Türkiye’de Fasulyede Yapılan Morfolojik ve Moleküler Karakterizasyon Çalışmaları
Öz
Türkiye fasulye üretimi bakımından Çin ve Endonezya’dan sonra dünyada üç üncü sırada yer almaktadır. Fasulye, gen merkezi olmadığı halde Türkiye’de hemen her bölgeye uyum sağlamış olup önemli seviyede çeşitlilik göstermiştir. Ülkemize 17. yy’da gelmiş olmakla birlikte, yetiştiriciliği yaygın bir sebze olan fasulyede Güney-Doğu Anadolu ve Samsun-Tokat-Amasya mikro gen merkezleri, genetik çeşitlilik merkezleri durumuna gelmiştir. Genetik kaynaklar, hem ıslah ç alışmaları hem de gen bankaları aç ısından büyük ö nem taşımaktadır. Bu nedenle toplanan gen kaynaklarının bitki ö zelliklerinin belirlenmesi gerekmektedir. Bitki genetik kaynaklarının karakterizasyonu, tohum ö rnekleri ya da populasyonlar arasındaki genetik varyasyonun miktarı ve dağılımının ortaya konması amacıyla yapılmaktadır. Herhangi bir türde toplanan gen kaynakları tanımlanmadıkları sürece ıslah programlarında yer alamamakta, sonrasında kaybolabilmektedir. Fasulye gen kaynakları, morfolojik, agro-ekolojik ve tarımsal özelliklerine göre sınıflara ayrılırlar. Bilhassa büyüme ve tohum tiplerine göre sınıflandırmalar yapılmaktadır. Fasulye populasyonlarındaki varyabilite, morfolojik olarak bitkide, yaprakta, çiçekte, baklada, tohumda UPOV, IPGRI kriterlerinde yer alan parametrelerin incelenmesiyle ortaya konulmaktadır. Bununla birlikte populasyondaki varyasyon, moleküler düzeyde de RAPD, SSR ve ISSR yöntemleri kullanılarak da belirlenebilmektedir. Bu bağlamda son yıllarda ülkemizde Orta Karadeniz Bölgesi (Samsun, Ordu, Giresun, Tokat, Amasya), Doğu Anadolu’nun güneyi (Bingöl, Bitlis, Elazığ, Malatya, Hakkari, Muş, Tunceli, Van), Doğu Anadolu Bölgesi’nde (Erzurum, Bayburt) ve Artvin, Trabzon, Burdur illerindeki kuru ve taze fasulye populasyonlarında morfolojik ve moleküler düzeyde karakterizasyonlar yapılmıştır. Dünyada da fasulye yetiştirilen ülkelerde yapılan karakterizasyon çalışmalarıyla bölgesel olarak fasulye populasyonlarının genetik varyabiliteleri incelenmiştir. Bu çalışmada fasulye karakterizasyonu hakkında özellikle Türkiye’de morfolojik ve moleküler düzeyde yapılan çalışmalar araştırılmış ve son yıllardaki gelişmeler özetlenmiştir.
Anahtar Kelimeler
References
- Uysal, F., 2002. Kalite Fonksiyonunun Türkiye’de Baklagil Dis Satimina Etkileri. Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, 114.
- Broughton, W.J., Hernández, G., Blair, M., Beebe, S., Gepts, P., Vanderleyden, J., 2003. Beans (Phaseolus spp.) - Model food legumes. Plant Soil 252: 55-128.
- Günay A, 2005. Sebze Yetiştiriciliği. İzmir, Cilt 2, 345s.
- Myers, J. R., Baggett, J. R., 1999. Improvement of snap beans. pp: 289-330, In: S. P. Singh (ed.) Common Bean Improvement in the Twenty-First Century. Kluwer Academic Publishers, Dordrecht, The Netherlands.
- Singh, R. J., Chung, G. H., Nelson, R. L., 2007. Landmark research in Legumes. Genome, 50: 525-537.
- Akçin. A., 1988. Yemeklik Tane Baklagiller. S.Ü. Ziraat Fakültesi: 8-43. Konya.
- Kaplan, L., 1967. Archeological Phaseolus from Tehuacán. In: Beyers, D. E. (ed.), The Prehistory of the Tehuacán Valley, pp: 201-211, Vol. 1: Environment and Subsistence. University of Texas, Austin, TX, USA.
- Kaplan, L., 1980. Variation in the cultivated beans. In: Lynch, T.F. (ed.). Guitarrero Cave: Early Man in the Andes. Academic Press, pp: 145-148, New York, USA.
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
-
Journal Section
Research Article
Authors
Arzu Karataş
*
Rize Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi
Türkiye
Damla Turan Büyükdinç
Rize Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi
Türkiye
Ahmet İpek
This is me
Uludağ Üniversitesi
Türkiye
Metin Yağcıoğlu
This is me
Kayseri Tarım İl Müdürlüğü
Türkiye
Kenan Sönmez
This is me
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi
Türkiye
Ş. Şebnem Ellialtıoğlu
This is me
Ankara Üniversitesi
Türkiye
Publication Date
June 1, 2017
Submission Date
February 25, 2017
Acceptance Date
April 27, 2017
Published in Issue
Year 1970 Volume: 10 Number: 1