TR
EN
Varṇa’dan Hiyerarşi’ye: Modern Dünya Düzeninde Dalitler
Abstract
Sınıflı toplum anlayışının günümüzde en yoğun ve canlı sayılabilecek örneğini bulabileceğimiz Hindu toplumunun alt tabakasını, hatta dışlanmış ve tamamen dışarıda kabul edilenlerini oluşturan dalitler, tarihsel süreçte her daim ezilen ve yok sayılan bir toplumsal kesimi oluşturmuştur. Toplumda “dalit”, “dokunulmaz”, “parya” gibi çeşitli adlarla anılan bu grup, özellikle modern Hindistan’da tarihsel olarak maruz kaldığı dışlanmışlıktan sıyrılmak ve toplumsal eşitliğe ulaşmak amacıyla yoğun bir mücadele yürütmektedir. Sosyal görünürlüklerinin uzun süre inkâr edilmesinin ardından dalitler bugün belirli anayasal ve yasal haklara sahip olmuş olsalar da doğumla belirlenen kast temelli ayrımcılığın kalıntıları, onları hâlâ toplumsal, ekonomik ve kültürel alanlarda sınırlamaya devam etmektedir. Bu bağlamda, Hinduizm’in temel sosyal düzenleyicilerinden biri olan varṇa/kast sisteminin yalnızca tarihsel kökenleri değil, günümüz dünyasındaki geçerliliği, meşruiyeti ve dönüşüm süreci de yeniden ele alınması gereken önemli bir mesele olarak karşımıza çıkmaktadır. Dalitler, sadece dini ritüel temelli sınırlamalarla değil, toplumsal hayatın hemen her alanında yapısal engellemelerle karşı karşıya kalmışlardır. Dalitler eğitim, istihdam, ikamet ve sosyal ilişki kurma gibi temel hak ve fırsatlara erişim konusunda ciddi kısıtlamalara maruz bırakılmış, çoğu zaman fiziksel olarak da toplumun ve yerleşim alanlarının dışına itilmişlerdir. Bu çok katmanlı dışlanmanın en ağır sonuçları ise dalit kadınlar üzerinde görülmektedir. Zira Hindu geleneksel yapısında kadın zaten ikincil bir konumda yer alırken, dalit kimliğiyle birleştiğinde bu durum çok daha derin bir marjinalleşmeye yol açmaktadır. Dalit kadınlar hem kast hem de cinsiyet temelli ayrımcılığın kesişiminde yer alarak “en alt sınıfın en altı” olarak konumlandırılmakta ve bu nedenle hem kendi toplulukları içinde hem de genel toplumda çok yönlü baskılara maruz kalmaktadır.
Bu çalışma, Hinduizm'in temel inanç sistemlerinden biri olan varṇa kavramının, sadece dini bir prensip olmanın ötesine geçerek Hint toplumunun sosyal yapısını nasıl biçimlendirdiğini, zamanla bu yapının kalıcı bir toplumsal hiyerarşiye nasıl dönüştüğünü analiz etmeyi amaçlamaktadır. Özellikle dalitlerin bu yapı içerisindeki tarihsel konumu ve modern dönemdeki toplumsal gerçekliği, çalışmanın odak noktasını oluşturmaktadır. Araştırma, tarihsel-kronolojik yöntem kullanılarak Hint alt kıtasında kast sisteminin gelişim sürecini genel bir çerçevede ortaya koymayı hedeflemektedir. Dinler Tarihine özgü deskriptif ve karşılaştırmalı analiz yöntemleriyle, dalitlerin Hinduizm bağlamında nasıl konumlandırıldıkları değerlendirilecektir. Bu veriler üzerinden dini yapıların modern toplumdaki etkileri ve geçirdikleri dönüşüm, Hindistan örneği üzerinden irdelenecektir. Dalitlerin konumu, Hindu dini inanç sistemlerinin sadece metafizik alanla sınırlı kalmadığını; aksine toplumsal düzenin inşasında da belirleyici rol oynadığını göstermesi bakımından oldukça dikkat çekici bir örnektir. Bu bağlamda çalışma, dini doktrinlerin gündelik hayat üzerindeki etkilerini anlamaya yönelik katkı sunmayı hedeflemekte, sosyal bilimler ve özellikle Dinler Tarihi disiplini açısından gelecekte yapılacak araştırmalara kaynaklık edecek nitelikte bir çerçeve oluşturmayı amaçlamaktadır.
Keywords
References
- Ambedkar, B. R. Dr. Babasaheb Ambedkar: Writings and Speeches. ed. Vasant Moon. 7 Cilt. New Delhi: Dr. Ambedkar Foundation, 2014.
- Ambedkar, B. R. Dr. Babasaheb Ambedkar: Writings and Speeches. ed. Vasant Moon. 7 Cilt. New Delhi: Dr. Ambedkar Foundation, 2019.
- Ambedkar, Bhimrao Ramji. Against the Madness of Manu: B.R. Ambedkar’s Writings on Brahmanical Patriarchy. ed. Sharmila Rege. New Delhi: Navayana Pub., 2013.
- Ambedkar, B.R. Buddha and His Dhamma. Bombay: Siddhart College Trust, 1957.
- Ambedkar, B.R. The Untouchables Who Were They and Why They Became Untouchable. New Delhi: Amrit Book Co., 1948.
- Basham, Arthur Llewellyn. The Wonder That Was India: A Study of the History and Cul-ture of the Indian Sub-Continent Before the Coming of the Muslims. New York: Hawthorn Books, 1963.
- Bayly, Susan. Caste, Society and Politics in India from the Eighteenth Century to the Modern Age. New York: Cambridge University Press, 1999.
- Bayly, Susan. Caste, Society and Politics in India from the Eighteenth Century to the Modern Age. New York: Cambridge University Press, 1999.
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Studies in Eastern Religious Traditions
Journal Section
Research Article
Authors
Publication Date
December 31, 2025
Submission Date
August 20, 2025
Acceptance Date
December 10, 2025
Published in Issue
Year 2025 Number: 69
APA
Yıldız Aydın, A. (2025). Varṇa’dan Hiyerarşi’ye: Modern Dünya Düzeninde Dalitler. Dini Araştırmalar, 69, 141-176. https://doi.org/10.15745/da.1769647
AMA
1.Yıldız Aydın A. Varṇa’dan Hiyerarşi’ye: Modern Dünya Düzeninde Dalitler. THE JOURNAL OF RELIGIOUS STUDIES. 2025;(69):141-176. doi:10.15745/da.1769647
Chicago
Yıldız Aydın, Arzu. 2025. “Varṇa’dan Hiyerarşi’ye: Modern Dünya Düzeninde Dalitler”. Dini Araştırmalar, nos. 69: 141-76. https://doi.org/10.15745/da.1769647.
EndNote
Yıldız Aydın A (December 1, 2025) Varṇa’dan Hiyerarşi’ye: Modern Dünya Düzeninde Dalitler. Dini Araştırmalar 69 141–176.
IEEE
[1]A. Yıldız Aydın, “Varṇa’dan Hiyerarşi’ye: Modern Dünya Düzeninde Dalitler”, THE JOURNAL OF RELIGIOUS STUDIES, no. 69, pp. 141–176, Dec. 2025, doi: 10.15745/da.1769647.
ISNAD
Yıldız Aydın, Arzu. “Varṇa’dan Hiyerarşi’ye: Modern Dünya Düzeninde Dalitler”. Dini Araştırmalar. 69 (December 1, 2025): 141-176. https://doi.org/10.15745/da.1769647.
JAMA
1.Yıldız Aydın A. Varṇa’dan Hiyerarşi’ye: Modern Dünya Düzeninde Dalitler. THE JOURNAL OF RELIGIOUS STUDIES. 2025;:141–176.
MLA
Yıldız Aydın, Arzu. “Varṇa’dan Hiyerarşi’ye: Modern Dünya Düzeninde Dalitler”. Dini Araştırmalar, no. 69, Dec. 2025, pp. 141-76, doi:10.15745/da.1769647.
Vancouver
1.Arzu Yıldız Aydın. Varṇa’dan Hiyerarşi’ye: Modern Dünya Düzeninde Dalitler. THE JOURNAL OF RELIGIOUS STUDIES. 2025 Dec. 1;(69):141-76. doi:10.15745/da.1769647