İlahiyat Fakültesi Öğrencilerinde İbadet Erteleme Davranışları

Abstract

Bu araştırma, ilahiyat fakültesi öğrencilerinin ibadet erteleme davranışlarını çok boyutlu bir perspektiften incelemeyi amaçlamaktadır. Bu doğrultuda ibadet ertelemenin genel erteleme eğilimi, öznel dindarlık algısı, mükemmeliyetçilik yönelimleri, cinsiyet ve sınıf düzeyi değişkenleriyle ilişkisi ele alınmaktadır. Araştırma, ilişkisel tarama modeline dayalı nicel bir çalışmadır. Araştırmanın örneklemi, Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesinde öğrenim gören ve sınıf düzeylerinin örneklemde temsilini sağlamak amacıyla kota örnekleme yöntemiyle belirlenen 356 lisans öğrencisinden oluşmaktadır. Veriler; Kişisel Bilgi Formu, Genel Erteleme Ölçeği (Çakıcı, 2003) ve İbadet Erteleme Ölçeği (Abanoz & Belen, 2023) aracılığıyla toplanmıştır. Analizlerde bağımsız örneklem t-testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), Pearson korelasyon analizi ve basit doğrusal regresyon analizi kullanılmıştır. Araştırmada genel erteleme ile ibadet erteleme arasında orta düzeyde pozitif ve anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir (r = .437, p < .001). Regresyon analizi, genel ertelemenin ibadet erteleme varyansının %19.1’ini açıkladığını ortaya koymuştur. Öznel dindarlık algısı da ibadet erteleme üzerinde belirleyici bir değişken olarak öne çıkmış; kendini dindar olarak tanımlayan öğrencilerin ibadet erteleme düzeyleri anlamlı biçimde daha düşük bulunmuştur (F(2, 353) = 10.034, p < .001). Mükemmeliyetçilik yönelimleri açısından sosyal yönelimli mükemmeliyetçilik grubu genel ertelemede anlamlı düzeyde yüksek puan alırken (F(2, 353) = 8.665, p < .001) ibadet erteleme üzerinde mükemmeliyetçilik türleri arasında anlamlı bir fark gözlemlenmemiştir (p = .153). Cinsiyet ve sınıf düzeyi değişkenlerinin genel erteleme ve ibadet erteleme üzerinde anlamlı bir farklılık oluşturmadığı belirlenmiştir. Bulgular, ibadet ertelemenin genel öz düzenleme zafiyetiyle ilişkili olmakla birlikte büyük ölçüde kendine özgü psikolojik dinamiklerle şekillendiğini göstermektedir. Öznel dindarlık algısının belirleyici rolü, din eğitiminde bilgi aktarımı ile kimlik gelişimi ve anlam inşasının da desteklenmesinin önemine dikkat çekmektedir.

Keywords

• Din Eğitimi
• İbadet Erteleme
• Genel Erteleme
• Dindarlık Algısı
• Mükemmeliyetçilik
• İlahiyat Öğrencileri

Ethical Statement

Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği beyan olunur. Çalışma için gerekli etik kurul izni Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Etik Kurulundan temin edilmiştir. (15.05.2024, Karar: 37).

Worship Procrastination Behaviors of Students of the Faculty of Theology

Abstract

This study aims to examine worship procrastination behaviors among theology faculty students from a multidi-mensional perspective. To this end, the relationships between worship procrastination and general procrastination tendency, subjective religiosity perception, perfectionism orientations, gender, and year of study were investiga-ted. The study employed a quantitative relational survey design. The sample consisted of 356 undergraduate students enrolled at the Faculty of Theology of Sakarya University and selected through quota sampling based on year level. Data were collected using a Personal Information Form, the General Procrastination Scale (Çakıcı, 2003), and the Worship Procrastination Scale (Abanoz & Belen, 2023). The independent samples t-test, one-way analysis of variance (ANOVA), Pearson correlation analysis, and simple linear regression analysis were used to analyze the data. A moderate, positive, and significant relationship was found between general procrastination and worship procrastination (r = .437, p < .001). Regression analysis revealed that general procrastination acco-unted for only 19.1% of the variance in worship procrastination. Subjective religiosity perception emerged as the most significant predictor of worship procrastination; students who defined themselves as religious showed significantly lower levels of worship procrastination (F(2, 353) = 10.034, p < .001). Regarding perfectionism orientations, the socially prescribed perfectionism group scored significantly higher on general procrastination (F(2, 353) = 8.665, p < .001), whereas no significant difference was observed among perfectionism groups in terms of worship procrastination (p = .153). No significant differences in general or worship procrastination were found according to gender or year of study. The findings indicate that while worship procrastination is related to general self-regulatory deficits, it is largely shaped by its own distinct psychological dynamics. The significant role of subjective religiosity perception highlights the importance of supporting not only knowledge acquisition but also identity development and meaning-making within religious education.

Keywords

• Religious Education
• Worship Procrastination
• General Procrastination
• Religiosity Perception
• Perfectionism
• Theology Students

Ethical Statement

It is declared that scientific and ethical principles have been followed while carrying out and writing this study and that all the sources used have been properly cited. Ethical approval was granted by Sakarya University Social Sciences Ethics Committee (15.05.2024, Decision No: 37).

References

1. Abanoz, S. (2025). İbadet Erteleme: Dinî Tutum ve Erteleme İlişkisi. Oku Okut Yayınları. https://doi.org/10.55709/okuokutyayinlari.74
2. Abanoz, S., & Belen, F. Z. (2023). İbadet Erteleme: Bir Ölçek Geliştirme Çalışması. Kocatepe İslami İlimler Dergisi, 6(2), 514-540. https://doi.org/10.52637/kiid.1364489
3. Allport, G. W., & Ross, J. M. (1967). Personal religious orientation and prejudice. Journal of Personality and Social Psychology, 5(4), 432-443. https://doi.org/10.1037/h0021212
4. Ayten, A. (2009). Prososyal davranışlarda dindarlık ve empatinin rolü [Yayımlanmamış doktora tezi]. Marmara Üniversitesi.
5. Balkıs, M. (2007). Öğretmen Adaylarının Davranışlarındaki Erteleme Eğiliminin, Karar Verme Stilleri ile İlişkisi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(21), 67-83.
6. Balkıs, M., & Duru, E. (2010). Akademik Erteleme Eğilimi, Akademik Başarı İlişkisinde Genel ve Performans Benlik Saygısının Rolü. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 27(27), 159-170.
7. Baumeister, R. F., & Heatherton, T. F. (1996). Self-Regulation Failure: An Overview. Psychological Inquiry, 7(1), 1-15. https://doi.org/10.1207/s15327965pli0701_1
8. Beswick, G., Rothblum, E. D., & Mann, L. (1988). Psychological antecedents of student procrastination. Australian Psychologist, 23(2), 207-217. https://doi.org/10.1080/00050068808255605

9. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2025). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri (37. baskı). Pegem Akademi.
10. Çakıcı, D. Ç. (2003). Lise ve üniversite öğrencilerinde genel erteleme ve akademik erteleme davranışının incelenmesi [Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü]. https://toad.halileksi.net/olcek/akademik-erteleme-olcegi/
11. Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2000). The “What” and “Why” of Goal Pursuits: Human Needs and the Self-Determination of Behavior. Psychological Inquiry, 11(4), 227-268. https://doi.org/10.1207/S15327965PLI1104_01
12. Değirmenci, H., Çetinkaya, A. B., & Karakaş, G. S. (2023). Erteleme davranışının kişilik özellikleri, üstbilişsel inançlar ve endişe ile ilişkisi. Journal of Clinical Psychology Research, 7(1), 60-74. https://doi.org/10.57127/kpd.26024438m000079XX1
13. Demir, Ö. (2017). Erteleme Eğilimi ve Baş Etme Yolları Araştırmaları Bulgularının Dini Erteleme Açısından Yorumlanması. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 12(24), 747-780.
14. Dewitte, S., & Schouwenburg, H. C. (2002). Procrastination, temptations, and incentives: The struggle between the present and the future in procrastinators and the punctual. European Journal of Personality, 16(6), 469-489. https://doi.org/10.1002/per.461
15. Duran, M. E. (2025). İşçilerde Erteleme Davranışı ve Dindarlık İlişkisi Üzerine Bir Araştırma. Dini Araştırmalar, (68), 221-254. https://doi.org/10.15745/da.1657624
16. Ferrari, J. R. (2001). Procrastination as Self-regulation Failure of Performance: Effects of Cognitive Load, Self-awareness, and Time Limits on Working Best Under Pressure. European Journal of Personality, 15, 391-406. https://doi.org/10.1002/per.413
17. Ferrari, J. R., Johnson, J. L., & McCown, W. G. (1995). Procrastination and task avoidance: Theory, research, and treatment (ss. xx, 268). Plenum Press. https://doi.org/10.1007/978-1-4899-0227-6
18. Ferrari, J. R., & Tice, D. M. (2000). Procrastination as a Self-Handicap for Men and Women: A Task-Avoidance Strategy in a Laboratory Setting. Journal of Research in Personality, 34(1), 73-83.
19. Festinger, L. (1957). A theory of cognitive dissonance (ss. xi, 291). Stanford University Press.
20. Flett, G. L., Blankstein, K. R., & Martin, T. R. (1995). Procrastination, Negative Self-Evaluation, and Stress in Depression and Anxiety. İçinde J. R. Ferrari, J. L. Johnson, & W. G. McCown (Ed.), Procrastination and Task Avoidance-Theory, Research and Treatment (ss. 137-167). Springer US. https://doi.org/10.1007/978-1-4899-0227-6_7
21. Güngör, A. (2023). Öğretmen Adaylarının Akademik Erteleme Davranışlarının Farklı Kişisel Değişkenlere Göre İncelenmesi: Ahi Evran Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi Örneği. Turkish Academic Research Review, 8(3), 1236-1253. https://doi.org/10.30622/tarr.1340780
22. Hewitt, P. L., & Flett, G. L. (1991). Perfectionism in the Self and Social Contexts: Conceptualization, Assessment, and Association With Psychopathology. Journal of Personality and Social Psychology, 60(3), 456-470.
23. Joormann, J., & Stöber, J. (1997). Measuring facets of Worry: A Lisrel analysis of the Worry Domains Questionnaire. Personality and Individual Differences, 23(5), 827-837. https://doi.org/10.1016/S0191-8869(97)00075-5
24. Krejcie, R. V., & Morgan, D. W. (1970). Determining Sample Size for Research Activities. Educational and Psychological Measurement, 30(3), 607-610. https://doi.org/10.1177/001316447003000308
25. Lay, C. H. (1986). At last, my research article on procrastination. Journal of Research in Personality, 20(4), 474-495. https://doi.org/10.1016/0092-6566(86)90127-3
26. Mertens, D. M. (2010). Research and Evaluation in Education and Psychology: Integrating Diversity With Quantitative, Qualitative, and Mixed Methods. SAGE.
27. Milgram, N. (Noach), Mey-Tal, G., & Levison, Y. (1998). Procrastination, generalized or specific, in college students and their parents. Personality and Individual Differences, 25(2), 297-316. https://doi.org/10.1016/S0191-8869(98)00044-0
28. Milgram, N., & Tenne, R. (2000). Personality correlates of decisional task avoidant procrastination. European Journal of Personality, 14(2), 141-156. https://doi.org/10.1002/(SICI)1099-0984(200003/04)14:2<141::AID-PER369>3.0.CO;2-V
29. Muraven, M., & Baumeister, R. F. (2000). Self-regulation and depletion of limited resources: Does self-control resemble a muscle? Psychological Bulletin, 126(2), 247-259. https://doi.org/10.1037/0033-2909.126.2.247
30. Ok, Ü. (2016). The Ok-Religious Attitude Scale (Islam): Introducing an instrument originated in Turkish for international use. Journal of Beliefs & Values, 37(1), 55–67. https://doi.org/10.1080/13617672.2016.1141530
31. Özer, A., & Altun, E. (2011). Üniversite Öğrencilerinin Akademik Erteleme Nedenleri. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(21), 45-72.
32. Pargament, K. I. (1997). The psychology of religion and coping: Theory, research, practice (ss. xii, 548). Guilford Press.
33. Prochaska, J. O., & DiClemente, C. C. (1983). Stages and processes of self-change of smoking: Toward an integrative model of change. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 51(3), 390-395. https://doi.org/10.1037//0022-006x.51.3.390
34. Sirois, F. M., Molnar, D. S., & Hirsch, J. K. (2017). A Meta–Analytic and Conceptual Update on the Associations between Procrastination and Multidimensional Perfectionism. European Journal of Personality, 31(2), 137-159. https://doi.org/10.1002/per.2098
35. Sirois, F., & Pychyl, T. (2013). Procrastination and the priority of short‐term mood regulation: Consequences for future self. Social and Personality Psychology Compass, 7(2), 115-127. https://doi.org/10.1111/spc3.12011
36. Solomon, L. J., & Rothblum, E. D. (1984). Academic procrastination: Frequency and cognitive-behavioral correlates. Journal of Counseling Psychology, 31(4), 503-509. https://doi.org/10.1037/0022-0167.31.4.503
37. Steel, P. (2007). The nature of procrastination: A meta-analytic and theoretical review of quintessential self-regulatory failure. Psychological Bulletin, 133(1), 65-94. https://doi.org/10.1037/0033-2909.133.1.65
38. Şentepe, A., & Güven, M. (2015). Kişilik özellikleri ve dindarlık ilişkisi üzerine ampirik bir araştırma. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 17(31), 25–44.
39. Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2019). Using multivariate statistics (Seventh edition). Pearson.
40. Türkarslan, K. K., & Canel-çınarbaş, D. (2021). Akademik erteleme sorunlarının psikanalitik kendilik psikolojisi açısından incelenmesi: Bir vaka çalışması. Journal of Clinical Psychology Research, 5(1), 52-65. https://doi.org/10.5455/kpd.26024438m000030
41. Yapıcı, A. (2006). Yeni bir dindarlık ölçeği ve üniversiteli gençlerin dinin etkisini hissetme düzeyi: Çukurova Üniversitesi örneği. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), 6(1), 66–116.
42. Yüksel, M. Y., Sayın, M., & Dinç, S. (2020). Lise Öğrencilerinin Akademik Erteleme Davranışlarının Yordanmasında Bilişsel Esneklik ve Ruminasyonun Etkisi. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, 202-218. https://doi.org/10.21733/ibad.776439.