Research Article

Mütâbaat Kavramı Çerçevesinde Kelâm İlminde Mevzû Hadis Kullanımına Bir İzah Denemesi

Volume: 23 Number: 2 September 30, 2023
EN TR AR

Mütâbaat Kavramı Çerçevesinde Kelâm İlminde Mevzû Hadis Kullanımına Bir İzah Denemesi

Öz

Hadis âlimlerinin mevzû olarak nitelendirdikleri bazı hadislerin kimi zaman kelâm eserlerinde kullanıldığı mülâhaza edilir. Ancak Hz. Peygamber’e ait olmayan ve bu yönleriyle kanıt değeri taşımayan mevzû hadislerin özellikle doğru haberi, bilgi kaynakları arasında sayan kelâm ilminde kullanılması bir çelişki gibi görünmektedir. Hatta bazı araştırmacılar kelâmcıların bu tutumunu hadis bilememekle ve doğrudan hadis uydurma faaliyeti ile bağdaştırmaktadırlar. O halde, kelâmcılar mevzû olduğu açıkça bilinen hadisleri nasıl bu kadar rahat kullanabilmişlerdir? Yine kelâmcılar açıkça kural ihlâli olarak nitelendirilebilecek bu durumu nasıl görmezlikten gelmişlerdir? Bu çalışmada rivayeti bile ancak belli şartlarla caiz olan mevzû hadislerin kelâm ilminde bu şartlardan mücerret bir şekilde kullanılmasının arka planına dair klasik eserlerdeki izahların literatür taraması ve anlama-yorumlama yöntemlerine tabi tutulmasıyla bir teklifte bulunulacaktır. Nitekim kelâm âlimlerinin asıl niyetlerini ve bilinçli olarak mevzû hadisleri kullanıp kullanmadıklarını anlama amacına yönelik derinlemesine bir analizin literatürde yeterince bulunmadığı göze çarpmaktadır. Bu bağlamda öncelikle günümüz araştırmacılarının kelâmcıların bu tutumlarına dair açıklamaları ele alınacak akabinde mütâbaat kavramının tanımı ve sebepleri üzerinden bir açıklama geliştirilmeye çalışılacaktır. Bulgular doğrultusunda kelâmcıların bu tür hadisleri mütâbaat yoluyla aktardıkları ve bu durumun bizzat hadisçiler tarafından da dile getirilip yergiye konu olmadığı tespit edilmiştir. Bu bağlamda günümüz araştırmacılarının kelâm eserlerinde geçen mevzû hadisleri, hadis bilmemek veya hadis uydurma faaliyetiyle bağdaştırmaları pek de uygun görünmemektedir.

Anahtar Kelimeler

References

  1. Aktepe, İsak Emin. “Sahih Zannetiğimiz Zayıf Hadisler I”. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (ERZSOSDE) 9/1 (2016), 157-170.
  2. Ali el-Kārî, Ebü’l-Hasen Nûrüddîn Alî b. Sultân Muhammed. el-Esrârü’l-merfûʿa fi’l-ahbâri’l-mevzûʿa. thk.
  3. Muhammed es-Sabbâğ. Beyrut: Müʾessesetü’r-Risâle, İkinci Basım, 1986.
  4. Ali el-Kārî, Ebü’l-Hasen Nûrüddîn Alî b. Sultân Muhammed. el-Masnûʿ fî maʿrifeti’l-hadîsi’l-mevzûʿ. thk. Abdülfettâh Ebû Gudde. Beyrut: Müʾessesetü’r-Risâle, İkinci Basım, 1977.
  5. Âmidî, Ebü’l-Hasen Seyfüddîn Alî b. Muhammed. el-İhkâm fî usûli’l-ahkâm. thk. Abdürrezzak Afifî. 4 Cilt. Beyrut: el-Mektebetü’l-İslâmî, İkinci Basım, 1982.
  6. Bâkıllânî, Ebû Bekr Muhammed b. Tayyib b. Muhammed el-Basrî. el-İnsâf fîmâ yecibü iʿtikādüh ve lâ yecûzü’l-cehlü bih. Beyrut: Dâru Mektebeti’l-Maʿârif, 2011.
  7. Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâîl b. İbrâhîm el-Cu‘fî. Sahîhü’l-Buhârî. thk. Mustafâ Dîb el-Bağâ. 6 Cilt. Dımaşk: Dâru İbn Kesîr, Beşinci Basım, 1993.
  8. Çap, Sabri. “Birgivî’nin Eserlerinde Mevzû Hadis”. Balıkesirli Bir İslam Âlimi İmam Birgivî. ed. Mehmet Bayyiğit. 2/327-343. Balıkesir: Balıkesir Büyükşehir Belediyesi, 2021.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Religion, Society and Culture Studies

Journal Section

Research Article

Publication Date

September 30, 2023

Submission Date

May 31, 2023

Acceptance Date

September 17, 2023

Published in Issue

Year 2023 Volume: 23 Number: 2

ISNAD
Karagöz, Ahmet - Derı, Abdullah. “Mütâbaat Kavramı Çerçevesinde Kelâm İlminde Mevzû Hadis Kullanımına Bir İzah Denemesi”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 23/2 (September 1, 2023): 935-958. https://doi.org/10.33415/daad.1307749.