Research Article

Kudüs Surlarında Osmanlı İzleri: Şehir Kapıları

Volume: 25 Number: 1 March 31, 2025
EN TR

Kudüs Surlarında Osmanlı İzleri: Şehir Kapıları

Öz

Tarihin her döneminde Kudüs farklı dinlere ait bir inanç merkezi olmuş ve bu statüsü nedeniyle de çatışmaların, istilaların, işgallerin, isyanların ve fetihlerin merkezi hâline gelmiştir. Semavi dinlerin beşiği olan kadim şehri ele geçirme ve siyasi üstünlük elde etme çabası devletlerin temel itici gücünü oluşturmuştur. Yahudi, Hıristiyan ve Müslüman nüfusa ait yapıların bir arada bulunması şehrin dinî kimliği kadar somut kültürel mirasının da araştırılmasını zorunlu kılmıştır. Bu bağlamda farklı zaman dilimlerinde fetihler ya da istilalar sonucunda el değiştiren şehirdeki imar planları ve mimari kültür ortamı yaşanan gelişmelere bağlı olarak ilerlemiştir. Dinî yapılar başta olmak üzere sürekli değişim gösteren mimari kültürün diğer yapı türlerine kıyasla daha dar bir zeminde farklılık gösteren türlerinden biri de savunma amacı taşıyan yapılardır. Eski şehrin surları ve bu surlar üzerine açılan kapılar bir yandan zaman çizelgesindeki gelişimleri diğer yandan da güvenlik önlemlerinin somut yansımalarını göstermesi açısından dikkat çekmektedir. Biz de bu çalışmamızda Kudüs surlarının üzerinde yer alan ve Osmanlı hâkimiyeti döneminde açılan kapılardan “Bâbu’l-Amûd”, “Bâbü’s-Sâhire”, “Bâbu’l-Esbât”, “Bâbu’l-Meğâribe”, “Bâbu’n-Nebî Dâvûd”, “Bâbu’l-Halîl” ve “Bâb-ı Cedîd” üzerine odaklandık. Kimi zaman bağlı bulunduğu bölgeyi ya da alanı bir geçit şeklinde ayıran kimi zaman ise savunma yapısı olarak kullanılan kapıların, mimari ve süsleme özellikleri ile Türk-İslâm Sanatları açısından yerini belirlemek araştırmanın temel amacını oluşturmaktadır.

Anahtar Kelimeler

References

  1. Aslanapa, Oktay. Osmanlı Devri Mimarisi. İstanbul: İnkılap Kitabevi, 1986.
  2. Aslanapa, Oktay. “Kubbet El-Sahra’da Osmanlı Devri Tamirleri”. Sanat Tarihinde Doğudan Batıya Ünsal Yüce Anısına Sempozyum Bildirileri. 15-20. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları, 1989.
  3. Avcı, Yasemin. Değişim Sürecinde Bir Osmanlı Kenti: Kudüs (1890-1914). Ankara: Phoenix Yayınevi, 2004.
  4. Ayaz, Fatih Yahya. Memlükler. Ankara: TDV Yayınları, 2020.
  5. Bozkurt, Nebi. “Mescid-i Aksâ”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 29/268-271. Ankara: TDV Yayınları, 2004.
  6. Burgoyne, Michael. Mamluk Jerusalem: An Architectural Study. London: Interlink Pub Group Inc, 1989.
  7. Cemîl El-Aselî, Kâmil. “Kudüs (Osmanlı Dönemi ve Sonrası)”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 26/334- 338. Ankara: TDV Yayınları, 2002.
  8. Cohen, Ammon. Economic Life in Ottoman Jerusalem. Cambridge: Cambridge University Press, 1989).

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Political and Civilization History of Islam

Journal Section

Research Article

Publication Date

March 31, 2025

Submission Date

November 19, 2024

Acceptance Date

March 13, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 25 Number: 1

ISNAD
Tercanlı, Akın. “Kudüs Surlarında Osmanlı İzleri: Şehir Kapıları”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 25/1 (March 1, 2025): 127-159. https://doi.org/10.33415/daad.1587941.