Sözlük İçi Gönderimler Bağlamında Terim Sözlüklerinde Ses Bilgisi Terimleri

Öz

Bilimdeki gelişmelere uygun olarak hazırlanmış terim sözlükleri alandaki tüm kavramlara madde başı olarak yer vererek ve tanımlarda kavramlar arasında ilişki kurarak ilgili uzmanlık alanının bilgi haritasını ortaya koyar. Bir kavram için bir sözcük kullanılması hedefi doğrultusunda terim sözlükleri, alan terminolojisinde ölçünleşmeyi sağlarken alan uzmanlarının iletişimlerinin hızlı ve doğru gerçekleşmesine katkıda bulunur. Belirlenen dört dil bilimi/dil bilgisi terim sözlüğündeki sözlük içi gönderimler esas alınarak, sözlük hazırlayıcılarının ses bilgisi terimleri ile ilgili tutum ve yaklaşımlarını tespit etmeyi amaçlayan bu çalışmada doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Yapılan incelemede sözlük hazırlayıcılarının, sözlük içi gönderimlerde ve ses bilgisi terimlerini maddeleştirmede yönlendirici tutum sergiledikleri görülmüştür. Bazı ses bilgisi terimlerinin ölçünleştirilmesine yönelik tutumlarında sözlüklerin farklılaştığı tespit edilmiştir. Gerek sözlük içi gerekse sözlükler arası düzeyde ses bilgisi terimleri için yapılan sözlük içi gönderimlerin sistemli ve tutarlı yapılmadığı gözlemlenmiştir. Aynı kavram için birden fazla karşılık olduğunda gönderimlerden yararlanarak terim tekleştirmesi yapmanın yeğlenen terimin yaygınlaşmasını sağlayacağı; iyi bir bilimsel iletişim için sözlük hazırlayıcılarının kullanım sıklığını esas almalarının ve terimler arasındaki ilişkileri sistemli ve tutarlı bir şekilde “de denir”, “karşılaştırınız” “karşıtı”, “bakınız” gibi farklı bağlantı unsurlarıyla göstermelerinin yararlı olacağı sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Ses bilgisi terimleri
• Terim sözlükleri
• Ses bilgisi terimleri
• Sözlük içi gönderim
• Terimlerde ölçünleşme
• Anlamsal ilişkiler

Phonetic Terms in Terminological Dictionaries in the Context of Cross-References

Öz

Terminological dictionaries prepared in accordance with scientific developments reveal the knowledge map of the relevant field by including all concepts as headwords and establishing relationships among them in definitions. By aiming to use a single word for a single concept, these dictionaries ensure standardization in field terminology while enabling fast and accurate communication among experts. This study employs the document analysis method to determine the attitudes and approaches of compilers toward phonetics terms, based on internal cross-references across four selected linguistics/grammar dictionaries. The analysis reveals that dictionary compilers exhibit a prescriptive attitude in headwording phonetics terms and managing internal cross-references. Furthermore, dictionaries differ in their approaches to standardizing certain phonetics terms. It was observed that internal cross-references for phonetics terms lack system and consistency, both within individual dictionaries and across different dictionaries. Consequently, utilizing cross-references when multiple equivalents exist for a concept promotes the adoption of the preferred term and its establishment as the sole term used in the field; thus, compilers basing their choices on usage frequency and systematically indicating relationships using linking elements like “also called”, “confer”, “antonym” and “see” would greatly benefit scientific communication.

Anahtar Kelimeler

• Terminological dictionaries
• Phonetic terms
• Cross-references
• Standardization of terms
• Semantic relations

Kaynakça

1. Boz, E. (2018). Türk Dil Bilgisi Terminolojisinde Çok Terimlilik (Çok Adlılık) Sorunu. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 7(3), 1592-1603.
2. Çetinkaya, B. (2017) Sözlük İçi Gönderimler ve Sözlüğün İşlevi. III. Uluslararası Sözlükbilimi Sempozyumu Bildiri Kitabı, Eskişehir: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Yay.
3. İmer, K.; Kocaman, A.; Özsoy, A.S. (2011). Dilbilim Sözlüğü, İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi.
4. Kageura, K. (2002). The Dynamics of Terminology: A Descriptive Theory of Term Formation and Terminological Growth, Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins Publishing Company.
5. Kageura, K. (2022). “Terminological growth”. Theoretical Perspectives on Terminology : Explaining Terms, Concepts and Specialized Knowledge, Ed. Pamela Faber ve Marie-Claude L'Homme içinde. John Benjamins Publishing Company.
6. Karaağaç, G. (2013). Dilbilim Terimleri Sözlüğü, Ankara: TDK Yay.
7. Korkmaz, Z. (1992). Gramer Terimleri Sözlüğü, Ankara: TDK Yay.
8. Sager, J. C. (1994). Terminology: Custodian of knowledge and means of knowledge transfer. Terminology. International Journal of Theoretical and Applied Issues in Specialized Communication, 1(1), 7-15.

9. Vardar, B. (2007). Açıklamalı Dilbilim Terimleri Sözlüğü, 2. Baskı. İstanbul: Multilingual.
10. Wiegand, Herbert Ernst & Smit, Maria (2013). Mediostructures in printed dictionaries. Dictionaries An International Encyclopedia of Lexicography. Supplementary Volume: Recent Developments with Focus on Electronic and Computational Lexicography, Ed. R.H.Gouws, U. Heid, vd içinde. Berlin/London: Walter de Gruyter, ss. 214-253.
11. Zülfikar, H. (1991). Terim Sorunları ve Terim Yapma Yolları, Ankara: TDK Yayınları.