Ortografik Toplumdilbilim Ekseninde "Dijital Söyleyiş": Dwarfizmli İçerik Üreticilerine Yönelik Yorumların Dijital Söylem Analizi

Öz

Türkçe sesbilgisi terminolojisi geleneksel olarak standart dil temelinde şekillenmiştir. Ancak çevrimiçi iletişim, yazılı ve sözlü dil sınırlarını aşarak “dijital sözlülük” kavramına zemin hazırlamıştır. Kullanıcılar vurgu, tonlama ve duygu durumlarını standart imlayla değil grafemleri manipüle ederek yazıya aktarmakta; bu durum da mevcut terminolojinin sınırlarını zorlamak-tadır. Bu çalışmada, grafemik manipülasyonların sıklıkla görüldüğü dwarfizmli içerik üreticilerine yönelik 3.567 sosyal medya yorumu veri seti olarak kullanılmıştır. Ortografik toplumdilbilim çerçevesinde yürütülen nitel dijital söylem çözümlemesinde tipografik uzatmalar, ses/hece yutumları ve bebeksi söylem amaçlı bilinçli sapmalar incelenmiş; bu edimlerin üstlendiği işlevler Goffman’ın yüz kuramı eşliğinde değerlendirilmiştir. Bulgular, ses düşmesi veya ünlü türemesi gibi gelenek-sel kavramların dijital söylemdeki bu bilinçli edimleri adlandırmada yetersiz kaldığına işaret etmektedir. Çalışma, terminolojinin güncellenmesi üzerine kuramsal bir tartışma sunmakta ve alanyazınındaki boşluğu doldurmak üzere “dijital söyleyiş” terimini önermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Ortografik Toplumdilbilim
• Dijital Sözlülük
• Dijital Söyleyiş
• Dijital Söylem Analizi
• Türkçe Sesbilgisi Terminolojisi
• Grafem-Fonem Uyumsuzluğu

Destekleyen Kurum

Eskişehir Osmangazi Üniversitesi

Proje Numarası

SYL-2026-4018

Etik Beyan

Bu çalışma, insan odaklı dijital söylem verilerini içermesi nedeniyle etik kurallara azami derecede riayet edilerek yürütülmüştür. Araştırma süreci, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler İnsan Araştırmaları Etik Kurulu tarafından değerlendirilmiş ve 04.03.2026 tarihli 2026-05 sayılı toplantı kararı ile oybirliğiyle KABUL edilmiştir.

Teşekkür

Bu makale, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri (BAP) birimi tarafından SYL-2026-4018 numaralı proje kapsamında desteklenmektedir. Yazarlar, sağlanan maddi destek ve akademik olanaklar için Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Rektörlüğü'ne ve BAP Koordinasyon Birimi'ne teşekkürlerini sunar.

"Digital Pronunciation" in the Framework of the Sociolinguistics of Orthography: A Digital Discourse Analysis of Comments Directed at Content Creators with Dwarfism

Öz

Turkish phonological terminology has traditionally been shaped around the standard language. However, online communication has transcended the boundaries between written and spoken language, giving rise to the concept of “digital orality”. Users convey stress, intona-tion, and emotional states into text by manipulating graphemes rather than adhering to standard orthog-raphy; this phenomenon pushes the boundaries of the existing terminology. In this study, 3.567 social media comments directed at content creators with dwarfism -where graphemic manipulations are frequently obser-ved- were used as the dataset. Through a qualitative digital discourse analysis conducted within the fra-mework of orthographic sociolinguistics, the study examined typographic lengthenings, sound/syllable omissions (elision/syncopation), and deliberate deviati-ons intended for infantilized discourse (baby talk); the functions of these acts were then assessed through Goffman's face theory. The findings suggest that traditi-onal concepts, such as sound elision or insertion (epent-hesis), fall short of adequately naming these conscious acts in digital discourse. The study presents a theoretical discussion on updating the terminology and proposes the term “digital pronunciation” to fill this gap in the literature.

Anahtar Kelimeler

• Sociolinguistics of Orthography
• Digital Orality
• Digital Pronunciation
• Digital Discourse Analysis
• Turkish Phonological Terminology
• Grapheme-Phoneme Mis-match

Proje Numarası

SYL-2026-4018

Kaynakça

1. Adelson, B. M. (2005). The Lives of Dwarfs: Their Journey from Public Curiosity toward Social Liberation. Rutgers University Press.
2. Androutsopoulos, J. (2000). Non-Standard Spellings in Media Texts: The Case of German Fanzines. Journal of Sociolinguistics, 4(4), 514-533. https://doi.org/10.1111/1467-9481.00128
3. Boz, E. (2018). Türk Dil Bilgisi Terminolojisinde Çok Terimlilik (Çok Adlılık) Sorunu. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 7(3), 1592-1603. https://izlik.org/JA79PC37KA
4. Brody, S. ve Diakopoulos, N. A. (2011). Cooooooooooooooollllllllllllll!!!!!!!!!!!!!! Using Word Lengthening to Detect Sentiment in Microblogs. Conference on Empirical Methods in Natural Language Processing (EMNLP) içinde (ss. 562-570). Edinburgh, Birleşik Krallık.
5. Brown, P. ve Levinson, S. C. (1987). Politeness: Some Universals in Language Usage. Cambridge University Press.
6. Caporael, L. R. (1981). The Paralanguage of Caregiving: Baby Talk to the Institutionalized Aged. Journal of Personality and Social Psychology, 40(5), 876-884. https://doi.org/10.1037//0022-3514.40.5.876
7. Caporael, L. R., Lukaszewski, M. P. ve Culbertson, G. H. (1983). Secondary Baby Talk: Judgments by Institutionalized Elderly and Their Caregivers. Journal of Personality and Social Psychology, 44(4), 746–754. https://doi.org/10.1037/0022-3514.44.4.746
8. Crystal, D. (2006). Language and the Internet. Cambridge University Press.

9. Cutler, C., Ahmar, M. ve Bahri, S. (2022). Digital Orality: Vernacular Writing in Online Spaces, Palgrave Macmillan.
10. Darics, E. (2013). Non-Verbal Signalling In Digital Discourse: The Case Of Letter Repetition. Discourse, Context & Media, 2(3), 141-148. https://doi.org/10.1016/j.dcm.2013.07.002
11. Efeoğlu-Özcan, E., Erdoğan-Öztürk, Y. ve Işık-Güler, H. (2021). Why Do Adults Use Baby Talk in the Online Space? Baby Talk as a Pragmatic Face Device in Adult Communication. Çankaya University Journal of Humanities and Social Sciences (CUJHSS), 15(2), 311-329. https://doi.org/10.47777/cankujhss.1047505
12. Ferguson, C. A. (1977). Baby talk as a simplified register. C. E. Snow & C. A. Ferguson (Ed.), Talking to Children: Language Input and Acquisition içinde (ss. 209-235). Cambridge University Press.
13. Goffman, E. (1955). On face-work: An Analysis of Ritual Elements in Social Interaction. Psychiatry, 18(3), 213-231. https://doi.org/10.1080/00332747.1955.11023008
14. Hill, C. E., Knox, S., Thompson, B. J., Williams, E. N., Hess, S. A., & Ladany, N. (2005). Consensual qualitative research: An update. Journal of Counseling Psychology, 52(2), 196-205. https://doi.org/10.1037/0022-0167.52.2.196
15. Hill, C. E., Thompson, B. J., & Williams, E. N. (1997). A guide to conducting consensual qualitative research. The Counseling Psychologist, 25(4), 517-572. https://doi.org/10.1177/0011000097254001
16. Hillewaert, S. (2022). Digital Orality? Reimagining and Reclaiming Vernacular Pronunciations Through Digitally Mediated Communication. C. Cutler, M. Ahmar, & S. Bahri (Eds.), Digital Orality: Vernacular Writing in Online Spaces içinde (ss. 33-63). Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1007/978-3-031-10433-6_2
17. Jones, L. M. (1986). East Cree Baby Talk. William Cowan (Ed.) Papers of the 17th Algonquian Conference içinde (ss. 175-181). Carleton University Press. https://ojs.library.carleton.ca/index.php/ALGQP/article/view/917
18. Kalman, Y. M., ve Gergle, D. (2014). Letter Repetitions in Computer-Mediated Communication: A Unique Link Between Spoken and Online Language. Computers in Human Behavior, 34, 187-193. https://doi.org/10.1016/j.chb.2014.01.047
19. Kalman, Y. ve Gergle, D. (2010). CMC Cues Enrich Leanonline Communication: The Case of Letter and Punctuation Mark Repetitions. Proceedings of the AIS 5th MediterraneanConference on Information Systems (MCIS 2010), Tel Aviv, Israel. https://www.researchgate.net/publication/228604456_CMC_CUES_ENRICH_LEAN_ONLINE_COMMUNICATION_THE_CASE_OF_LETTER_AND_PUNCTUATION_MARK_REPETITIONS
20. Kamacı Gencer, D. ve Çiçek, H. (2024). Kavram, Sözcük ve Terim Arasındaki İlişki. Kocatepe Beşeri Bilimler Dergisi, 3(1), 1-33. https://doi.org/10.61694/kbbd.1480646
21. Karademir, F. (2012). Türkçe Ses Bilgisindeki Terim ve Tasnif Kargaşası Üzerine, VI. Uluslararası Türk Dili Kurultayı Bildirileri içinde (ss. 2545- 2563), Türk Dil Kurumu Yayınları.
22. McSweeney, M. (2022). Performing Politeness in Online Dating: How Orthographic Choices Signal Relationship Status. C. Cutler, M. Ahmar ve S. Bahri (Ed.), Digital orality: Vernacular Writing in Online Spaces içinde (ss. 251-276). Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1007/978-3-031-10433-6_9
23. Morse, J. M. (1997). “Perfectly healthy, but dead”: The myth of inter-rater reliability [Editorial]. Qualitative Health Research, 7(4), 445-447. https://doi.org/10.1177/1049732397007004
24. Ong, W. (2002). Orality and Literacy, Taylor & Francis.
25. Patton, M. Q. (2015). Qualitative Research & Evaluation Methods: Integrating Theory and Practice. SAGE Publications.
26. Pauli, R. M. (2019). Achondroplasia: A comprehensive clinical review. Orphanet Journal of Rare Diseases, 14(1), 1. https://doi.org/10.1186/s13023-018-0972-6
27. Sebba, M. (2007). Spelling and Society: The Culture and Politics of Orthography around the World. Cambridge University Press.
28. Shakespeare, T., Thompson, S. ve Wright, M. (2010). No laughing matter: Medical and social experiences of restricted growth. Scandinavian Journal of Disability Research, 12(1), 19-31. https://doi.org/10.1080/15017410902909118
29. Soffer, O. (2010). ‘Silent orality’: Toward a Conceptualization of the Digital oral Features in CMC and SMS Texts. Communication Theory, 20(4), 387-404. https://doi.org/10.1111/j.1468-2885.2010.01368.x
30. Soffer, O. (2012). Liquid language? On the Personalization of Discourse in the Digital Era. New Media & Society, 14(7), 1092-1110. https://doi.org/10.1177/1461444812439550
31. Spitzmüller, J (2012). Floating Ideologies: Metamorphoses of Graphic ʻGermanness’. A. Jaffe, J. Androutsopoulos, M. Sebba, and S. Johnson (Ed.) Orthography as Social Action içinde (ss. 255-288). Mouton de Gruyter.
32. Squires, L. (2010). Enregistering Internet Language. Language in Society, 39(4), 457-492. https://doi.org/10.1017/S0047404510000412
33. VERBI Software. (2026). MAXQDA Analytics Pro 2026. Berlin, Almanya: VERBI Software. Geliştirici web sitesi: https://www.maxqda.com