Comparative Phonological in Romanian and Turkish: An Overview

Öz

This study comparatively examines the sound systems of Romanian and Turkish, which belong to different language families and have morphological structures, from a phonological and phonetic perspective. The aim of the study is to outline the writing systems, letter-phoneme correspondence, vowel and consonant presence, articulation characteristics of sounds, syllable structures, stress and intonation systems, and the influence of phonology on onomastics of the two languages. Data for the study were selected from dictionaries and grammar books for this purpose. The findings show that although both languages use Latin-based alphabets and rely largely on sound-letter correspondence, there are differences in the use of sounds. It was determined that Turkish has a more transparent phoneme-letter correspondence and a more limited syllable structure with symmetrical vowels compared to Romanian; while Romanian differs from Turkish in its more flexible syllable structure, vowel combinations (diphthongs, triphthongs, hiatus), and variable stress system. Furthermore, it was found that the effect of stress and intonation on meaning manifests differently in both languages. It has been observed that phonetic differences between the two languages lead to phonetic adaptations in word and proper name transfer, and that Turkish names (proper nouns) in the Dobruja region, in particular, have acquired new forms by being adapted to the Romanian writing system.

Anahtar Kelimeler

• Phonetics
• Phonology
• Romanian
• Turkish
• Phonetic Phenomena
• Morphonology.

Romence ve Türkçe Karşılaştırmalı Sesbilgisi: Genel Bir Bakış

Öz

Özet Bu çalışmada, farklı dil ailelerine ve biçimbilimsel yapılara sahip Romencenin ve Türkçenin ses sistemleri sesbilgisel (fonetik) ve sesbilimsel (fonolojik) açılardan karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Çalışmanın amacı, iki dilin yazım sistemlerini, harf-sesbirim denkliğini, ünlü ve ünsüz varlığını, seslerinin boğumlanma özelliklerini, hece yapılarını, vurgu ve tonlama sistemlerini ve sesbilgisinin adbilime etkisini genel hatlarıyla ortaya koymaktır. İncelemedeki veriler, sözlük ile dilbilgisi kaynaklarından amaca yönelik olarak seçilmiştir. Elde edilen bulgular; her iki dilin Latin kökenli alfabe kullanmasına ve büyük ölçüde ses-harf denkliğine dayanmasına rağmen, seslerin kullanımında farklılıklar bulunduğunu göstermektedir. Türkçenin Romenceye göre ses-harf denkliğinde daha saydam, simetrik ünlü yapısıyla sınırlı hece yapısına sahip olduğu; Romencenin ise Türkçeye göre daha esnek hece yapısı, ünlü birleşimleri (ikiz ve üçüz ünlü), değişken vurgu sistemiyle ayrıştığı belirlenmiştir. Ayrıca, vurgu ve tonlamanın anlama etkisinin her iki dilde farklı biçimlerde ortaya çıktığı tespit edilmiştir. İki dil arasındaki sesbilgisel farklılıkların sözcük aktarımında ses uyarlamalarına yol açtığı, özellikle Dobruca bölgesindeki Türkçe adların (kişi ve yer adlarının) Romen yazı sistemine uyarlanarak yeni biçimler kazandığı görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

• Sesbilgisi
• Sesbilim
• Romence
• Türkçe
• Ses Olayları
• Ses Değişimleri
• Biçimsesbilim

Destekleyen Kurum

Araştırma herhangi bir kurum veya kuruluş tarafından desteklenmemiştir.

Etik Beyan

Bu makale için etik kurul izni alınmasına gerek yoktur. Araştırma ve yayın etiğine uygun hareket edilmiştir.

Kaynakça

1. Academia Republicii Populare Romîne. (1954). Gramatica limbii romîne (Vol. 1). Bucureşti: Editura Academiei Republicii Populare Romîne.
2. Academia Română – Dicționarul ortografic, ortoepic și morfologic al limbii române (DOOM 3) https://doom.lingv.ro/studiu_introductiv/reguli_scriere_pronuntare#sectiunea-2.4
3. Ay, Ö. (2023). Sesbirimler. E. Boz (Ed.), Türkiye Türkçesi I sesbilgisi (4. baskı, ss. 57-84). Ankara: Gazi Kitabevi.
4. Baubec, A. (2013). Uygulamalı Romen Dili (Türkçe İzahlı) Limba Română Practică (Pentru Vorbitorii De Limba Turcă). Bucureşti. ISBN: 978-973-0-14532-8.
5. Berejan, S. (1991). Studierea confruntativ-constrastivă a microstructurilor lexicale. Revistă de lingvistică şi ştiință literară, 1991, nr. 4, ss. 54-60.
6. Bormambet Mustafa, V. (2025). Antroponimia Turcească din Dobrogea. Constanta: Ex Ponto. ISBN: 978-630-304-215-2.
7. Coşkun, V. (2001). Standart Türkçedeki Ünlülerin Akustik Özellikleri ve Oluşum Yerleri Bakımından Sınıflandırılmasıyla Görüntüleri. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı - Belleten, 49(2001), 85-110.
8. Dafinoiu, C., L. Pascale, V. Nedelcu, L. Opreanu (2020). Limba Română, Pentru Străini Nivel A1-A2. Constanța: Editura Eurodidactica.

9. Dursunoğlu, H. (2010). Türkiye Türkçesinde Vurgu. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Cilt 7, Sayı 1, 2006, 267 – 276.
10. Ergenç, İ., Uzun, İ. P. (2020). Türkçenin ses dizgesi. Ankara: Seçkin Yayınları.
11. Fisiak, J. (1981). Contrastive linguistics and the language teacher. Oxford, New York, Toronto, Sydney, Paris, Frankfurt: Pergamon Press.
12. Franzen, V., Horne, M. (1997). Word stress in Romanian. Lund University, Dept. of Linguistics. Working Papers 46 (1997), 75-91.
13. Gülensoy, T. (1993). Rumeli ağızlarının ses bilgisi üzerine bir deneme. Kayseri: Erciyes Üniversitesi Yayınları No: 51.
14. Haugen, E. (2010). İki dillilik ve ödünçleme [The analysis of linguistic borrowing. Language, C.26, S-2 (Nisan-Haziran 1950] (Çev. C. Kerimoğlu). Dil Araştırmaları, (7), 131–157. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/54726.
15. Ilincan, V. (2010). Limba română contemporană: Fonetică, fonologie, ortografie. Bucureşti: Editura Universității din Suceava.
16. Macrea D. (1954). Gramatica Limbii Romine. Vol. I-II. Academiei, București: Editura Academiei Române.
17. Özcan, B. (2025). Romanyalı Türkoloji Öğrencilerinin Yazma Becerilerindeki Kopyalamalar. Kültürel Çokseslilik. Dünyada Türk Dili, Kültürü ve Medeniyeti. Türkiye Cumhuriyetinin 100. Yılına Armağan. Bucureşti: Editura Universitară.
18. Puşcariu, S. (1994). Limba română. Vol. II. Rostirea, Bucureşti, Editura Academiei Române, 1994, s. 475. Romanian phonology, https://en.wikipedia.org/wiki/Romanian_phonology (Erişim tarihi: 14.05.2026).
19. Sarlin, M. (2014). “Sounds of Romanian and their spelling”, Romanian Grammar (2nd ed.) [First published 2013], Helsinki: Books on Demand GmbH, ISBN 978-952-286-898-5.
20. Sclifos, M. (2008). Structura silabică în limbile română şi engleză. Limba Română. Iuventus, 18 (7–8). https://limbaromana.md/index.php?go=articole&n=442.
21. Torres, C. J., Futrell, R. (2025). Clarifying orthography: Orthographic transparency as compressibility. License: CC BY-NC-SA 4.0, arXiv:2505.13657v1 [cs.CL] 19 May 2025. (https://arxiv.org/html/2505.13657v1).
22. Vurdubakis, S., & Whatley, T. (2013). Contrastive phonology: Romanian phonology [Yayınlanmamış dönem ödevi]. Linguistik Bölümü, Dr. Glenn Gilbert, Güz 2013.
23. Weinreich, U. (1953). Languages in contact. Netherlands, The Hague: Mouton Publishers.
24. Yıldırım, F. (2009). Ses Bilgisi. Türk Dili Yazılı Anlatım-Sözlü Anlatım (Ed. Nurettin Demir-Emine Yılmaz). 1. Baskı. Ankara: Nobel Basımevi: 1436. ISBN:978-605-395-233-6.
25. Yılmaz Davutoğlu, E. (2011). Ğ ünsüzünün akustik analiz yöntemiyle sorgulanması. Konservatoryum, İstanbul Üniversitesi Devlet Konservatuarı Hakemli Dergisi, 2011/1 Sayı: 1, s. 21-38, ISSN: 2146—264, İstanbul Üniversitesi Yayın No: 5003.