Research Article

BİR CUMHURİYET KURUMU OLARAK DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞININ TARİHİ KÖKENİ (ÜMMET YAPISINDAN MİLLET YAPISINA) / (الجذور التاريخية لرئاسة الشؤون الدينية في تركيا بوصفها مؤسسة للنظام الجمهوري (من تركيبة الأمة إلى التركيبة الشعبية الأممية

Volume: 1 Number: 1 December 15, 2019
  • Seyfettin Erşahin
TR AR

BİR CUMHURİYET KURUMU OLARAK DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞININ TARİHİ KÖKENİ (ÜMMET YAPISINDAN MİLLET YAPISINA) / (الجذور التاريخية لرئاسة الشؤون الدينية في تركيا بوصفها مؤسسة للنظام الجمهوري (من تركيبة الأمة إلى التركيبة الشعبية الأممية

Abstract

Uzun asırlardır İslam medeniyetinin bir parçası ve öncüsü durumunda olan Türkiye, 20. Yüzyılda siyasi, hukuki, sosyal ve kültürel alanlarda radikal bir değişim ve dönüşüme imza atmıştır. Bu sürecin kuşkusuz en önemli adımı bütün kavram ve kurumlarıyla ümmet dönemini bırakıp millet dönemine geçmek olmuştur. Millet yapısı ve milli devlet, cumhuriyet rejiminin benimsenmesi ve ilanıyla kurulmuştur. Bu yeni dönemde her değer ve kurum gibi din ile ilişkilerin de yeni anlayış çerçevesinde belirlenip yapılandırılmıştır. İslam medeniyet tarihinde dini hizmetleri veren veya koordine eden kadılkudatlık, şeyhülislamlık, evkaf idaresi, şuun-ı şer’iyye/diniyye gibi adlarla anılan kurumlar olmakla beraber “Diyanet İşleri” adıyla belki de ilk defa Türkiye Cumhuriyeti’nde karşılaşıyoruz (1924). Pek çok tarihçi, sosyal bilimci laik Cumhuriyet Türkiye’sinin, Türklerin, Osmanlı geçmişinden tamamen bir kopuş hatta redd-i miras olduğunu düşünmüşlerdir. Oysa akademik araştırmalar Osmanlı’nın son asırlardaki ıslahâtının “milli Cumhuriyet”in sosyal, siyasi, ekonomik, kültürel ve bu arada dini yeniliklerine kavram ve kurumlarıyla önemli bir zemin hazırladığına işaret etmektedirler. Bu yönde adımlara veya eğilimlere Osmanlı’nın son asrında bazı alanlarda da rastlanmaktadır. II. Mahmud’un ıslahatı (1809- 1839), arkasından Tanzimat (1839-1876) ve Meşrutiyet dönemleri (1876-1918) Osmanlı devlet yapısında ve toplumsal hayatta, resmi okullar, yeni laik yargı kurumları ve kanunlar gibi Avrupa’i tarzda düzenlemeleri hayata geçirdi. Bunlar da ulemanın ve dolayısıyla İslami hükümlerin alanını daralttı. Özellikle Genç Türkler ve İttihat- Terakki’nin reform siyaseti yenileşmede cesaretli çıkışlardı. Diyanet, adı ve işlevleriyle Türkiye’ye has özgün bir kurum olma niteliği taşımaktadır. Yeni devletin ve rejimin ilanından yaklaşık altı ay gibi kısa bir sürede vücut bulan bu kurum, bir asra yaklaşan cumhuriyet tarihindeki bunca siyasi, sosyal, ekonomik ve kültürel değişim ve dönüşümlere rağmen varlığını anayasal düzeye yükselerek sürdürmektedir ve neredeyse vazgeçilmez bir nitelik kazanmış durumdadır. Cumhuriyet Diyanet İşleri Başkanlığı, bu geçmişi veya tarihi boyutu ile Türkiye’de dini kurumlara güven(ilirlik), derinlik, tecrübe ve birikim sağlamaktadır

Keywords

References

  1. Osmanlı" ،" ترجمة أحوال شيوخ الإسام في العهد العثماني « ، أحمد رفيق حوليات الفئة العلمية، إسطنبول 1334 ،ص. ,"Şeyhülislâmlarının Terâcim-i Ahvâli .641-322
  2. آق جورا، يوسف، Siyaset« Tarz-ı Üç « أنماط السياسة الثالثة، إصدارات مؤسسة التاريخ التركي TTK، أنقرة، .1976
  3. Osmanlı ، آق كوندوز، أحمد، التشريعات القانونية العثمانية والتحليلات الحقوقية . إسطنبول، 1990 ،C.I.FEY إصدارات أوقاف ،Kanunnameleri ve Hukuki Tahlilleri
  4. Şeyhülislâm’ın" ،" مكانة شيخ الإسام في مجلس الوزراء « ، آق كوندوز، مراد مجلة كلية الشريعة الإسلامية بجامعة التاسع من أيلول، ،"Meclis-i Vükelâ’daki Yeri :276- ص 265 ,)XVI (2002
  5. XIX.، آق غوندوز، مراد، مؤسسة شيخ الإسلام في الدولة العثمانية إلى حد بداية القرن إسطنبول، ،XIX. Asır Başlarına Kadar Osmanlı Devleti’nde Şeyhülislâmlık .2002
  6. حوليات "Meşihat-ı İslâmiye Tarihçesi" ،" علي أميري، " تاريخ المشيخة الإسلامية . الفئة العلمية، إسطنبول، 1334
  7. آنقرة، ،Osmanlı Şeyhülislâmları ، آلتون صو، عبد القادر، مشايخ الإسلام العثمانية .1972
  8. Turkish Nationalism in the ، أراي، ماسامي، القومية التركية في حقبة تركيا الفتاة . نيويورك، أي.جي.بريل، 1992 ،Young Turk Era

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Religious Studies

Journal Section

Research Article

Authors

Seyfettin Erşahin This is me
Türkiye

Publication Date

December 15, 2019

Submission Date

January 24, 2019

Acceptance Date

-

Published in Issue

Year 2019 Volume: 1 Number: 1

APA
Erşahin, S. (2019). BİR CUMHURİYET KURUMU OLARAK DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞININ TARİHİ KÖKENİ (ÜMMET YAPISINDAN MİLLET YAPISINA) / (الجذور التاريخية لرئاسة الشؤون الدينية في تركيا بوصفها مؤسسة للنظام الجمهوري (من تركيبة الأمة إلى التركيبة الشعبية الأممية. Diyanet Arapça İlmi Dergi, 1(1), 62-99. https://izlik.org/JA79RC22AS
AMA
1.Erşahin S. BİR CUMHURİYET KURUMU OLARAK DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞININ TARİHİ KÖKENİ (ÜMMET YAPISINDAN MİLLET YAPISINA) / (الجذور التاريخية لرئاسة الشؤون الدينية في تركيا بوصفها مؤسسة للنظام الجمهوري (من تركيبة الأمة إلى التركيبة الشعبية الأممية. Diyanet Arapça İlmi Dergi. 2019;1(1):62-99. https://izlik.org/JA79RC22AS
Chicago
Erşahin, Seyfettin. 2019. “BİR CUMHURİYET KURUMU OLARAK DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞININ TARİHİ KÖKENİ (ÜMMET YAPISINDAN MİLLET YAPISINA) (الجذور التاريخية لرئاسة الشؤون الدينية في تركيا بوصفها مؤسسة للنظام الجمهوري (من تركيبة الأمة إلى التركيبة الشعبية الأممية”. Diyanet Arapça İlmi Dergi 1 (1): 62-99. https://izlik.org/JA79RC22AS.
EndNote
Erşahin S (December 1, 2019) BİR CUMHURİYET KURUMU OLARAK DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞININ TARİHİ KÖKENİ (ÜMMET YAPISINDAN MİLLET YAPISINA) / (الجذور التاريخية لرئاسة الشؤون الدينية في تركيا بوصفها مؤسسة للنظام الجمهوري (من تركيبة الأمة إلى التركيبة الشعبية الأممية. Diyanet Arapça İlmi Dergi 1 1 62–99.
IEEE
[1]S. Erşahin, “BİR CUMHURİYET KURUMU OLARAK DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞININ TARİHİ KÖKENİ (ÜMMET YAPISINDAN MİLLET YAPISINA) / (الجذور التاريخية لرئاسة الشؤون الدينية في تركيا بوصفها مؤسسة للنظام الجمهوري (من تركيبة الأمة إلى التركيبة الشعبية الأممية”, Diyanet Arapça İlmi Dergi, vol. 1, no. 1, pp. 62–99, Dec. 2019, [Online]. Available: https://izlik.org/JA79RC22AS
ISNAD
Erşahin, Seyfettin. “BİR CUMHURİYET KURUMU OLARAK DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞININ TARİHİ KÖKENİ (ÜMMET YAPISINDAN MİLLET YAPISINA) (الجذور التاريخية لرئاسة الشؤون الدينية في تركيا بوصفها مؤسسة للنظام الجمهوري (من تركيبة الأمة إلى التركيبة الشعبية الأممية”. Diyanet Arapça İlmi Dergi 1/1 (December 1, 2019): 62-99. https://izlik.org/JA79RC22AS.
JAMA
1.Erşahin S. BİR CUMHURİYET KURUMU OLARAK DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞININ TARİHİ KÖKENİ (ÜMMET YAPISINDAN MİLLET YAPISINA) / (الجذور التاريخية لرئاسة الشؤون الدينية في تركيا بوصفها مؤسسة للنظام الجمهوري (من تركيبة الأمة إلى التركيبة الشعبية الأممية. Diyanet Arapça İlmi Dergi. 2019;1:62–99.
MLA
Erşahin, Seyfettin. “BİR CUMHURİYET KURUMU OLARAK DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞININ TARİHİ KÖKENİ (ÜMMET YAPISINDAN MİLLET YAPISINA) (الجذور التاريخية لرئاسة الشؤون الدينية في تركيا بوصفها مؤسسة للنظام الجمهوري (من تركيبة الأمة إلى التركيبة الشعبية الأممية”. Diyanet Arapça İlmi Dergi, vol. 1, no. 1, Dec. 2019, pp. 62-99, https://izlik.org/JA79RC22AS.
Vancouver
1.Seyfettin Erşahin. BİR CUMHURİYET KURUMU OLARAK DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞININ TARİHİ KÖKENİ (ÜMMET YAPISINDAN MİLLET YAPISINA) / (الجذور التاريخية لرئاسة الشؤون الدينية في تركيا بوصفها مؤسسة للنظام الجمهوري (من تركيبة الأمة إلى التركيبة الشعبية الأممية. Diyanet Arapça İlmi Dergi [Internet]. 2019 Dec. 1;1(1):62-99. Available from: https://izlik.org/JA79RC22AS