Doküman İnceleme Yönteminde Geçerlik ve Güvenirlik: Eğitim Bilimleri Araştırmaları Bağlamında Kuramsal Bir İnceleme
Abstract
Bu çalışma, doküman inceleme yönteminde geçerlik ve güvenirlik kavramlarını eğitim bilimleri bağlamında incelemektedir. Kavramsal tarama modelinde desenlenmiş nitel bir araştırmadır. Kavramsal tarama, iki aşamada gerçekleştirilmiştir. İlk aşamada çalışmanın metodolojik bağlamı göz önünde bulundurularak gerçek problemin anlaşılması için mevcudiyetin keşfi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi örnekleminde yapılmıştır. 2020-2022 yılları arasında yayımlanmış 161 makale betimsel analize tabi tutulmuştur. İkinci aşamada ise çalışmanın odağındaki kuramsal inceleme, birinci aşamada elde edilen bulguların ışığında ayrıntılı bir şekilde yapılmıştır. Bulgular incelendiğinde çalışmanın örneklemindeki doküman incelemesi kullanılan eğitim bilimleri makalelerinin %70’inde çalışmanın geçerliğine, %46’sında ise güvenirliğine yönelik herhangi bir açıklamanın yapılmadığı görülmüştür. Geçerlik ve güvenirlik konularının üzerinde tartışılması gerektiğini ortaya koyan bu bulgular doğrultusunda pozitivist, yorumlayıcı ve eleştirel paradigmaların doküman incelemesine yaklaşımları çerçevesinde geçerlik ve güvenirlik stratejileri önerilmiştir. Pozitivist paradigmada yerleşik olan geçerlik ve güvenirlik kriterlerinin yanında yorumlayıcı ve eleştirel paradigma eksenindeki doküman incelemesi yöntemi kullanılan araştırmalar için geçerlik ve güvenirlik stratejilerine ilk kez bu araştırmada yer verilmiştir. Bu çalışmada ortaya konulan geçerlik ve güvenirlik stratejileri kural koyucu olarak alınmak yerine, bağlamı ve amacı göz önüne alındığında, bir eğitim bilimleri çalışmasının öğelerinin gözden geçirilmesine ve değerlendirilmesine rehberlik etmek için kullanılması önerilmektedir.
Keywords
Doküman incelemesi, geçerlik, güvenirlik, pozitivist paradigma, yorumlayıcı paradigma, eleştirel paradigma
References
- Akyıldırım, E. (2020). “Tüketim Toplumu” kavramının pozitivist, eleştirel, yorumsamacı yaklaşımlarla irdelenmesi. Asya Studies, 4(12), 118-127. https://doi.org/10.31455/asya.617128
- Asdal, K. & Reinertsen, H. (2022). Doing document analysis: A practice-oriented method. Sage.
- Assalahi, H. (2015). The philosophical foundations of educational research: A beginner’s guide. American Journal of Educational Research, 3(3), 312-317. Balaban Salı, J. (2018). Verilerin toplanması. In A. Şimşek (Ed.), Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri (pp. 134-161). Anadolu Üniversitesi.
- Baltacı, A. (2017). Avrupa okullarında dini simgelerin yasallığı. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi, 21(1), 45-80. https://doi.org/10.18505/cuid.286581
- Baltacı, A. (2019). Nitel araştırma süreci: Nitel bir araştırma nasıl yapılır? Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 368-388. https://doi.org/10.31592/aeusbed.598299
- Baş, T. & Akturan, U. (2017). Nitel araştırma yöntemleri, Nvivo ile nitel veri analizi, örnekleme, analiz, yorum (3. Baskı). Seçkin Yayıncılık.
- Bayhan, V. (2016). Sosyal bilimlerde "objektiflik" efsanesi. Mukaddime, 7(2), 217-242. Bengtsson, M. (2016). How to plan and perform a qualitative study using content analysis. NursingPlus Open, 2, 8-14. https://doi.org/10.1016/j.npls.2016.01.001
- Bolognesi, M., Pilgram, R. & van den Heerik, R. (2017). Reliability in content analysis: The case of semantic feature norms classification. Behavior Research Methods, 49, 1984-2001. https://doi.org/10.3758/s13428-016-0838-6
- Campbell, D. T. (1957). Factors relevant to the validity of experiments in social settings. Psychological Bulletin, 54(4), 297-312. doi:https://doi.org/10.1037/h0040950
- Cohen, J. (1960). A coefficient of agreement for nominal scales. Educational and Psychological Measurement, 20(1), 37-46. https://doi.org/10.1177/001316446002000104