AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ VE ÇİN HALK CUMHURİYETİ ARASINDA YAŞANAN ŞUBAT 2023 TARİHLİ BALON KRİZİ

28 Ocak - 4 Şubat 2023 tarihleri arasında Amerika Birleşik Devletleri hava sahası üzerinde seyreden Çin Halk Cumhuriyeti’ne ait balon, tarafları krizin eşiğine getirmiştir. Yaşanan balon krizi, ABD ile ÇHC arasında süregiden “istihbarat savaşının” yeni bir veçhesi olarak değerlendirilmiştir. Makale, Şubat 2023'te gerçekleşen balon krizinin tarafları olan ABD ve ÇHC’nin karar alma süreçlerini, Graham Allison’ın üç farklı karar alma modeli üzerinden incelemiştir. Devletlerin dış politika kararlarına hâkim olan davranış kodları bulunmaktadır. Bu kodlar, dış politika analizlerinde önemli bir yere sahiptir. ABD dış politikasındaki karar alma süreci, krize doğrudan veya dolaylı olarak müdahil olan pek çok aktörün tesiri altında şekillenmektedir. Casus balon krizine ilişkin olarak karar alma sürecinde Başkan, Başkan’ın ekibi, Savunma Bakanlığı, Dışişleri Bakanlığı ve CIA arasında gerçekleştirilen pazarlıklar ve fikir teatileri, karar almada önemli bir rol oynamıştır. ÇHC’nin dış politika kararlarının alınmasında karar alıcı olarak rol oynayan temel aktörlerin ağırlığı incelendiğinde, Çin Hükümeti ve Komünist Parti yönetiminin dış politikaya etkisinin, (1990’lı yıllardan itibaren parti denetiminin azalmaya başlaması göz önüne alındığında) devlet başkanı Xi Jinping liderliği ve Çin Hükümeti lehine ağırlık kazandığı söylenebilir. Makalede, “Devletlerin dış politika kararlarına hâkim olan davranış kodlarının, devletlerin dış politikalarında karşılaştıkları krizlere yönelik karar alma davranışlarını şekillendirdiği” hipotezi sınanmıştır. Balon krizine ilişkin olarak ABD'nin karar alma davranışlarının açıklanmasında Allison’ın üç karar alma modelinden bürokratik siyaset modelinin öne çıktığı görülürken, ÇHC’nin dış politika karar alma davranışlarının açıklanmasında rasyonel aktör modelinin öne çıktığı görülmüştür.

Between January 28 and February 4, 2023, a balloon belonging to the People's Republic of China over the airspace of the United States brought the parties to the brink of a crisis. The balloon crisis was considered as a new facet of the ongoing “intelligence war” between the US and the PRC. The article analyzes the decision-making processes of the US and the PRC, the parties to the February 2023 bubble crisis, through Graham Allison's three different decision-making models. There are codes of behavior that dominate the foreign policy decisions of states. These codes have an important place in foreign policy analysis. The decision-making process in US foreign policy is shaped under the influence of many actors directly or indirectly involved in the crisis. Negotiations and exchanges between the President, the President's team, the Ministry of Defense, the Ministry of Foreign Affairs and the CIA played an important role in the decision-making process regarding the spy balloon crisis. An analysis of the weight of the main decision-making actors in the PRC's foreign policy decision-making suggests that the influence of the Chinese government and the Communist Party leadership on foreign policy (given the decline of party control since the 1990s) has been weighted in favor of the Chinese government (especially President Xi Jinping). In this article, the hypothesis that “the codes of behavior that dominate states' foreign policy decisions shape their decision-making behavior towards the crises they face in their foreign policies” is tested. While the bureaucratic politics model of Allison's three decision-making models was found to be prominent in explaining the decision-making behavior of the US regarding the bubble crisis, the rational actor model was found to be prominent in explaining the foreign policy decision-making behavior of the PRC.