Research Article

Deus ex Machina’dan Deus in Machina’ya: Yapay Zekâ Tabanlı İsa Uygulamalarında Dinî Temsilin Dönüşümü

Volume: 26 Number: 3 September 25, 2026
EN TR

Deus ex Machina’dan Deus in Machina’ya: Yapay Zekâ Tabanlı İsa Uygulamalarında Dinî Temsilin Dönüşümü

Abstract

Yapay zekânın kamusal kullanıma açılmasıyla birlikte farklı dinî geleneklerde rehberlik ve danışmanlık sunmak amacıyla çeşitli yapay zekâ tabanlı dinî uygulamalar geliştirilmiştir. Bu çalışma, İsa figürünü merkeze alan yapay zekâ uygulamalarını incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden çoklu vaka analizi kullanılmış; AI Jesus, Text With Jesus, Ask Jesus ve Deus in Machina örnek vakalar olarak ele alınmıştır. Veriler, doküman incelemesi yoluyla elde edilmiştir. Bu veriler, Hristiyan teolojisinin temel doktrinleri olan enkarnasyon, vahiy ve kurtuluş çerçevesinde betimsel analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir. Çalışmanın bulguları, uygulamalarda İsa’nın geleneksel temsil biçimlerinden farklı olarak kullanıcıyla etkileşime giren algoritmik bir muhataba dönüştüğünü göstermektedir. Bu çerçevede ontolojik ve bedensel gerçekliği bulunmaksızın İsa’nın söylem ve rehberliğinin algoritmik olarak yeniden üretilmesi “dijital doketizm” olarak tanımlanmıştır. Kullanıcının ihtiyaçları ve geçmiş etkileşimleri doğrultusunda üretilen kişiselleştirilmiş dinî bilgi ise “algoritmik gnosis” olarak kavramsallaştırılmıştır. Sonuç olarak, bu uygulamaların vahyin aktarılmasını ve yorumlanmasını doğrudan etkilediği ve vahyi yapay zekânın teknik işleyişi içinde yapılandırdığı tespit edilmiştir.

Keywords

References

  1. Açıklamalı Kutsal Kitap. İstanbul: Yeni Yaşam Yayınları, 2009.
  2. ABC News. “Dressed in a Hooded Brown-and-White Robe, ‘Chatbot Jesus’ Is Here”. Erişim 17 Şubat 2026. https://www.abc.net.au/news/2023-08-03/chatbot-jesus-religion-ai-age/102679512
  3. AP News. “‘AI Jesus’ Avatar Tests Man’s Faith in Machines and the Divine”. Erişim 11 Mart 2026. https://apnews.com/article/artificial-intelligence-chatbot-jesus-lucerne-catholic-66268027fbcf4b48972d1d62541f0b16.
  4. Athanasius. On the Incarnation. Çev. Archibald Robertson. Grand Rapids: Christian Classics Ethereal Library, t.y. https://www.ccel.org/ccel/athanasius/incarnation.html.
  5. Bajac, Momčilo - Milica Njegovan Gužvica. “Algorithmic Reality and the Myth of Neutrality: Social Informatics Perspectives on AI-Mediated Society.” Social Informatics Journal 4/2 (2025): 1-10. https://doi.org/10.58898/sij.v4i2.01-10.
  6. Baudrillard, Jean. Simülakrlar ve Simülasyon. Çev. Oğuz Adanır. Ankara: Doğu Batı Yayınları, 2017.
  7. Bender, Emily M. vd. “On the Dangers of Stochastic Parrots: Can Language Models Be Too Big?” Proceedings of the 2021 ACM Conference on Fairness, Accountability, and Transparency, 610-623. New York: Association for Computing Machinery, 2021. https://doi.org/10.1145/3442188.3445922.
  8. Berger, Peter L. The Sacred Canopy: Elements of a Sociological Theory of Religion. New York: Open Road Media, 2011.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

History of Religion

Journal Section

Research Article

Publication Date

September 25, 2026

Submission Date

June 1, 2026

Acceptance Date

August 3, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 26 Number: 3

APA
Çiftçi, E. N., & Yeşilyurt, M. (2026). Deus ex Machina’dan Deus in Machina’ya: Yapay Zekâ Tabanlı İsa Uygulamalarında Dinî Temsilin Dönüşümü. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 26(3), 1863-1893. https://doi.org/10.33415/daad.1961442
AMA
1.Çiftçi EN, Yeşilyurt M. Deus ex Machina’dan Deus in Machina’ya: Yapay Zekâ Tabanlı İsa Uygulamalarında Dinî Temsilin Dönüşümü. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi. 2026;26(3):1863-1893. doi:10.33415/daad.1961442
Chicago
Çiftçi, Esra Nur, and Muhammet Yeşilyurt. 2026. “Deus Ex Machina’dan Deus in Machina’ya: Yapay Zekâ Tabanlı İsa Uygulamalarında Dinî Temsilin Dönüşümü”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 26 (3): 1863-93. https://doi.org/10.33415/daad.1961442.
EndNote
Çiftçi EN, Yeşilyurt M (September 1, 2026) Deus ex Machina’dan Deus in Machina’ya: Yapay Zekâ Tabanlı İsa Uygulamalarında Dinî Temsilin Dönüşümü. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 26 3 1863–1893.
IEEE
[1]E. N. Çiftçi and M. Yeşilyurt, “Deus ex Machina’dan Deus in Machina’ya: Yapay Zekâ Tabanlı İsa Uygulamalarında Dinî Temsilin Dönüşümü”, Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, vol. 26, no. 3, pp. 1863–1893, Sept. 2026, doi: 10.33415/daad.1961442.
ISNAD
Çiftçi, Esra Nur - Yeşilyurt, Muhammet. “Deus Ex Machina’dan Deus in Machina’ya: Yapay Zekâ Tabanlı İsa Uygulamalarında Dinî Temsilin Dönüşümü”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 26/3 (September 1, 2026): 1863-1893. https://doi.org/10.33415/daad.1961442.
JAMA
1.Çiftçi EN, Yeşilyurt M. Deus ex Machina’dan Deus in Machina’ya: Yapay Zekâ Tabanlı İsa Uygulamalarında Dinî Temsilin Dönüşümü. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi. 2026;26:1863–1893.
MLA
Çiftçi, Esra Nur, and Muhammet Yeşilyurt. “Deus Ex Machina’dan Deus in Machina’ya: Yapay Zekâ Tabanlı İsa Uygulamalarında Dinî Temsilin Dönüşümü”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, vol. 26, no. 3, Sept. 2026, pp. 1863-9, doi:10.33415/daad.1961442.
Vancouver
1.Esra Nur Çiftçi, Muhammet Yeşilyurt. Deus ex Machina’dan Deus in Machina’ya: Yapay Zekâ Tabanlı İsa Uygulamalarında Dinî Temsilin Dönüşümü. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi. 2026 Sep. 1;26(3):1863-9. doi:10.33415/daad.1961442