A Proposal for Phonopragmatic Expansion in Turkish Phonology Terminology: A Theoretical Evaluation

Öz

Phonological studies in Turkology have traditionally focused on segmental changes and morphophonology, leaving the pragmatic functions of suprasegmental (proso-dic) features—such as pitch, stress, and intonation—terminologically underrepresented. This study theoretically discusses the integration of the phonopragmatic approach, which examines the interface between the physical proper-ties of sound and the speaker's communicative intent, into Turkish phonology terminology. The paper proposes new conceptual categories, including pragmatic intonation, information focus prosody, politeness prosody, irony prosody, and affective prosody, as functional subdivisions of the conventional terms "stress" and "intonation." Furt-hermore, the study emphasizes the methodological need for comprehensive, metadata-annotated speech corpora in Turkey to empirically test and validate this terminological expansion.

Anahtar Kelimeler

• Turkish Phonology
• Phonopragmatics
• Pragmatics
• Prosody

Türkçe Ses Bilgisi Terminolojisinde Fonopragmatik Genişleme Önerisi: Kuramsal Bir Değerlendirme

Öz

Türkoloji alanyazınında ses bilgisi çalışmaları, genellikle parçasal düzeydeki değişimlere ve biçim-ses bilgisine (morphophonology) odaklanmış; ses perdesi, vurgu ve tonlama gibi parçalarüstü (bürünsel) özelliklerin edimbilim-sel (pragmatik) işlevleri terminolojik olarak eksik kalmıştır. Bu çalışma, sesin fiziksel nitelikleri ile konuşucunun iletişimsel niyeti arasındaki arayüzü inceleyen fonopragma-tik (phonopragmatics) yaklaşımın Türkçe ses bilgisi terminolojisine entegrasyonunu kuramsal düzeyde tartış-maktadır. Çalışmada; mevcut “vurgu” ve “tonlama” terimlerinin alt ulamları olarak edimbilimsel tonlama, bilgi odağı prozodisi, nezaket prozodisi, ironi prozodisi ve duygusal prozodi gibi yeni kavramsal kategoriler önerilmiş-tir. Ayrıca bu terminolojik genişlemenin deneysel olarak sınanabilmesi için Türkiye’de üst verilerle (metadata) etiketlenmiş kapsamlı ses derlemlerine (speech corpora) duyulan metodolojik ihtiyaç vurgulanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Türkçe Ses Bilgisi
• Fonopragmatik
• Edim Bilimi
• Prozodi
• Ses Derlemleri.

Destekleyen Kurum

Araştırma herhangi bir kurum veya kuruluş tarafından desteklenmemiştir.

Etik Beyan

Bu makale için etik kurul izni alınmasına gerek yoktur. Araştırma ve yayın etiğine uy-gun hareket edilmiştir.

Kaynakça

1. Ali, Z. A. (2020). A study of discourse intonation in a selected interview of Mohammed Ali Clay: A phono-pragmatic analysis. International Journal of Innovation, 13(1), 314-330.
2. Alkumet, S. R. H. (2021). A phono-pragmatic analysis of threatening and warning phrases in three selected speeches of Trump in 2020. Journal of Tikrit University for Humanities, 28(10), 27-57.
3. Attardo, S., Eisterhold, J., Hay, J., & Poggi, I. (2003). Multimodal markers of irony and sarcasm. Humor: International Journal of Humor Research, 16(2), 243-260.
4. Brazil, D. (1997). The communicative value of intonation in English. Cambridge University Press.
5. Brown, P., & Levinson, S. C. (1987). Politeness: Some universals in language usage. Cambridge University Press.
6. Bryant, G. A. (2010). Prosodic contrasts in ironic speech. Discourse Processes, 47(7), 545-566.
7. Couper-Kuhlen, E., & Selting, M. (1996). Prosody in conversation: Interactional studies. Cambridge University Press.
8. Couper-Kuhlen, E., & Selting, M. (2018). Interactional linguistics: Studying language in social interaction. Cambridge University Press.

9. Cruse, A. (2006). A glossary of semantics and pragmatics. Edinburgh University Press.
10. Crystal, D. (1969). Prosodic systems and intonation in English. Cambridge University Press.
11. Culpeper, J. (2011). Impoliteness: Using language to cause offence. Cambridge University Press.
12. Demir, N, & Yılmaz, E. (2011). Türkçe Ses Bilgisi. Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayınları.
13. Demircan, Ö. (1996). Türkçenin sesdizimi. Der Yayınları.
14. Demircan, Ö. (2015). Türk dilinde vurgu: Sözcük vurgusu. Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi.
15. Ergenç, İ., & Beklâr Uzun, İ. P. (2017). Türkçenin ses dizgesi. Seçkin Yayıncılık.
16. Göksel, A., & Kerslake, C. (2005). Turkish: A comprehensive grammar. Routledge.
17. Gumar, A., & Al-Zubaidi, N. (2025). A phono-pragmatic analysis of assertiveness and rhetorical questioning in selected English and Arabic election speeches. Al-Adab Journal, (152), 25-42.
18. Gut, U., & Bayerl, P. S. (2004). Measuring the reliability of manual annotations of speech corpora. In Proceedings of Speech Prosody 2004 (pp. 565-568). ISCA.
19. Gussenhoven, C. (2004). The Phonology of Tone and Intonation. Cambridge University Press.
20. House, J. (2006). Constructing a context with intonation. Journal of pragmatics, 38(10), 1542-1558.
21. Inkelas, S., & Orgun, C. O. (2003). Turkish stress: a review. Phonology, 20(1), 139-161.
22. Kabak, B., & Vogel, I. (2001). The phonological word and stress assignment in Turkish. Phonology, 18(3), 315-360.
23. Kazemian, R., Amouzadeh, M., & Asadi, H. (2025). The interface of prosody and pragmatics: A phono-pragmatic analysis of bebin (“look”) in Persian. Language & Communication, 104, 29-49.
24. Kopkallı-Yavuz, H. (2010). Türkçede ezgi, vurgu ve odaklama. Dilbilim Araştırmaları Dergisi, 21(2), 1-18.
25. Lass, R. (1985). Phonology: An introduction to basic concepts. Cambridge University Press.
26. Lees, R. B. (1961). The phonology of Modern Standard Turkish. Indiana University Publications.
27. Ofuka, E., Bradley, D. ve Tohkura, Y. (2000). Acoustic cues of politeness in Japanese. Speech Communication, 32(1-2), 131-147.
28. Özsoy, A. S. (2004). Türkçenin yapısı-I Sesbilimi. Boğaziçi Üniversitesi Yayınları.
29. Rooth, M. (1992). A theory of focus interpretation. Natural Language Semantics, 1(1), 75-116.
30. Ruhi, Ş. (2007). Higher-order intentions and self-politeness in evaluations of (im)politeness: The relevance of compliment responses. Journal of Politeness Research, 3(1), 43-69.
31. Ruhi, Ş., & Işık-Güler, H. (2007). Conceptualizing face and relational work in (im) politeness: Revelations from politeness lexemes and idioms in Turkish. Journal of pragmatics, 39(4), 681-711.
32. Scherer, K. R. (2003). Vocal communication of emotion: A review of research paradigms. Speech Communication, 40(1-2), 227-256.
33. Sezer, E. (1981). The k/Ø alternation in Turkish. In G. N. Clements (Ed.), Harvard studies in phonology (Vol. 2, pp. 354-382). Indiana University Linguistics Club.
34. Shitwi, Z. H., Ali, Z. A., & Khalil, J. A. (2019). The use of information tones in Obama's speech: A phono-pragmatic analysis. Arab World English Journal, 10(3), 271-286.
35. Sweetser, E. (1990). From etymology to pragmatics: Metaphorical and cultural aspects of semantic structure (Vol. 54). Cambridge University Press.
36. Topbaş, S., & Kopkallı, H. (1994). “Sesbilim” ve “Sesbilgisi” terimleri üzerine. Dilbilim Araştırmaları Dergisi, 5, 310-322.
37. Wharton, T. (2012). Pragmatics and prosody. In K. Allen, & K. Jaszczolt (Eds.), The Cambridge handbook of pragmatics (pp. 567-585). Cambridge University Press.
38. Wichmann, A. (2000). Intonation in text and discourse: Beginnings, middles and ends. Pearson Education.
39. Wilson, D., & Wharton, T. (2006). Relevance and prosody. Journal of Pragmatics, 38(10), 1559-1579.