bartın University Journal of Faculty of Education, 2(1), 75–96.
2. Akyol, H. İ. (2007). İlköğretim okullarında okuma alışkanlığı ve okuma kültürü. Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, 9(1), 7–22. Arıcı, A. F. (2008). Okumayı neden sevmiyoruz? Üniversite öğrencileri ile mülakatlar. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(10), 91–100.
3. Aytaç, A., & Kaygısız, N. (2019). Lise öğrencilerinin okumaya ilişkin tutumlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 8(4), 2240–2255.
4. Balcı, A. (2005). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri (5. Baskı). PEGEM Akademi Yayınları.
5. Balcı, A. (2009). İlköğretim 8. sınıf öğrencilerinin okuma alışkanlık ve ilgileri üzerine bir inceleme (yayımlanmamış doktora tezi). Gazi Üniversitesi. Büyüköztürk, Ş. (2007). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı (7. Baskı). Pegem A Yayıncılık.
6. Büyüköztürk, Ş. (2023). Deneysel desenler öntest-sontest kontrol grubu desen ve veri analizi (9. Baskı). PEGEM Akademi Yayınları. Can, A. (2014). SPSS ile bilimsel araştırma sürecinde veri analizi (2. Baskı). PEGEM Akademi Yayınları.
7. Can, A., Deniz, E., & Çeçen, M. A. (2016). Ortaokul öğrencilerinin okuma tutumları. Turkish Studies,11(3), 645–660.
8. Çeçen, M., & Deniz, E. (2015). Lise öğrencilerinin okumaya yönelik tutumları (Diyarbakır ili örneği). Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 12(30), 193–212.

9. Çetin, S. (2013). Ortaöğretim 9.sınıf öğrencilerinin kitap okumaya yönelik tutumlarının akademik başarıya etkisi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Atatürk Üniversitesi.
10. Çetin, Y. D., & Karaata, C. (2010). Türk öğrencilerin kitap okumama sorununa çözüm önerileri. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 19(1), 202–215.
11. Demir, Z. A. (2016). Ortaöğretim son sınıf öğrencilerinin kitap okuma alışkanlıklarının incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Siirt Üniversitesi.
12. Feslikan, O. (2019). Kitap okuma etkinliklerinin okuma alışkanlığına yönelik tutuma etkisi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi.
13. Gömleksiz, M. N. (2004). Geleceğin öğretmenlerinin kitap okumaya ilişkin görüşlerinin değerlendirilmesi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(1), 1–21.
14. Gültekin, M. (2023) Ortaöğretim 12. sınıf öğrencilerinin kitap okuma alışkanlıklarının incelenmesi-Ankara örneği (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi.
15. Hanedar, R. T. (2011). 8. sınıf öğrencilerinin kitap okuma alışkanlıkları ve okuduğunu anlama becerileri üzerine bir araştırma (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi.
16. Karadüz, A. (2011). Eğitim fakültesi öğrencilerinin okuma süreçlerinde okuma amaçları ve anlamı yapılandırma stratejileri. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 29, 134–152.
17. Kaynar, İ (2007). Ortaöğretim öğrencilerinin kitap okuma alışkanlığı ve iletişim becerileri (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Yeditepe Üniversitesi.
18. Keleş, Ö. (2006). İlköğretim 4. ve 5. sınıf öğrencilerinde kitap okuma alışkanlığının incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi.
19. Milli Eğitim Bakanlığı. (2023, 5 Aralık). PISA 2022 Türkiye raporu yayımlandı. https://pisa.meb.gov.tr/www/pisa-2022-turkiye-raporu-yayimlandi/icerik/11/tr
20. Milli Eğitim Temel Kanunu (1973, 24 Haziran). Resmî Gazete (Sayı: 14574). https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/14574.pdf
21. Ogur, E. (2016). Lise öğrencilerinin okuma alışkanlıklarının incelenmesi. Uluslararası III. Mustafakemalpaşa Sempozyumu Bildiri Kitabı, 217–235.
22. Öncül, R. (2000). Eğitim ve eğitim bilimleri sözlüğü. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
23. Özdemir, S. (2013). Ortaöğretim öğrencilerinin okuma alışkanlık ve tutumlarıyla fen matematik derslerindeki akademik başarıları arasındaki ilişkinin incelenmesi (İzmir-Buca ilçesi örneği) (yayımlanmamış doktora tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi.
24. Özdemir S., & Akkaya N. (2014). Ortaöğretim öğrencileri için okumaya yönelik tutum ölçeği, geçerlik ve güvenirlik çalışması. Milli Eğitim Dergisi, 203, 55–73.
25. Özsoy, S., & Özsoy, G. (2013). Eğitim araştırmalarında etki büyüklüğü raporlanması. İlköğretim Online, 12(2), 334–346.
26. Pehlivanoğlu, E., Uğurlu, M., Karadağ, E., Karacabey, Y., & Ünal, K. (2024). Kitap okuma etkinliklerinin okuma alışkanlığına yönelik tutuma etkisinin incelenmesi: Andiçen Ortaokulu örneği. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 11(2), 61–85.
27. Saracaloğlu, A. S., Bozkurt, N., & Serin, O. (2003). Üniversite öğrencilerinin okuma alışkanlıkları ile okuma ilgileri arasındaki ilişki. Eğitim ve Bilim, 28(128), 42–49.
28. Saracaloğlu, A. S., Karasakaloğlu, N. & Aslantürk, E. (2010). Sınıf öğretmeni adaylarının okuma ilgi ve alışkanlıklarının karşılaştırılması (Adnan Menderes ve Uludağ Üniversiteleri örneği). Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 19(3), 457–480.
29. Sarıer, Y. (2021). PISA uygulamalarında Türkiye’nin performansı ve öğrenci başarısını yordayan değişkenler, Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 25(3), 905–926.
30. Serin, N. (2011). Okuma alışkanlığının kazandırılmasında edebi türlerin etkisi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Atatürk Üniversitesi.
31. Tanju, E. H. (2010). Çocuklarda kitap okuma alışkanlığına genel bir bakış. Aile ve Toplum, 6(22), 30–39.
32. Türkiye İstatistik Kurumu. (2023, 24 Temmuz). Yaşam Kalitesi Modülü 2022, https://veriportali.tuik.gov.tr/tr/press/49760
33. Yıldız, M., & Akyol, H. (2011). İlköğretim 5. sınıf öğrencilerinin okuduğunu anlama, okuma motivasyonu ve okuma alışkanlıkları arasındaki ilişki. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 31(3), 793–815.
34. Yıldız, D., & Uzunsakal, E. (2018). Alan araştırmalarında güvenilirlik testlerinin karşılaştırılması ve tarımsal veriler üzerine bir uygulama. Uygulamalı Sosyal Bilimler Dergisi, 2(1), 14–28.
35. Yılmaz, B. (1995). Okuma sosyolojisi: Ankara’da yaşayanların okuma alışkanlıkları üzerine bir araştırma. Kültür Bakanlığı Yayınları.