Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Çerçevesinde İlkokul 2. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Metinlerinin Değerler Eğitimi Açısından İncelenmesi

Öz

Bu araştırmanın temel amacı, ilkokul 2. sınıf Türkçe ders kitaplarında (1. ve 2. Kitap) yer alan metinlerin, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nin değerler eğitimi vizyonu çerçevesinde incelenmesidir. Nitel araştırma paradigması temel alınarak desenlenen bu çalışmada, veri toplama tekniği olarak doküman incelemesi kullanılmış; elde edilen veriler ise betimsel analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Araştırma evrenini oluşturan ders kitaplarındaki temalar ve metinler, değerlerin frekans yoğunluğu ve bağlamsal sunumu açısından sistematik bir tasnife tabi tutulmuştur. Analizler sonucunda, birinci ders kitabında en yüksek frekansla işlenen değerlerin "sorumluluk" ve "duyarlılık" olduğu saptanmış; bu değerlerin ekolojik duyarlılık, aile bağları ve sosyal uyum çerçevesinde kurgulandığı görülmüştür. İkinci ders kitabında ise “duyarlılık”, "saygı"ve "çalışkanlık" değerlerinin ön plana çıktığı, söz konusu değerlerin millî kimlik inşası, evrensel nizam ve bilimsel merak ile sentezlenerek sunulduğu belirlenmiştir. Araştırma bulguları bütünüyle değerlendirildiğinde; incelenen ders kitaplarının yalnızca dil becerisi kazandıran didaktik araçlar olmadığı, aynı zamanda modeli merkeze alan "Erdem-Değer-Eylem" döngüsü doğrultusunda erdemli bir şahsiyet inşasını hedefleyen stratejik ve pedagojik materyaller olduğu sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Değerler eğitimi
• Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli
• Türkçe Ders Kitabı

An Analysis of 2nd Grade Primary School Turkish Language Textbook Texts in Terms of Values Education within the Framework of the Türkiye Century Education Model

Öz

The main purpose of this study is to examine the texts included in the 2nd grade primary Turkish textbooks (Book 1 and Book 2) within the framework of the values education vision of the Türkiye Century Education Model. Designed within the qualitative research paradigm, the study employs document analysis as the data collection technique, and the obtained data are analyzed using descriptive analysis. The themes and texts in the textbooks constituting the research population were systematically classified in terms of the frequency of values and their contextual presentation. The findings reveal that in the first textbook, the most frequently addressed values are “responsibility” and “sensitivity,” and these values are constructed within the context of ecological awareness, family bonds, and social harmony. In the second textbook, the values of “sensitivity,” “respect,” and “diligence” come to the forefront, and these values are presented in an integrated manner with national identity construction, universal order, and scientific curiosity. When the findings are considered as a whole, it is concluded that the examined textbooks are not merely didactic tools for teaching language skills; rather, they are strategic and pedagogical materials aimed at constructing a virtuous character in line with the “Virtue–Value–Action” cycle centered in the model.

Anahtar Kelimeler

• Values Education
• Turkish Century Education Model
• Turkish Language Textbook.

Kaynakça

1. Akyüz, Y. (2002). Türk eğitim tarihi: (Başlangıçtan 1982'ye). Anadolu Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları.
2. Alıcı, F. (2019). İlkokul 2. sınıf Türkçe ders kitabı metinlerinin değerler eğitimi açısından incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi].
3. Arthur, J., & Carr, D. (2013). Character in learning for life: A virtue-ethical rationale for recent research on moral and values education. Journal of Beliefs & Values, 34(1), 26-35. https://doi.org/10.1080/13617672.2013.759343
4. Baki, Y. (2019). Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin değer aktarımı açısından incelenmesi. Değerler Eğitimi Dergisi, 17(37), 109-146. https://doi.org/10.34234/ded.460042
5. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27-40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
6. Chall, J. S. (1983). Stages of reading development. McGraw-Hill.
7. Corbin, J., & Strauss, A. (2008). Basics of qualitative research: Techniques and procedures for developing grounded theory (3rd ed.). Sage Publications. https://doi.org/10.4135/9781452230153
8. Çağlayan, G. (2025). Erdem-Değer-Eylem çerçevesi açısından 5. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin görünümü. International Journal of Languages’ Education and Teaching, 13(2), 222-240. https://doi.org/10.71084/ijlet.1670468

9. Çam Türkan, Ç. (2026). Maarif modeline göre hazırlanmış ortaokul 5. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki hikâye türü metinlerde değerler. Journal of History School, 19(81), 2636-2661. https://doi.org/10.29228/joh.86767
10. Çetintürk, A., Karafilik, F., Özdemir, H., Erdoğan, İ., & Yiğit, R. (2025). İlkokul Türkçe ders kitabı 2. sınıf 1. kitap. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
11. Çetintürk, A., Karafilik, F., Özdemir, H., Erdoğan, İ., & Yiğit, R. (2025). İlkokul Türkçe ders kitabı 2. sınıf 2. kitap. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
12. Deniz, K., & Karagöl, E. (2018). Değerler eğitimi açısından ortaokul Türkçe ders kitapları. Karaelmas Eğitim Bilimleri Dergisi, 6(2), 244-255. https://dergipark.org.tr/tr/pub/kebd/article/1049177
13. Dilekçi, A. (2022). Türkçe ders kitaplarındaki tiyatro metinlerinin değerler aktarımı bakımından incelenmesi. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(1), 44-58. https://doi.org/10.17679/inuefd.1024499
14. Doğan, B., & Gülüşen, A. (2014). Türkçe ders kitaplarındaki (6-8) metinlerin değerler bakımından incelenmesi. Kilis 7 Aralık Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 1(2), 75-102.
15. Doğanay, A., & Sarı, M. (2004). İlköğretim ikinci kademe öğrencilerine temel demokratik değerlerin kazandırılma düzeyi ve bu değerlerin kazandırılması sürecinde açık ve örtük programın etkilerinin karşılaştırılması. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 38, 356-383.
16. Duyu, E., & Bahşi, M. (2025). İlkokul Türkçe ders kitaplarının değer eğitimi yaklaşımlarına göre incelenmesi. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(2), 794-817. https://doi.org/10.52826/mcbuefd.1656452
17. Ehri, L. C. (2005). Learning to read words: Theory, findings, and issues. Scientific Studies of Reading, 9(2), 167-188. https://doi.org/10.1207/s1532799xssr0902_4
18. Ersoy, A. F., & Ünüvar, P. (Eds.). (2019). Karakter ve değerler eğitimi. Anı Yayıncılık.
19. Fırat, H., & Mocan, A. (2014). Türkçe ders kitaplarındaki hikâyelerde yer alan değerler. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 183, 25-49. https://doi.org/10.20296/tsad.27656
20. Geçimli, M., & Yüksel, D. K. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli erdem-değer-eylem çerçevesi: Güz dönemi 5. sınıf Türkçe ders kitabı bağlamında bir inceleme. Uluslararası Toplumsal Bilimler Dergisi, 8(4), 160-174. http://dx.doi.org/10.30830/tobider.sayi.20.9
21. Glesne, C. (2013). Becoming qualitative researchers: An introduction (4th ed.). Pearson.
22. Halstead, J. M., & Taylor, M. J. (2000). Learning and teaching about values: A review of recent research. Cambridge Journal of Education, 30(2), 169-202. https://doi.org/10.1080/713657146
23. Kahraman, M., & Biber, A. Ç. (2025). 5. sınıf matematik ders kitabının Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli erdem-değer-eylem çerçevesi açısından incelenmesi. Medeniyet Eğitim Araştırmaları Dergisi, 9(1), 35-49.
24. Kaplan, N. Ö. (2014). İlkokullarda değer eğitiminin öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi [Yüksek lisans tezi, Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi].
25. Karagöl, E., & Aydoğan, Ş. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ortaokul Türkçe dersi öğretim programındaki değerler açısından Türkçe öğretmenlerinin 5. sınıflara önerdiği çocuk edebiyatı kitapları. International Journal of Languages’ Education and Teaching, 13(1), 73-93. https://doi.org/10.29228/ijlet.1609900
26. Karagöl, E., & Yeşilyurt, E. (2025). Bloom taksonomisi ve Türkiye Yüzyılı Maarif Modelindeki değerler bağlamında 5. sınıf Türkçe ders kitabı. Anadolu Dil ve Eğitim Dergisi, 3(1), 9-26. https://doi.org/10.5281/zenodo.15755182
27. Kırmızı, F. S. (2014). 4. sınıf Türkçe ders kitabı metinlerinde yer alan değerler. Değerler Eğitimi Dergisi, 12(27), 217–259.
28. Kohlberg, L. (1984). Essays on moral development: Vol. 2. The psychology of moral development. Harper & Row.
29. Küçükoğlu, A., Albayrak, F., & Serin, N. (2020). Değerler eğitimi bağlamında Türkçe dersi: Program ve ders kitaplarının karşılaştırmalı incelenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 8(4), 1499-1518. https://doi.org/10.16916/aded.797893
30. Lickona, T. (1991). Educating for character: How our schools can teach respect and responsibility. Bantam Books.
31. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). Sage Publications.
32. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli. MEB Yayınları.
33. Ortaköylü, S., & Ünal, S. (2025). 5. sınıf Türkçe ders kitabının değerler açısından incelenmesi. Millî Eğitim Dergisi, 54(1), 1129-1172. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1709723
34. Pınar, M. A. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli erdem-değer-eylem çerçevesi bağlamında 5. sınıf fen bilimleri ders kitabının incelenmesi. International Journal of Düzce Educational Sciences, 3(2), 92-116.
35. Piaget, J. (1952). The origins of intelligence in children. International Universities Press.
36. Rokeach, M. (1973). The nature of human values. Free Press.
37. Sarıkaya, B., & Yavuz, E. (2023). Ortaokul Türkçe ders kitaplarının kök değerler açısından incelenmesi. Kuram ve Uygulamada Sosyal Bilimler Dergisi, 7(2), 209-224. https://doi.org/10.48066/kusob.1395001
38. Snow, C. E. (2002). Reading for understanding: Toward an R&D program in reading comprehension. RAND Corporation.
39. Sönmez, H. (2020). 2019 Türkçe dersi öğretim programı’nda duyuşsal alana uygun kazanım hazırlama. Türkiye Eğitim Dergisi, 5(1), 216-236.
40. Sur, E. (2024). İlkokul Türkçe ders kitaplarındaki kök değerler. Amasya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(2), 73–90. https://doi.org/10.17539/amauefd.1470438
41. Taçyıldız, G., & Güney, K. (2023). 8. sınıf Türkçe ders kitaplarının değerler eğitimi açısından incelenmesi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 35, 594-625. https://doi.org/10.29000/rumelide.1346225
42. Tarakcı, R., & Kalenderoğlu, İ. (2022). Kök değerler açısından ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki öyküleyici metinler. Eğitim ve Yeni Yaklaşımlar Dergisi, 5(1), 139-157. https://doi.org/10.52974/jena.1133254
43. Taşkın, S. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nde değerler eğitimi yaklaşımının analizi. İstanbul Eğitim Dergisi, 2, 160-180. https://doi.org/10.71270/istanbulegitim.istj.1640604
44. Tatlısu, M., & Yorulmaz, B. (2024). İlkokul 3. sınıf Türkçe ders kitabı metinlerinin içeriğinin değerler açısından incelenmesi. Ulusal Eğitim Akademisi Dergisi, 8(1), 54-81. https://doi.org/10.32960/uead.1436708
45. Tulum, Z. (2025). Beşinci sınıf Türkçe ders kitabındaki öyküleyici metinlerin erdem-değer-eylem çerçevesi bakımından incelenmesi. The Journal of Academic Social Science, 165, 419-437. https://doi.org/10.29228/ASOS.81725
46. Türkben, T. (2019). Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin ilettiği değerler açısından incelenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 7(3), 508-526. https://doi.org/10.16916/aded.541659
47. Yalvaç Arıcı, H., Arıcan, S., & Üker, H. (2023). İlkokulda alınan değerler eğitiminin ortaokul dönemindeki tutum ve davranışlara etkisi. Şarkiyat, 14(3), 983-1011. https://doi.org/10.26791/sarkiat.1128461
48. Yaman, H., Taflan, S., & Çolak, S. (2009). İlköğretim ikinci kademe Türkçe ders kitaplarında yer alan değerler. Değerler Eğitimi Dergisi, 7(18), 107–120.
49. Yazar, İ., & Kaya, E. (2025). İlkokul Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin ve görsellerin değerler eğitimi açısından incelenmesi. International Journal of Language Academy, 12(52), 399-415. https://doi.org/10.29228/ijla.79347
50. Yılar, R. (2016). İlettiği değerler açısından ilkokul Türkçe ders kitaplarındaki metinler üzerinde incelemeler. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(2).
51. Yıldırım, A. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Eğitim Modeli ve Türkçe dersi temalarındaki eğilimlerin incelenmesi. TURAN-SAM, 17(65), 425-430.
52. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayınevi.