Araştırma Makalesi

BİR CUMHURİYET KURUMU OLARAK DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞININ TARİHİ KÖKENİ (ÜMMET YAPISINDAN MİLLET YAPISINA) / (الجذور التاريخية لرئاسة الشؤون الدينية في تركيا بوصفها مؤسسة للنظام الجمهوري (من تركيبة الأمة إلى التركيبة الشعبية الأممية

Cilt: 1 Sayı: 1 15 Aralık 2019
  • Seyfettin Erşahin
PDF İndir
TR AR

BİR CUMHURİYET KURUMU OLARAK DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞININ TARİHİ KÖKENİ (ÜMMET YAPISINDAN MİLLET YAPISINA) / (الجذور التاريخية لرئاسة الشؤون الدينية في تركيا بوصفها مؤسسة للنظام الجمهوري (من تركيبة الأمة إلى التركيبة الشعبية الأممية

Öz

Uzun asırlardır İslam medeniyetinin bir parçası ve öncüsü durumunda olan Türkiye, 20. Yüzyılda siyasi, hukuki, sosyal ve kültürel alanlarda radikal bir değişim ve dönüşüme imza atmıştır. Bu sürecin kuşkusuz en önemli adımı bütün kavram ve kurumlarıyla ümmet dönemini bırakıp millet dönemine geçmek olmuştur. Millet yapısı ve milli devlet, cumhuriyet rejiminin benimsenmesi ve ilanıyla kurulmuştur. Bu yeni dönemde her değer ve kurum gibi din ile ilişkilerin de yeni anlayış çerçevesinde belirlenip yapılandırılmıştır. İslam medeniyet tarihinde dini hizmetleri veren veya koordine eden kadılkudatlık, şeyhülislamlık, evkaf idaresi, şuun-ı şer’iyye/diniyye gibi adlarla anılan kurumlar olmakla beraber “Diyanet İşleri” adıyla belki de ilk defa Türkiye Cumhuriyeti’nde karşılaşıyoruz (1924). Pek çok tarihçi, sosyal bilimci laik Cumhuriyet Türkiye’sinin, Türklerin, Osmanlı geçmişinden tamamen bir kopuş hatta redd-i miras olduğunu düşünmüşlerdir. Oysa akademik araştırmalar Osmanlı’nın son asırlardaki ıslahâtının “milli Cumhuriyet”in sosyal, siyasi, ekonomik, kültürel ve bu arada dini yeniliklerine kavram ve kurumlarıyla önemli bir zemin hazırladığına işaret etmektedirler. Bu yönde adımlara veya eğilimlere Osmanlı’nın son asrında bazı alanlarda da rastlanmaktadır. II. Mahmud’un ıslahatı (1809- 1839), arkasından Tanzimat (1839-1876) ve Meşrutiyet dönemleri (1876-1918) Osmanlı devlet yapısında ve toplumsal hayatta, resmi okullar, yeni laik yargı kurumları ve kanunlar gibi Avrupa’i tarzda düzenlemeleri hayata geçirdi. Bunlar da ulemanın ve dolayısıyla İslami hükümlerin alanını daralttı. Özellikle Genç Türkler ve İttihat- Terakki’nin reform siyaseti yenileşmede cesaretli çıkışlardı. Diyanet, adı ve işlevleriyle Türkiye’ye has özgün bir kurum olma niteliği taşımaktadır. Yeni devletin ve rejimin ilanından yaklaşık altı ay gibi kısa bir sürede vücut bulan bu kurum, bir asra yaklaşan cumhuriyet tarihindeki bunca siyasi, sosyal, ekonomik ve kültürel değişim ve dönüşümlere rağmen varlığını anayasal düzeye yükselerek sürdürmektedir ve neredeyse vazgeçilmez bir nitelik kazanmış durumdadır. Cumhuriyet Diyanet İşleri Başkanlığı, bu geçmişi veya tarihi boyutu ile Türkiye’de dini kurumlara güven(ilirlik), derinlik, tecrübe ve birikim sağlamaktadır

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Osmanlı" ،" ترجمة أحوال شيوخ الإسام في العهد العثماني « ، أحمد رفيق حوليات الفئة العلمية، إسطنبول 1334 ،ص. ,"Şeyhülislâmlarının Terâcim-i Ahvâli .641-322
  2. آق جورا، يوسف، Siyaset« Tarz-ı Üç « أنماط السياسة الثالثة، إصدارات مؤسسة التاريخ التركي TTK، أنقرة، .1976
  3. Osmanlı ، آق كوندوز، أحمد، التشريعات القانونية العثمانية والتحليلات الحقوقية . إسطنبول، 1990 ،C.I.FEY إصدارات أوقاف ،Kanunnameleri ve Hukuki Tahlilleri
  4. Şeyhülislâm’ın" ،" مكانة شيخ الإسام في مجلس الوزراء « ، آق كوندوز، مراد مجلة كلية الشريعة الإسلامية بجامعة التاسع من أيلول، ،"Meclis-i Vükelâ’daki Yeri :276- ص 265 ,)XVI (2002
  5. XIX.، آق غوندوز، مراد، مؤسسة شيخ الإسلام في الدولة العثمانية إلى حد بداية القرن إسطنبول، ،XIX. Asır Başlarına Kadar Osmanlı Devleti’nde Şeyhülislâmlık .2002
  6. حوليات "Meşihat-ı İslâmiye Tarihçesi" ،" علي أميري، " تاريخ المشيخة الإسلامية . الفئة العلمية، إسطنبول، 1334
  7. آنقرة، ،Osmanlı Şeyhülislâmları ، آلتون صو، عبد القادر، مشايخ الإسلام العثمانية .1972
  8. Turkish Nationalism in the ، أراي، ماسامي، القومية التركية في حقبة تركيا الفتاة . نيويورك، أي.جي.بريل، 1992 ،Young Turk Era

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Din Araştırmaları

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Seyfettin Erşahin Bu kişi benim
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

15 Aralık 2019

Gönderilme Tarihi

24 Ocak 2019

Kabul Tarihi

-

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2019 Cilt: 1 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Erşahin, S. (2019). BİR CUMHURİYET KURUMU OLARAK DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞININ TARİHİ KÖKENİ (ÜMMET YAPISINDAN MİLLET YAPISINA) / (الجذور التاريخية لرئاسة الشؤون الدينية في تركيا بوصفها مؤسسة للنظام الجمهوري (من تركيبة الأمة إلى التركيبة الشعبية الأممية. Diyanet Arapça İlmi Dergi, 1(1), 62-99. https://izlik.org/JA79RC22AS
AMA
1.Erşahin S. BİR CUMHURİYET KURUMU OLARAK DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞININ TARİHİ KÖKENİ (ÜMMET YAPISINDAN MİLLET YAPISINA) / (الجذور التاريخية لرئاسة الشؤون الدينية في تركيا بوصفها مؤسسة للنظام الجمهوري (من تركيبة الأمة إلى التركيبة الشعبية الأممية. Diyanet Arapça İlmi Dergi. 2019;1(1):62-99. https://izlik.org/JA79RC22AS
Chicago
Erşahin, Seyfettin. 2019. “BİR CUMHURİYET KURUMU OLARAK DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞININ TARİHİ KÖKENİ (ÜMMET YAPISINDAN MİLLET YAPISINA) / (الجذور التاريخية لرئاسة الشؤون الدينية في تركيا بوصفها مؤسسة للنظام الجمهوري (من تركيبة الأمة إلى التركيبة الشعبية الأممية”. Diyanet Arapça İlmi Dergi 1 (1): 62-99. https://izlik.org/JA79RC22AS.
EndNote
Erşahin S (01 Aralık 2019) BİR CUMHURİYET KURUMU OLARAK DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞININ TARİHİ KÖKENİ (ÜMMET YAPISINDAN MİLLET YAPISINA) / (الجذور التاريخية لرئاسة الشؤون الدينية في تركيا بوصفها مؤسسة للنظام الجمهوري (من تركيبة الأمة إلى التركيبة الشعبية الأممية. Diyanet Arapça İlmi Dergi 1 1 62–99.
IEEE
[1]S. Erşahin, “BİR CUMHURİYET KURUMU OLARAK DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞININ TARİHİ KÖKENİ (ÜMMET YAPISINDAN MİLLET YAPISINA) / (الجذور التاريخية لرئاسة الشؤون الدينية في تركيا بوصفها مؤسسة للنظام الجمهوري (من تركيبة الأمة إلى التركيبة الشعبية الأممية”, Diyanet Arapça İlmi Dergi, c. 1, sy 1, ss. 62–99, Ara. 2019, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA79RC22AS
ISNAD
Erşahin, Seyfettin. “BİR CUMHURİYET KURUMU OLARAK DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞININ TARİHİ KÖKENİ (ÜMMET YAPISINDAN MİLLET YAPISINA) / (الجذور التاريخية لرئاسة الشؤون الدينية في تركيا بوصفها مؤسسة للنظام الجمهوري (من تركيبة الأمة إلى التركيبة الشعبية الأممية”. Diyanet Arapça İlmi Dergi 1/1 (01 Aralık 2019): 62-99. https://izlik.org/JA79RC22AS.
JAMA
1.Erşahin S. BİR CUMHURİYET KURUMU OLARAK DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞININ TARİHİ KÖKENİ (ÜMMET YAPISINDAN MİLLET YAPISINA) / (الجذور التاريخية لرئاسة الشؤون الدينية في تركيا بوصفها مؤسسة للنظام الجمهوري (من تركيبة الأمة إلى التركيبة الشعبية الأممية. Diyanet Arapça İlmi Dergi. 2019;1:62–99.
MLA
Erşahin, Seyfettin. “BİR CUMHURİYET KURUMU OLARAK DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞININ TARİHİ KÖKENİ (ÜMMET YAPISINDAN MİLLET YAPISINA) / (الجذور التاريخية لرئاسة الشؤون الدينية في تركيا بوصفها مؤسسة للنظام الجمهوري (من تركيبة الأمة إلى التركيبة الشعبية الأممية”. Diyanet Arapça İlmi Dergi, c. 1, sy 1, Aralık 2019, ss. 62-99, https://izlik.org/JA79RC22AS.
Vancouver
1.Seyfettin Erşahin. BİR CUMHURİYET KURUMU OLARAK DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞININ TARİHİ KÖKENİ (ÜMMET YAPISINDAN MİLLET YAPISINA) / (الجذور التاريخية لرئاسة الشؤون الدينية في تركيا بوصفها مؤسسة للنظام الجمهوري (من تركيبة الأمة إلى التركيبة الشعبية الأممية. Diyanet Arapça İlmi Dergi [Internet]. 01 Aralık 2019;1(1):62-99. Erişim adresi: https://izlik.org/JA79RC22AS