Research Article

Mâtürîdî Kelâmında Allah’ın Zâtının Mâhiyeti Tartışmaları Bağlamında Allah Hakkında Konuşmanın İmkânı

Volume: 25 Number: 1 March 31, 2025
EN TR

Mâtürîdî Kelâmında Allah’ın Zâtının Mâhiyeti Tartışmaları Bağlamında Allah Hakkında Konuşmanın İmkânı

Öz

Allah’ın zatının mâhiyeti problemi doğrudan ve dolaylı birçok kelâmî meseleyle ilişkilidir. Marifetullah, tevhit, ilahi sıfatlar, zât-sıfat ilişkisi, haberi sıfatlar, teşbih, tecsim, tenzih, hulûl, ittihat, ru’yetullah ve benzeri konular bu problem bağlamında ele alınmaktadır. Mâtürîdî kelâm geleneği özelinde hazırlanan bu makale, esas olarak, Allah’a mâhiyet lafzının nispet edilip edilemeyeceği ve Allah’ın özel zâtının hangi yoldan ve ne oranda bilgiye konu olacağı meselesine yoğunlaşmaktadır. Bu çerçevede önde gelen Mâtürîdî kelâmcıların eserleri tetkik edilmiş ve gerek naslarda gerekse literatürde Allah’ın özel zatına yönelik kullanılan ifadelerin ne anlama geldiği ve nasıl yorumlandığı mukayeseli olarak serdedilmiştir. Bu çabanın gayesi, bugün çağdaş din felsefesinde tartışıldığı şekliyle Tanrı hakkında konuşmanın imkânını soruşturmak ve Mâtürîdî kelâm anlayışı üzerinden alana katkıda bulunmaktır. Bilimsellik adına metafizik açıklamaların reddedildiği ve dolayısıyla teist argümanlara karşı ateist, agnostik ve sofist bir takım iddiaların gündemi meşgul ettiği bir vasatta Tanrı hakkında konuşmanın imkânını ve sınırını yeniden düşünmek, bir gereklilik olarak kendini göstermektedir. Ulaşılan sonuç itibariyle Allah’ın zatının mâhiyeti tam ve kesin bir idrake konu olmasa da varlığı, varlık modu, selbî ve sübûtî sıfatları hakkında aklî bir temellendirmeyi mümkün gören Mâtürîdî kelamcıların meseleye yaklaşımları güncel tartışmalar açısından dikkate değerdir.

Anahtar Kelimeler

References

  1. Ahmed b. Hanbel. Müsned. thk. Şuayb Arnavûd. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 2001.
  2. Altaş, Eşref. Fahreddin er-Râzî’nin İbn Sina Yorumu ve Eleştirisi. İstanbul: İz Yayıncılık, 2015.
  3. Beyhakî, Ebu Bekir Ahmed b. el-Huseyin. el-Esmâ ve’s-sıfât. Beyrut: Daru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 1984.
  4. Brodersen, Angelika. Bilinmeyen Kelâm, Erken Dönem Mâtürîdîliğinde Kelâmî Yaklaşımlar. çev. Özcan Taşçı. İstanbul: Albaraka Yayınları, 2022.
  5. Bulğen, Mehmet. “Klasik Dönem Kelâmında Dilin Gücü”, Nazariyat: İslâm Felsefe ve Bilim Tarihi Araştırmaları Dergisi, 5/1 (2019), 37-79.
  6. Cürcânî, Seyyid Şerîf. et-Ta’rifât. tahk. Muhammed Bâsil Uyûn es-Sûd. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2009.
  7. Çelebi, İlyas. “Ashâbü’l-maârif”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Ek-1/124-125. Ankara: TDV Yayınları, 2020.
  8. Çetin, Zübeyir. “Allah'ın Mahiyeti Meselesi ve Rü'yetullah Tartışmaları ile İlişkisi -Ebu'l-Kâsım el-Belhî el-Ka'bî'nin Kitâbü'l-Makâlât'ı Işığında Bir İnceleme”. Hicrî Üçüncü Asırda İslâmî İlimler. ed. Hidayet Aydar ve diğerleri (2023), 481-491

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Kalam

Journal Section

Research Article

Publication Date

March 31, 2025

Submission Date

November 22, 2024

Acceptance Date

March 25, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 25 Number: 1

ISNAD
Korkmazgöz, Rıza. “Mâtürîdî Kelâmında Allah’ın Zâtının Mâhiyeti Tartışmaları Bağlamında Allah Hakkında Konuşmanın İmkânı”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 25/1 (March 1, 2025): 643-678. https://doi.org/10.33415/daad.1589658.

Cited By