Examining Healthcare Professionals' Views on Spiritual Counseling and Guidance

Year 2026, Volume: 26 Issue: 1, 501 - 535, 28.03.2026

Yasin Toprak , Said Sami , Ayşe Gökmen

https://doi.org/10.33415/daad.1839810

https://izlik.org/JA96TD23GW

Abstract

Spiritual counseling is a process, within the framework of collaboration between psychology and religion, that provides guidance, support, and improvement services to individuals in a manner consistent with professional counseling principles.
There are notable challenges in the field of spiritual counseling, a relatively new institution in our country. At this point, it is important to identify what health professionals—those who most commonly deliver spiritual counseling services—think about spiritual counseling and guidance to shape current perceptions accurately. This study aims to determine whether health professionals are aware of MDR services, how they define MDR, and what they think about its benefits, harms, boundaries, and necessity.
This study employed a qualitative research method. Health professionals working in hospitals—the settings where MDR is most frequently applied—constituted the study sample. Convenience and snowball sampling methods were used to select participants. The average age of participants was 34.76 years, with an age range of 25 to 54. Data were analyzed using content analysis and descriptive techniques.
Findings indicate that health professionals positively identify spiritual counseling, viewing it not merely as a supplementary element but as a value that guides patients through life struggles, fosters healing, and strengthens psychological balance. Additionally, spiritual counseling stands out as a domain that contributes to holistic well-being by integrating religious and psychological dimensions.
According to healthcare professionals, many issues need to be focused on in the field of spiritual counseling. The findings suggest that spiritual counseling is a multidimensional field that addresses not only individual problems and life crises but also social, relational, and professional dimensions. Topics ranging from meaning-making to health issues, family relationships, and disadvantaged groups indicate that counseling holistically supports individuals' psychological, social, and mental health needs. Furthermore, the approach emphasizes functions such as guidance, motivation, peace, and balance. At the same time, professional integrity is reinforced within the bounds and ethical principles, underscoring the need for a systematic and reliable framework.
Regarding the necessity of spiritual counseling, the vast majority of health professionals view it as a crucial element in a holistic healing process that supports an individual’s psychological, social, and spiritual needs, helps resolve existential concerns, and enables coping with difficulties. Participants’ statements indicate that spiritual counseling contributes to meaning-making in life and enhances inner awareness, thereby strengthening coping abilities. Nevertheless, some participants regard this service as unnecessary or remain undecided, suggesting differing perspectives on the program's necessity. At this point, a minority of participants find the program ineffective due to perceived system inadequacies and concerns about counselors' competency levels.
In conclusion, spiritual counseling and guidance could contribute to the well-being and coping processes of individuals in disadvantaged groups in our country, provided that: (i) adequate training is provided (psychology courses for individuals with theology degrees, theology education for individuals with psychology degrees, etc.), (ii) task definitions and boundaries are clearly delineated, and (iii) Providing the service in an integrated and efficient collaboration with the fields of psychology and medicine. Under these conditions, such an interdisciplinary field could be beneficial for individuals’ well-being and coping strategies.

Keywords

Psychology of Religion , Presidency of Religious Affairs , Spiritual Counseling and Guidance , Healthcare Workers , Hospital

Ethical Statement

This study was prepared by the decision of Necmettin Erbakan University, Social and Human Sciences Scientific Research Ethics Committee dated 25.07.2025 and numbered 2025/712.

Sağlık Çalışanlarının Manevi Danışmanlık ve Rehberliğe Yönelik Görüşlerinin İncelenmesi

https://izlik.org/JA96TD23GW

Abstract

Manevi Danışmanlık ve Rehberlik, Türkiye’de yakın dönemde uygulanmaya başlayan yeni bir hizmet alanıdır. Bu çalışmanın amacı, sağlık çalışanlarının hastanelerde sunulan Manevi Danışmanlık ve Rehberlik hizmetlerine ilişkin görüşlerini incelemektir. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması kullanılmıştır. Veriler araştırmacıların hazırladığı ve çalışmanın amacıyla bağlantılı sorular kullanılarak toplanmıştır. Sorular, manevi danışmanlığın tanımı, faydaları ve eleştirilecek yönlerini değerlendirmeye yönelik olarak tasarlanmıştır. Araştırma soruları kolayda ve kartopu örneklem yöntemiyle Google Form üzerinden katılımcılara iletilmiştir. Toplanan veriler, içerik analizi yöntemiyle incelenmiş ve manevi danışmanlığa ilişkin önemli bulgular elde edilmiştir. Bulgular, sağlık çalışanlarının manevi danışmanlığı, din ve psikolojiyi bütünleştiren; olumsuzluklarla başa çıkmayı destekleyen ve pozitif sonuçları artırmaya yönelik bir hizmet olarak gördüklerini ortaya koymaktadır. Ayrıca, alana dair bazı kaygı ve eleştirilerin de mevcut olduğu belirlenmiştir. Bu çerçevede, manevi danışmanlığın ona ihtiyaç duyan bireyler için önemli bir hizmet alanı olduğu, bu hizmeti sunacak uzmanların din ve psikolojiyi bütünleştirecek yeterlilikler kazanmasının kritik olduğu ve uzmanlık alanının gelişimi için kapsamlı ve bütüncül eğitimlerin sağlanması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Keywords

Din Psikolojisi , Diyanet İşleri Başkanlığı , Manevi Danışmanlık ve Rehberlik , Sağlık Çalışanları , Hastane

Ethical Statement

Bu çalışma, Necmettin Erbakan Üniversitesi, Sosyal ve Beşeri Bilimler Bilimsel Araştırmalar Etik Kurulu’nun 25.07.2025 tarihli ve 2025/712 sayılı kararı ile hazırlanmıştır.

References

• Ağılkaya Şahin, Zuhal. Manevi Bakım ve Danışmanlık. İstanbul: Marmara Akademi Yayınları, 2017.
• Ağılkaya Şahin, Zuhal. Psikoloji ve Psikoterapide Din. İstanbul: Çamlıca Yayınları, 2020.
• Altaş, Nurullah. “Hastanelerde Dini Danışmanlık Hizmetleri (Türkiye Uygulaması Özerine Deneysel Bir Araştırma)”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 39/1 (1999), 599-660.
• Altıntaş, M. Esat. “Hastanelerde Gerçekleştirilen Manevi Danışmanlık ve Rehberlik Hizmetleri Üzerine Nitel Bir Araştırma (Kayseri Örneği)”. Amasya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 11 (2018), 221-256.
• Altıntaş, M. Esat. “Ceza İnfaz Kurumlarında Gerçekleştirilen Manevi Rehberlik ve Din Hizmetleri Üzerine Nitel Bir Araştırma (Kayseri Örneği)”. Diyanet İlmi Dergi 55/1 (2019), 81-119.
• Aşlamacı, İbrahim - Yılmaz, Adem. “Cezaevlerinde Yürütülen Din Hizmetleri ve Manevi Rehberliğin Niteliği: Cezaevi Vaizlerinin Görüşlerine Dayalı Nitel Bir Araştırma”. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi 23/1 (2019), 141-174.
• Aybey, Salih. “Dini Danışmanlık Bağlamında Aile ve Dini Rehberlik Büroları”. Gaziosmanpaşa Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 3/2 (2015), 137-152.
• Aybey, Salih. “Manevi Danışmanlıkta Yeni Bir Alan: Yükseköğretim Kredi ve Yurtlar Kurumu”. Journal of Islamic Research 34/3 (2023), 809-830.
• Aydın, Yusuf-Üzüm, Yakup. “Okul Psikolojik Danışmanlarının Manevi Danışmanlık ve Rehberlik Hizmetlerine Yönelik Görüşleri”. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 12/3 (30 Eylül 2023), 2009-2029.
• Ayten, Ali. Din ve sağlık. İstanbul: Marmara Akademi Yayınları, 2018.
• Ayten, Ali – Özkan, Aysun. Hastanelerde Manevi Danışmanlık ve Rehberlik Hizmetleri. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2020.
• Büyüköztürk, Şener vd. Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi, 2012.
• Coşkun, Recai vd. Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri: SPSS Uygulamalı. Sakarya: Sakarya Yayıncılık, 2017.
• Creswell, John W. Araştırma Deseni: Nitel, Nicel ve Karma Yöntem Yaklaşımları. Ankara: Eğiten Kitap, 2014.
• Doğan, Mebrure. “Hastane Örneği Üzerinden Manevi Danışmanlık ve Rehberlik Hizmetlerine Genel Bir Bakış”. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi 21/2 (2017), 1267-1304.
• Düzgüner, Sevde - Ayten, Ali. Manevi Danışmanlık ve Rehberlik Hizmetleri Temel Bilgiler Kılavuzu. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2020.
• Edwards, A. vd. “Review: The Understanding of Spirituality and the Potential Role of Spiritual Care in End-of- Life and Palliative Care: A Meta-Study of Qualitative Research”. Palliative Medicine 24/8 (Aralık 2010), 753-770. https://doi.org/10.1177/0269216310375860
• Farahani, Azam S. vd. “Evaluation of Health-Care Providers’ Perception of Spiritual Care and the Obstacles to Its Implementation”. Asia-Pacific Journal of Oncology Nursing 6/2 (2019), 122-129. https://doi.org/10.4103/apjon.apjon_69_18
• Göcen, Gülüşan. Kavram Atlası Din Psikolojisi1. Ankara: Gazi Kitabevi, 2020.
• Gökmen, Ayşe. “Manevi Danışmanlık ve Rehberlik Çalışmaları Üzerine Bir Bibliyografya Denemesi (2017-2020)”. Akif 51/1 (2021), 174–195.
• Göküş, Şeref - Yılmaz, Zahide. “Huzurevlerinde Manevi Danışmanlık ve Rehberlik Hizmeti Verecek Bir Personelde Bulunması Gereken Vasıflar”. Bilimname 48 (2022), 567-600.
• Gülmez, Çiğdem - Yenen, Halide. Kadın Konukevlerinde Manevi Danışmanlık ve Rehberlik Hizmetleri. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, ts.
• Gürsu, Orhan. Manevi Danışmanlar İçin Kılavuz Danışma İlke, Beceri ve Teknikleri. İstanbul: İstanbul: Çamlıca Yayınları, 2022.
• İşbilen, Nihal. “Sağlık Kurumlarında Manevi Danışmanlık Hizmetleri”. Theosophia 5 (2022), 83-102.
• Johnson, Burke - Christensen, Larry. Eğitim Araştırmaları: Nicel, Nitel ve Karma Araştırmalar. çev. Selçuk Beşir Demir. Ankara: Eğiten Kitap, 2014.
• Kara, Fatma Rabia. Manevi Danışmanlığın Türkiye’deki Meşruiyeti: Psikolog ve Psikolojik Danışmanların Manevi Danışmanlık ve Rehberlik Alanına İlişkin Görüşleri Üzerine Nitel Bir Araştırma. Bursa: Bursa Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2024.
• Kars, M. Saliha - Kula, Naci. “Çevresel ve Manevi Faktörler Bağlamında Hastanelerdeki Manevi Destek Hizmetinin Psiko-Sosyal Uyuma Etkisi”. Türk Manevi Danışmanlık ve Rehberlik Dergisi 7 (2023), 65-100.
• Khalajinia, Zohre vd. “Explaining the Perception of Spiritual Care From the Perspective of Health Personnel: A Qualitative Study”. Journal of Education and Health Promotion 10 (2021), 53. https://doi.org/10.4103/jehp.jehp_599_20
• Kılınçer, Hatice. Tıp, Psikoloji ve İlahiyat Öğrencilerinin Türkiye’deki Manevi Danışmanlık ve Rehberlik Uygulamalarına Yönelik Tutumları Üzerine Bir Araştırma. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2017.
• Koç, Mustafa. “Diyanet İşleri Başkanlığı’nın Hastanelerdeki Mânevî Danışmanlık ve Rehberlik Hizmetleri (1995- 2015): Sınırlılıklar ve Bir Eğitim Programı Önerisi”. Diyanet İlmi Dergi 53/4 (2017), 201-241.
• Koç, Mustafa. “Diyanet İşleri Başkanlığı’nın Aile ve Dini Rehberlik Merkezlerindeki Manevi Danışmanlık ve Rehberlik Hizmetleri (2003-2024): Sınırlılıklar ve Bir Eğitim Programı Önerisi”. Türk Manevi Danışmanlık ve Rehberlik Dergisi 9 (2024), 165-262. MYK. Mesleki Yeterlilik Kurumu. Ulusal Meslek Standardı-Manevi Danışman. Türkiye: Mesleki Yeterlilik Kurumu, Kabul 25.10.2019,19UMS0728-6. https://portal.myk.gov.tr/index.php? option=com_meslek_std_taslak&view=taslak_listesi_yeni&msd=2
• O’Callaghan, Clare vd. “Palliative Caregivers’ Spirituality, Views About Spiritual Care, and Associations With Spiritual Well-Being: A Mixed Methods Study”. American Journal of Hospice and Palliative Medicine® 37/4 (2020), 305-313. https://doi.org/10.1177/1049909119877351
• Otçu, Mehmet Sıddık. Hemşı̇relerı̇n Manevı̇ Danışmanlık ve Rehberlı̇k Hı̇zmetlerı̇ Hakkında Düşüncelerı̇ (Bursa’da Bir Kamu Hastanesi Örneği). Bursa: Bursa Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, 2024.
• Özkan, Aysun. Türkiye’de Sağlık Hizmetlerinde Manevi Danışmanlık: Bir Karma Yöntem Araştırması. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2019.
• Parlak, Simel. “Manevi Danışmanlığın Gelişimi”. Manevi Yönelimli Psikoterapi ve Psikolojik Danışma. ed. Halil Ekşi-Çınar Kaya. İstanbul: Kaknüs Yayınları, 2016.
• Selby, Debbie vd. “Patient Versus Health Care Provider Perspectives on Spirituality and Spiritual Care: The Potential to Miss the Moment”. Annals of Palliative Medicine 6/2 (Nisan 2017), 14352-14152. https://doi.org/10.21037/apm.2016.12.03
• Sema Karagöz - Ali Ayten, “Kanser Tanılı Hasta ve Yakınlarına Yönelik Manevi Danışmanlık ve Rehberlik”. Manevi Danışmanlık ve Rehberlik, Farklı Alanlardan Araştırma Bulguları ve Değerlendirmeler. ed. Ali Ayten. 129- 160. İstanbul: DEM Yayınları, 2019.
• Sevinç, İrfan. “KYK Yurtlarında Manevi Danışmanlık Hizmetleri Konusunda Manevi Danışmanların Görüşleri”. The Journal of Near East University Islamic Research Center 10/2 (2024), 625-656.
• Şentürk, Habil. “Hastanelerde Manevi Danışmanlık Hizmetleri İhtiyacı Üzerine Pilot Bir Araştırma: SDÜ Hastanesi Örneği”. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi 10/2 (2020), 373-396.
• Timmins, Fiona. “Nurses’ Views of Spirituality and Spiritual Care in the Republic of Ireland”. Journal for the Study of Spirituality 3/2 (Kasım 2013), 123-139. https://doi.org/10.1179/2044024313Z.00000000016
• Toker, Kerem - Çınar, Fadime. “Perceptions of Spirituality and Spiritual Care of Health Professionals Working in a State Hospital”. Religions 9/10 (Ekim 2018), 312. https://doi.org/10.3390/rel9100312
• Yenen, İlker. “Türkiye’de Manevi Danışmanlık ve Rehberlik Literatürü Üzerine Bibliyografik Bir Çalışma”. Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 46 (2017), 157–219.
• Yıldırım, Ali - Şimşek, Hasan. Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2013.
• Yıldızhan, Şeref. Hastanelerde Yürütülen Manevi Danışmanlık ve Rehberlik Hizmetlerinde Problem ve Beklentiler. Bursa: Bursa Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2023.
• Yılmaz, Şükriye. “Kredi ve Yurtlar Kurumunda Manevi Danışmanlık ve Rehberlik (Bilecik Örneği)”. Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 7/28 (2023), 320-338.