Türkçe Sözlüklerde Eş veya Yakın Anlamlı Sözcüklerle Tanımlama
Öz
Türkçe sözlük çalışmalarında eş anlamlı sözcüklerle tanımlamalar, madde başı şeklinde verilmekle birlikte bu çalışmaların eş veya yakın anlamlı sözcükleri bütün yönleriyle açığa kavuşturulmuş terimler olarak kabul etmek zordur. Çünkü bu terimlerin kendi aralarında birbirini tümden karşılaması tartışılırken bu birimlerin sözlüklerde her yönüyle verilmesi de oldukça zordur. Söz gelimi, dilbilimciler dilde hiçbir şekilde aynı anlama gelen sözcük çiftinin olmadığını savunurken sözcüklerin sadece belli bağlamlarda birbirinin yerine kullanılabildiği bunun da sözcüklerin düzenli birliktelik ve söz dizimi özelliklerinden kaynaklandığını savunurlar. Sözlüklerde herhangi bir madde başında yer alan eş anlamlı sözcükler sıralanıp anlamlandırılmaktadır. Bu durum sözlük kullanıcıları için karışıklık oluşturmaktadır. Bu tür kullanım zorluklarının önüne geçebilmek için eş anlamlı sözcüklerin sınırlarının belirlenmesi, bu sözcüklerinin içeriğinin açıkça ortaya konulması ve sözcüklerin bu bilgilerle hazırlanması gerekmektedir. Bu doğrultuda Türk Dil Kurumunun çevrimiçi güncel Türkçe sözlüğü ve Kubbealtı Vakfı’nın çevrimiçi Kubbealtı Lugatı’nda eş anlamlı sözcüklerden örnekler verilerek tanımlandırılması, veriliş şekli incelenerek iki sözlük arasında kıyaslama yapmak amaçlanmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Ağbaba MacLaren, G. (2007). Türkçe Sözlüklerdeki Tanımlarda Eylemden Türemiş Sözcüklerin Üye ve Rol Yapısının Yeri [Yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi.
- Aksan, D. (1972). Eşanlamlılık Sorunu ve Türk Yazı Dilinin Eskiliğinin Saptanmasında Eşanlamlardan Yararlanma. X. Türk Dili Bilimsel Kurultayında (Ankara, 27-29.9.1972) okunan bildiri, 1-14.
- Aksan, D. (1975). “Eşanlamlılık Sorunu ve Türk Yazı Dilinin Eskiliğinin Saptanmasında Eşanlamlılardan Yararlanma”. Türk Dili Bilimsel Kurultayında Okunan Bildiri 1972, 531-542.
- Aslan, E. (2014). Sözlükleri Oluşturan Temel Yapılar Terim ve Tanım Denemeleri. I. Uluslararası Sözlükbilimi Sempozyumu, Sakarya.
- Aydın, H. (2011). Dilde En Az Çaba İlkesi Üzerine. Uluslararası Sosyal ve Ekonomik Bilimler Dergisi, 1(1), 1-6.
- Benson, M., Benson, E., & Ilson, R. F. (1986). Lexicographic Description of English. John Benjamins.
- Bergenholtz, H. (2013). Sözlük Nedir (E. Aslan, Çev.). Dil ve Edebiyat Araştırmaları, 10, 21-34.
- Bergenholtz, H., & Tarp, S. (1995). Manual of Specialised Lexicography. The Preparation of Specialised Dictionaries. Benjamins.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Yeni Türk Dili (Eski Anadolu, Osmanlı, Türkiye Türkçesi)
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Oktay Tarhan
*
0000-0002-6587-0213
Türkiye
Erken Görünüm Tarihi
9 Ağustos 2025
Yayımlanma Tarihi
10 Ağustos 2025
Gönderilme Tarihi
1 Temmuz 2025
Kabul Tarihi
27 Temmuz 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 1970 Cilt: 1 Sayı: 1