Bulunuşunun Ardından Süheyl ü Nev-bahâr’ın Yüz Yılı: Betimsel Bir Değerlendirme ve Bibliyografya

Öz

Süheyl ü Nev-bahâr, 1350’de Mes’ûd bin Ahmed tarafından Farsça asıllı bir metinden Türkçeye uyar-lanmıştır. Genellikle tercüme olarak anılan eser, birebir çeviri yöntemiyle yazılmamıştır. Hoca Mes’ûd, metni aktarma metodunu anlatırken anlam bakımından Türkçeye en doğru ifadeyi seçtiğini ve asıl hikâyeyi olduğundan farklı bir boyuta getirdiğini belirtmiştir. Bu çalışmada eserin adı, mütercimi, kaynağı, yazılış biçimi, nüshaları gibi konular ele alınıp değerlendirilmiştir. Bununla birlikte bulunuşunun üzerinden yüz yılı geride bırakan SN’ye dair 1925-2025 yılları arasında yapılmış çalışmalar listelenmiştir. 11 kitap, 47 makale, 10 bildiri, 3 tanıtım yazısı, 41 (lisans, yüksek lisans ve doktora düzeylerinde) tez olmak üzere toplamda 112 araştırma tespit edilebilmiştir. Johannes Heinrich Mordtmann’ın 1925’te tıpkıbasımı yayımlamasının ardından ilk metin neşri, 1991’de Cem Dilçin tarafından yapılmıştır. Bibliyografya bölümünün verilerini içeren Tablo1’e göre Dilçin’in çalışmasından sonra Türkiye’de SN’yle ilgili araştırmalar artmıştır. 1991’den 2025’e kadar yapılmış yayımların 83 tane olduğu görülmektedir. Bunların 41 tanesi, yani toplam sayının neredeyse yarısı, 2021-2025 yılları arasında yayımlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Betimsel değerlendirme
• bibliyografya
• Eski Anadolu Türkçesi
• Hoca Mes'ûd
• Süheyl ü Nev-bahâr

The Centennial of Süheyl ü Nev-bahâr Following Its Discovery: A Descriptive Evaluation and Bibliography

Abstract

Süheyl ü Nev-bahâr was adapted from Persian into Turkish by Mes’ûd bin Ahmed in 1350. The text was not written using a word-for-word translation method. Hoca Mes'ûd stated that he chose the most accurate expres-sion in Turkish in terms of meaning when explaining the method of transferring the text. This study discusses and evaluates topics such as the title of the work, its transla-tor, its source, its writing style, and its copies. In addition, studies conducted between 1925 and 2025 on SN, which has been around for over a century, are listed. A total of 112 studies were identified, including 11 books, 47 articles, 10 papers, 3 promotional articles, and 41 theses (at the undergraduate, master's, and doctoral levels). Following Johannes Heinrich Mordtmann's publication of the facsimile in 1925, the first publication of the text was carried out by Cem Dilçin in 1991.

Keywords

• Descriptive evaluation
• bibliography
• Old Anatolian Turkish
• Hoca Mes'ûd
• Süheyl ü Nev-bahâr

Kaynakça

1. Altuntaş, S. (2019). Eski Anadolu Türkçesi Dönemi Eserlerinden Süheyl ü Nevbahâr'daki Özdeyişlere Genel Bir Bakış. Uluslararası Beşerî Bilimler ve Eğitim Dergisi, 11, 607-639.
2. Bilge, K. R. (1928). Süheyl ü Nev-bahār’a Dair. Türkiyat Mecmuası, II, 401-409.
3. Ciğa, Ö. (2013). Süheyl ü Nev-bahâr (Metin-Aktarma, Art Zamanlı Anlam Değişmeleri, Dizin), Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Diyarbakır: Dicle Üniversitesi.
4. Cin, A. (2012). Mesud Bin Ahmed Süheyl ü Nev-bahār (Kenzü’l-Bedāyīꜥ) İnceleme – Metin – Dizin, Konya: Eğitim Yayınevi.
5. Çağatay, S. (1963). Türk Lehçeleri Örnekleri, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
6. Dilçin, C. (2016). Mesꜥud Bin Aḥmed Süheyl ü Nev-bahār İnceleme – Metin – Sözlük, Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları.
7. Doğan, A. T. (2023). Kullanım ve Anlam Bakımından Sivas Ağzında ‘Baba’ (Veba) Kelimesi. H. Yekbaş ve A. Yüksel (Ed.), Şemseddin Sivâsî anısına şehir ve kimlik içinde (169-174), Sivas: Cumhuriyet Üniversitesi Yayınları.
8. Erdem, M. D. vd. (2013). Eski Anadolu Türkçesi Bibliyografyası, İstanbul: Kesit Yayınları.

9. Ergin, M. (1961). Türkoloji Bölümü Çalışmaları III – Tez Çalışmaları – X. Ciltten Devam. Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, 11, 109-128.
10. Gaddar, Z. (2012). Süheyl ü Nevbahâr’ın Dilbilgisel Özellikleri ve Dizini, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Denizli: Pamukkale Üniversitesi.
11. Karpuz, Ö. ve Gaddar, Z. (2012). Süheyl ü Nevbahâr’daki Atasözleri Üzerine Bir İnceleme, Yayımlanmamış Bildiri. V. Uluslararası Dünya Dili Türkçe Sempozyumu.
12. Kavruk, H. (1991). D.T.C.F. Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Tez Çalışmaları, III. Türkoloji Dergisi, 1, 235–272.
13. Kerimî, M. R. (2017). Soheyl u Nowbahâr, Tebriz: Neşr-i Ahter.
14. Levend, A. S. (2023). Türk Dilinde Gelişme ve Sadeleşme Evreleri, Ankara: Dil Derneği Yayınları.
15. Mordtmann, J. H. (1925). Suheil und Nevbehâr: Romantisches Gedicht des Mes’ûd b. Ahmed (8. Jhdt. d. H.), Hannover: Orient-Buchhandlung Heinz Lefaire.
16. Somuncu, M. (2021). Süheyl ü Nevbahâr’ın Metin Dilbilimsel Yapısı, İstanbul: Kriter Yayınevi.
17. Tarama Sözlüğü I-VIII. (2019). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
18. Taş, İ. (2009). Süheyl ü Nev-bahâr’da Eskicil Öğeler, Konya: Palet Yayınları.
19. Taş, İ. (2019). Süheyl ü Nev-bahār’da Eskicil Ögeler, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
20. Tezcan, S. (1994). Süheyl ü Nev-bahâr Üzerine Notlar, Ankara: Simurg Yayıncılık.
21. Tietze, A. (2021). Tarihî ve Etimolojik Türkiye Türkçesi Lugati I. Cilt. E. Yılmaz ve N. Demir (Ed.), Ankara: Türkiye Bilimler Akademisi Yayınları.
22. Tokay, Y. (2014). ‘Cin, Ali (2012), Mesud bin Ahmed, Süheyl ü Nev-bahār (Kenzü’l-Bedāyī’), İnceleme-Metin-Dizin, Eğitim Yayınevi, Konya, 760 s. ISBN: 978-605-5176-00-6’. Dil Araştırmaları, 14, 268-271.
23. Tosunoğlu, M. ve Melanlıoğlu, D. (2005). Süheyl ü Nev-bahâr’ın Türkçe Söz Varlığı ve Anadolu Ağızları. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı Belleten, 1, 189-199.
24. Türk Dil Kurumu. Güncel Türkçe Sözlük web sitesinden 26 Aralık 2025 tarihinde https://sozluk.gov.tr/ adresinden erişildi.
25. Türk Dil Kurumu. Köken Bilgisi Sözlüğü (Deneme Sürümü) web sitesinden 26 Aralık 2025 tarihinde https://sozluk.gov.tr/ adresinden erişildi.
26. Türkiye’de Halk Ağzından Derleme Sözlüğü I (2019). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
27. Yetiş, K. (1979). Türkiyat Enstitüsü Kütüphanesindeki Tezlerin Bibliyografyası. Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, 23, 265-327.