Research Article

Râgıb el-İsfahânî’de Neshin İnşâsı: Bedâya Karşı Maslahat Temelli Bir Yaklaşım

Volume: 26 Number: 2 June 26, 2026
TR EN

Râgıb el-İsfahânî’de Neshin İnşâsı: Bedâya Karşı Maslahat Temelli Bir Yaklaşım

Abstract

Râgıb el-İsfahânî’nin nesih konusuna yaklaşımı hem müfessir hem de dilci kimliğini yansıtan teorik bir bütünlük arz etmektedir. Bu çalışma Râgıb el-İsfahânî’nin neshe yaklaşımını çeşitli eserleri üzerinden ortaya koymayı ve müellifin nesih anlayışını sistematik bir biçimde yeniden konumlandırmayı amaçlamaktadır. Araştırma üç aşamalı bir yöntemle yürütülmüştür. İlk aşamada kavram analiziyle, Râgıb el-İsfahânî’nin nesih tanımında yer alan “misl”, “hüküm” ve “terâhî” kayıtlarının işlevleri tespit edilmiştir. İkinci aşamada söylem analiziyle, onun nesih-bedâ ilişkisine dair kelâmî argümanları çözümlenmiştir. Üçüncü aşamada ise içerik analiziyle, söz konusu teorik çerçevenin müellifin tefsir pratiğinde nasıl karşılık bulduğu değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, el-İsfahânî’nin nesih tanımında “izâle” yüklemiyle birlikte “misl” kaydını bilinçli bir şekilde kullandığını göstermektedir. Bu kayıt, neshin Allah’ın ilminde değişikliği îmâ eden bedâ düşüncesine bir cevap niteliği taşımaktadır. “Hüküm” kaydıyla neshin yalnızca şer‘î amelî hükümler alanında gerçekleştiği, haberlerde neshin geçerli olmadığı; “terâhî” kaydıyla ise neshin tahsîsten ayrıldığı açıkça vurgulanmaktadır. Müellifin bu vurgusu, selefin nesih kullanımındaki çok anlamlılığı kategorize etme ve mensûh âyetlerin sayısını azaltma eğilimi olarak değerlendirilebilir. Bu bağlamda Râgıb el-İsfahânî, neshin Allah’ın ilminde bir değişiklik anlamına gelmediğine; bilakis kulların maslahatına bağlı olarak gerçekleşen ilâhî bir düzenleme olduğuna dikkatleri çekmektedir.

Keywords

References

  1. Alâeddîn es-Semerkandî, Ebûbekir Muhammed b. Ahmed b. Ebî Ahmed. Mîzânu’l-usûl fî netâici’l-ʿukûl. thk. Muhammed Zekî Abdilberr. Katar: Matâbiu Dûha el-Hadîse, 1404/1984.
  2. Ayyıldız, Mahmut. Kur’ân İlimleri Edebiyatı (Hicrî 10. Asra Kadar). İstanbul: İFAV Yayınları, 2025.
  3. Birışık, Abdulhamit. “Nesih (Literatür)”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 32/584-586. İstanbul: TDV Yayınları, 2006.
  4. Cessâs, Ebû Bekir Ahmed b. Alî er-Râzî. Ahkâmu’l-Kur’ân. thk. Muhammed Sâdık el-Kamhâvî. 5 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî, 1405.
  5. Cessâs, Ebû Bekir Ahmed b. Alî er-Râzî. el-Fusûl fi’l-usûl. 4 Cilt. Kuveyt: Vizâretu’l-Evkâfi’l-Kuveytiyye, 2. Basım, 1414/1994.
  6. Cürcânî, Ebü’l-Hasen Alî b. Muhammed b. Alî es-Seyyid eş-Şerîf. Kitâbu’t-ta’rîfât. thk. Muhammed Sıddîk Minşâvî. Kahire: Dâru’l-Fazîlet, t.y.
  7. Cüveynî, Ebû’l-Me’âlî Abdulmelik b. Abdullâh. el-Burhân fî usûli’l-fıkh. thk. Salâh b. Muhammed b. Avîda. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1418/1997.
  8. Ebü’l-Hasan el-Eş‘arî. Makâlâtü’l-İslâmiyyîn ve İhtilâfü’l-Musallîn. çev. Ömer Aydın - Mehmet Dalkılıç. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2019.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Tafsir

Journal Section

Research Article

Publication Date

June 26, 2026

Submission Date

March 30, 2026

Acceptance Date

June 24, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 26 Number: 2

APA
Eyigün, G. (2026). Râgıb el-İsfahânî’de Neshin İnşâsı: Bedâya Karşı Maslahat Temelli Bir Yaklaşım. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 26(2), 1335-1360. https://doi.org/10.33415/daad.1919498
AMA
1.Eyigün G. Râgıb el-İsfahânî’de Neshin İnşâsı: Bedâya Karşı Maslahat Temelli Bir Yaklaşım. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi. 2026;26(2):1335-1360. doi:10.33415/daad.1919498
Chicago
Eyigün, Gürkan. 2026. “Râgıb El-İsfahânî’de Neshin İnşâsı: Bedâya Karşı Maslahat Temelli Bir Yaklaşım”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 26 (2): 1335-60. https://doi.org/10.33415/daad.1919498.
EndNote
Eyigün G (June 1, 2026) Râgıb el-İsfahânî’de Neshin İnşâsı: Bedâya Karşı Maslahat Temelli Bir Yaklaşım. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 26 2 1335–1360.
IEEE
[1]G. Eyigün, “Râgıb el-İsfahânî’de Neshin İnşâsı: Bedâya Karşı Maslahat Temelli Bir Yaklaşım”, Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, vol. 26, no. 2, pp. 1335–1360, June 2026, doi: 10.33415/daad.1919498.
ISNAD
Eyigün, Gürkan. “Râgıb El-İsfahânî’de Neshin İnşâsı: Bedâya Karşı Maslahat Temelli Bir Yaklaşım”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 26/2 (June 1, 2026): 1335-1360. https://doi.org/10.33415/daad.1919498.
JAMA
1.Eyigün G. Râgıb el-İsfahânî’de Neshin İnşâsı: Bedâya Karşı Maslahat Temelli Bir Yaklaşım. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi. 2026;26:1335–1360.
MLA
Eyigün, Gürkan. “Râgıb El-İsfahânî’de Neshin İnşâsı: Bedâya Karşı Maslahat Temelli Bir Yaklaşım”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, vol. 26, no. 2, June 2026, pp. 1335-60, doi:10.33415/daad.1919498.
Vancouver
1.Gürkan Eyigün. Râgıb el-İsfahânî’de Neshin İnşâsı: Bedâya Karşı Maslahat Temelli Bir Yaklaşım. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi. 2026 Jun. 1;26(2):1335-60. doi:10.33415/daad.1919498