Psikolojik Danışmanların Kariyer Uyumu ile Etkili Psikolojik Danışman Nitelikleri Arasındaki İlişkide Kariyer Karar Pişmanlığının Düzenleyici Rolü

Year 2025, Issue: 63, 282 - 300, 27.03.2025

Hacı Arif Doğanülkü , Ramazan Çok , Ahmet Güneşlice

https://doi.org/10.53444/deubefd.1495761

https://izlik.org/JA58XN77EU

Abstract

Bu araştırmada psikolojik danışmanların kariyer uyumları ile etkili psikolojik danışman nitelikleri arasındaki ilişkide kariyer karar pişmanlıklarının düzenleyici rolü incelenmiştir. Katılımcılar Türkiye’de Güneydoğu Anadolu Bölgesindeki bir ilde Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı kurumlarda çalışan 415 psikolojik danışmandan oluşmaktadır [247 kadın (%66), 141 erkek (%34)]. Veri toplamak amacıyla Kariyer Uyum Yetenekleri Ölçeği-Kısa Formu, Kariyer Karar Pişmanlığı Ölçeği ve Etkili Psikolojik Danışman Niteliklerini Değerlendirme Ölçeği kullanılmıştır. Veri analizinde olarak Pearson korelasyon analizi ve önyükleme yöntemine dayalı regresyon analizi yapılmıştır. Korelasyon analizi sonucunda etkili psikolojik danışman niteliklerinin kariyer uyumu ve kariyer karar pişmanlığı ile anlamlı ilişkiye sahip olduğu gözlenmiştir. Regresyon analizi sonucunda kariyer uyumu ve kariyer karar pişmanlığının etkili psikolojik danışman nitelikleri üzerinde yordayıcı olduğuna ulaşılmıştır. Ayrıca kariyer karar pişmanlığının, kariyer uyumu ile etkili psikolojik danışman nitelikleri arasındaki ilişkide düzenleyici rolde olduğuna sonucuna ulaşılmıştır. Kariyer karar pişmanlığı arttıkça kariyer uyumunun etkili psikolojik danışman nitelikleri üzerindeki yordayıcılığı azalmaktadır. Ulaşılan bulgular geçmiş araştırmalar ışığında tartışılmıştır. Ayrıca bulgular doğrultusunda araştırmacı ve uygulayıcılara öneriler sunulmuştur.

Keywords

Etkili Psikolojik Danışman Nitelikleri , kariyer uyumu , kariyer karar pişmanlığı

The Moderating Role of Career Decision Regret in the Relationship between Counselors’ Career Adaptability and Effective Counselor Characteristics

https://izlik.org/JA58XN77EU

Abstract

In this study, the moderating role of career decision regrets in the relationship between counselors’ career adaptability and effective counselor characteristics was investigated. The participants consisted of 415 counselors working in public institutions in a city in the Southeastern Anatolia Region of Turkey [247 females (66%), 141 males (34%)]. For data collection, Career Adap-Abilities Scale-Short Form, Career Decision Regret Scale, and Effective Counselor Characteristics Assessment Scale were used. Pearson correlation analysis and regression analysis based on the bootstrap method were performed in data analysis. The result of the correlation analysis revealed effective counselor characteristics have a significant relationship with career adaptability and career decision regret. The result of the regression analysis put forth that career adaptability and career decision regret are predictors of effective counselor characteristics. In addition, the study results showed that career decision regret has a moderating role in the relationship between career adaptability and effective counselor characteristics. As career decision regret increases, the predictive value of career adaptability on effective counselor characteristics qualities decreases. The findings were discussed in the light of past research. Additionally, suggestions were made to researchers and practitioners in line with the findings.

Keywords

Effective counselor characteristics , career adaptability , career decision regret

References

• Aiken, L. A., & West, S. G. (1991). Multiple regression: Testing and interpreting interactions. Sage.
• Akkermans, J., Schaufeli, W. B., Brenninkmeijer, V., & Blonk, R. W. B. (2013). The role of career competencies in the Job Demands—Resources model. Journal of Vocational Behavior, 83(3), 356–366. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2013.06.011
• Anderson, T., Crowley, M. E. J., Himawan, L., Holmberg, J. K., & Uhlin, B. D. (2016). Therapist facilitative interpersonal skills and training status: A randomized clinical trial on alliance and outcome. Psychotherapy Research, 26(5), 511–529. https://doi.org/10.1080/10503307.2015.1049671
• Biricik, D. (2019). Career regret among university students from Turkey: A test of the social cognitive career theory. Canadian Journal of Career Development, 18(2), 4–16. https://cjcd-rcdc.ceric.ca/index.php/cjcd/article/view/28
• Bonifield, C., & Cole, C. (2007). Affective responses to service failure: Anger, regret, and retaliatory versus conciliatory responses. Marketing Letters, 18(1), 85–99. https://doi.org/10.1007/s11002-006-9006-6
• Brehaut, J. C., O'Connor, A. M., Wood, T. J., Hack, T. F., Siminoff, L., Gordon, E., & Feldman-Stewart, D. (2003). Validation of a decision regret scale. Medical Decision Making, 23(4), 281–292. https://doi.org/10.1177%2F0272989X03256005
• Brown-Rice, K., & Furr, S. (2016). Counselor educators and students with problems of professional competence: A survey and discussion. Professional Counselor, 6(2), 134–146. https://doi.org/10.15241/kbr.6.2.134
• Budjanovcanin, A., Rodrigues, R., & Guest, D. (2019). A career with a heart: exploring occupational regret. Journal of Managerial Psychology. 34(3), 156–169. https://doi.org/10.1108/JMP-02-2018-0105
• Buyruk-Genç, A. B., & Yüksel-Şahin, F. (2020). Examining cognitive flexibility of counselors according to the effective counselor characteristics, counselor self efficacy and some variables. Cukurova University Faculty of Education Journal, 49(2), 794–825. https://dergipark.org.tr/en/pub/cuefd/issue/57389/742070
• Corey, G. (2008). Psikolojik danışma, psikoterapi kuram ve uygulamaları. (T. Ergene, Çev.). Mentis Yayıncılık.
• Cormier, W. H., & Cormier, L. S. (1991). Interviewing strategies for helpers (3. bs.). Brooks/Cole Publishing Company.
• Çakır, M. A. (2004). Mesleki karar envanterinin geliştirilmesi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 37(2), 1–14.
• Çapri, B., & Dermiröz, Z. (2016). Duygusal zekâ düzeyi ve psikolojik danışma öz-yeterlik inançları arasındaki ilişkide etkili psikolojik danışman niteliklerinin aracı rolü. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 12(3), 1037–1048. https://doi.org/10.17860/mersinefd.282399
• Demir, Ö. O., & Ayaz, A. (2019). Rehberlik ve psikolojik danışma bölümü mezunlarının çalışma durumlarında kariyer uyumluluğunun rolü. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 10(1), 28–36. https://dergipark.org.tr/en/pub/baebd/issue/46306/514239
• Doğanülkü, H. A., & Kırdök, O. (2021). The moderating role of career decision regret in the effect of career adaptability on burnout. International Journal of Progressive Education, 17(2), 319–330. https://doi.org/10.29329/ijpe.2020.332.20
• Dönmezoğulları, C., & Yeşilyaprak, B. (2019). Kariyer tekeri modeline dayalı grup müdahale programının üniversite öğrencilerinin kariyer uyumuna etkisi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 18(72), 1510–1520. https://doi.org/10.17755/esosder.457779
• Duru, H., & Gültekin, F. (2019). Pdr öğrencilerinin kariyer uyumluluklarının kariyer yapılandırma yaklaşımı açısından incelenmesi. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 14(20), 161–181. https://doi.org/10.26466/opus.583886
• Dyrbye, L. N., Burke, S. E., Hardeman, R. R., Herrin, J., Wittlin, N. M., Yeazel, M., ... & Van Ryn, M. (2018). Association of clinical specialty with symptoms of burnout and career choice regret among US resident physicians. Jama, 320(11), 1114–1130. https://doi.org/10.1001/jama.2018.12615
• Erdurcan, S., & Kırdök, O. (2017). Mesleki karar pişmanlığı ölçeği: adaptasyon, geçerlik ve güvenirlik çalışması. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(3), 1140–1150. https://doi.org/10.17860/mersinefd.330880
• Eryılmaz, A., & Kara, A. (2020). Investigation of the effectiveness of career adaptability psycho-education program on career adaptability levels of students. Hacettepe University Journal of Education, 4(35), 733–745. https://doi.org/10.16986/HUJE.2019050340
• Fiori, M., Bollmann, G., & Rossier, J. (2015). Exploring the path through which career adaptability increases job satisfaction and lowers work stress: The role of affect. Journal of Vocational Behavior, 91, 113–121. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2015.08.010
• Fulton, C. L. (2016). Mindfulness, self-compassion, and counselor characteristics and session variables. Journal of Mental Health Counseling, 38(4), 360–374. https://doi.org/10.17744/mehc.38.4.06
• Genç, A. B., & Yüksel-sahin, F. (2020). Examining cognitive flexibility of counselors according to the effective counselor characteristics, counselor self efficacy and some variables. Cukurova University Faculty of Education Journal, 49(2), 794-825. https://doi.org/10.14812/cufej.742070
• Gladding, S. T. (2013). Psikolojik danışma: kapsamlı bir meslek (N. Voltan Acar. Çev). Nobel Akademik Yayıncılık.
• Goleman, D. (2009). Emotional intelligence: Why it can matter more than IQ. A&C Black, London.
• Hackney, H., & Cormier, S. (2008). Psikolojik danışma ilke ve teknikleri: Psikolojik yardım süreci el kitabı (T. Ergene ve S. Aydemir Sevim, Çev.). Mentis Yayıncılık.
• Hayes, A. F. (2018). Introduction to mediation, moderation, and conditional process analysis: A regression-based perspective (2nd ed.). The Guilford Press.
• Heikkinen, C. A., & Wegner, K. W. (1973). MMPI studies of counselors: A review. Journal of Counseling Psychology, 20(3), 275–279. https://psycnet.apa.org/doi/10.1037/h0034509
• Heinonen, E., & Nissen-Lie, H. A. (2020). The professional and personal characteristics of effective psychotherapists: A systematic review. Psychotherapy Research, 30(4), 417–432. https://doi.org/10.1080/10503307.2019.1620366
• Işık, E., Yeğin, F., Koyuncu, S., Eser, A., Çömlekciler, F., & Yıldırım, K. (2018). Validation of the Career Adapt- Abilities Scale–Short Form across different age groups in the Turkish context. International Journal for Educational and Vocational Guidance, 18(3), 297–314. https://doi.org/10.1007/s10775-018-9362-9
• İkiz, F. E., & Totan, T. (2014). Etkili psikolojik danışman niteliklerinin değerlendirilmesine ilişkin ölçek geliştirme çalışması. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 5(42), 269–279. https://dergipark.org.tr/en/pub/tpdrd/issue/21462/229994
• İpek, A. N., Çavuş, F. Z., & Saraç, H. (2020). Üniversite öğrencilerinin kariyer geleceği algılarıyla mesleki karar pişmanlıkları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Journal of Sustainable Education Studies, 1(1), 1–12. https://dergipark.org.tr/en/pub/seader/issue/66466/1040507
• Johnson, D., Shertzer, B., & Linden, J. E. (1967). The relationship of counselor candidate characteristics and counseling effectiveness. Counselor Education and Supervision, 6(4), 297–304. https://psycnet.apa.org/doi/10.1002/j.1556-6978.1967.tb00940.x
• Kalay-Usta, T. K., & Deniz, M. E. (2019). Psikolojik danışmanların ruh sağlığı sürekliliğinin yordanması: Etkili psikolojik danışman nitelikleri ve kariyer uyumluluğunun rolü. Kariyer Psikolojik Danışmanlığı Dergisi, 2(2), 215–237. https://dergipark.org.tr/en/pub/kpdd/issue/51379/648964
• Kaplan, D. M., & Gladding, S. T. (2011). A vision for the future of counseling: The 20/20 principles for unifying and strengthening the profession. Journal of Counseling & Development, 89(3), 367–372. https://doi.org/10.1002/j.1556-6678.2011.tb00101.x
• Kara, A., & Eryılmaz, A. (2021). A career adaptability model for psychological counselors. International Journal of Progressive Education, 17(6),32–53. https://doi.org/10.29329/ijpe.2021.382.3
• Karacan-Özdemir, N., & Ayaz, A. (2020). Okul psikolojik danışma ve rehberlik programları: Kariyer uyum yetenekleri açısından bir inceleme. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 35(3), 613–626. https://doi.org/10.16986/HUJE.2018045437
• Karatepe, H. K., Atik, D., Şen, H. T., Yüce, U. Ö., & Elibol, E. (2021). Effects of career management applications on nursing students’ career decisions, academic motivations and decision regret. Journal of Contemporary Medicine, 11(1), 113–119. https://doi.org/10.16899/jcm.777800
• Kasapoğlu, F., & Kutlu, M. (2021). Psikolojik danışmanların maneviyata ilişkin tutumları ve etkili danışman nitelikleri arasındaki ilişkiler. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(2), 1015–1045. https://doi.org/10.17679/inuefd.856748
• Koo, K., Javier-DesLoges, J. F., Fang, R., North, A. C., & Cone, E. B. (2021). Professional burnout, career choice regret, and unmet needs for well-being among urology residents. Urology, 157, 57–63. https://doi.org/10.1016/j.urology.2021.05.064
• Korkut-Owen, F., & Tuzgöl-Dost, M. (2020). Psikolojik danışman adaylarına göre etkili psikolojik danışmanın özellikleri ve psikolojik danışman eğitiminin Etkisi. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, 8, 259–274. https://doi.org/10.21733/ibad.728147
• Korkut-Owen, F., Bugay, T. A., & Tuzgöl, D. M. (2014). Psikolojik danışman eğitimcilerinin psikolojik danışman adaylarının mesleğe ilişkin kişisel eğilimleri hakkındaki görüşleri. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 11, 1037–1055. https://doi.org/10.14687/ijhs.v11i1.2883
• Köse, A. (2019). Career decision regret as a predictor: Do teachers and administrators regret due to their career choice?. World Journal of Education, 9(1), 38–55. https://doi.org/10.5430/wje.v9n1p38
• Lawson, G., Venart, E., Hazler, R. J., & Kottler, J. A. (2007). Toward a culture of counselor wellness. The Journal of Humanistic Counseling, Education and Development, 46(1), 5–19. https://doi.org/10.1002/j.2161-1939.2007.tb00022.x
• Le, A. N. H., & Ho, H. X. (2019). The behavioral consequences of regret, anger, and frustration in service settings. Journal of Global Marketing, 33(2), 84–102. https://doi.org/10.1080/08911762.2019.1628330
• Lecci, L., Okun, M. A., & Karoly, P. (1994). Life regrets and current goals as predictors of psychological adjustment. Journal of Personality and Social Psychology, 66(4), 731–741. https://psycnet.apa.org/doi/10.1037/0022-3514.66.4.731
• Lohani, G., & Sharma, P. (2023). Effect of clinical supervision on self-awareness and self-efficacy of psychotherapists and counselors: A systematic review. Psychological Services, 20(2), 291-299. https://psycnet.apa.org/buy/2022-86139-001
• Maggiori, C., Rossier, J., & Savickas, M. L. (2017). Career Adapt-Abilities Scale–Short Form (CAAS-SF) construction and validation. Journal of Career Assessment, 25(2), 312–325. https://doi.org/10.1177%2F1069072714565856
• Marcionetti, J., & Rossier, J. (2021). A longitudinal study of relations among adolescents’ self-esteem, general self-efficacy, career adaptability, and life satisfaction. Journal of Career Development, 48(4), 475–490. https://doi.org/10.1177%2F0894845319861691
• Morrison, M., & Roese, N. J. (2011). Regrets of the typical American: Findings from a nationally representative sample. Social Psychological and Personality Science, 2(6), 576–583. https://doi.org/10.1177%2F1948550611401756
• Roese, N. J., & Summerville, A. (2005). What we regret most... and why. Personality and Social Psychology Bulletin, 31(9), 1273–1285. https://doi.org/10.1177%2F0146167205274693
• Rottinghaus, P. J., Day, S. X., & Borgen, F. H. (2005). The career futures inventory: A measure of career-related adaptability and optimism. Journal of Career Assessment, 13(1), 3–24. https://doi.org/10.1177%2F1069072704270271
• Rowe, W., Murphy, H. B., & De Csipkes, R. A. (1975). The relationship of counselor characteristics and counseling effectiveness. Review of Educational Research, 45(2), 231–246. https://doi.org/10.3102%2F00346543045002231
• Santra, S., & Giri, V. N. (2017). Impact of career regret on career outcomes of information technology (IT) professionals in India. ASBBS Proceedings, 24(1), 481–497.
• Sari, M., Karneli, Y., & Hariko, R. (2024). Enhancing the counseling process: The significance of counselor's personality traits. Jurnal Bimbingan dan Konseling Terapan, 8(1), 66-73. http://dx.doi.org/10.30598/jbkt.v8i1.1894
• Sarikaya, T., & Khorshid, L. (2009). Üniversite öğrencilerinin meslek seçimini etkileyen etmenlerin incelenmesi: Üniversite öğrencilerinin meslek seçimi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 7(2), 393–423. https://dergipark.org.tr/en/pub/tebd/issue/26107/275067
• Savickas, M. L. (1997). Career adaptability: An integrative construct for life-span, life-space theory. The Career Development Quarterly, 45(3), 247–259. https://doi.org/10.1002/j.2161-0045.1997.tb00469.x
• Savickas, M. L. (2002). Career construction: A developmental theory of vocational behaviour. In D. Brown (Ed.), Career choice and development (4th ed., pp. 149–205). Wiley.
• Savickas, M. L. (2013). Career construction theory and practice. In S. D. Brown, & R. W. Lent (Eds.), Career development and counseling handbook: Putting theory and research to work (2nd ed., pp. 147–183). Wiley.
• Savickas, M. L., & Porfeli, E. J. (2012). Career Adapt-Abilities Scale: Construction, reliability, and measurement equivalence across 13 countries. Journal of Vocational Behavior, 80(3), 661–673. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2012.01.011
• Spurgeon, S. L., Gibbons, M. M., & Cochran, J. L. (2012). Creating personal dispositions for a professional counseling program. Counseling and Values, 57(1), 96–108. https://doi.org/10.1002/j.2161-007X.2012.00011.x
• Super, D. E. (1980). A life-span, life-space approach to career development. Journal of Vocational Behavior, 16(3), 282–298. https://doi.org/10.1016/0001-8791(80)90056-1
• Susskind, R. E., & Susskind, D. (2015). The future of the professions: How technology will transform the work of human experts. Oxford University Press.
• Szczygiel, D. D., & Mikolajczak, M. (2018). Emotional intelligence buffers the effects of negative emotions on job burnout in nursing. Frontiers in Psychology, 9, 1–10. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2018.02649
• Tanrıverdi, H., Yılmaz, A., Pala, B., & Ercan, F. Z. (2019). Kişilik özellikleri, duygusal zekâ, kariyer uyum yeteneği ve turizmde kariyer yapma isteği arasındaki ilişkilerin incelenmesi: İstanbul Üniversitesinde turizm işletmeciliği eğitimi alan öğrenciler üzerine bir araştırma. Uluslararası Turizm, Ekonomi ve İşletme Bilimleri Dergisi, 3(1), 41–56.
• Tian, L., Pu, J., Liu, Y., Zhong, X., Gui, S., Song, X., ... & Xie, P. (2019). Relationship between burnout and career choice regret among Chinese neurology postgraduates. BMC medical education, 19(1), 1–10. https://doi.org/10.1186/s12909-019-1601-3
• Tunç, E., & Tunç, M. F. (2022). Rehber Öğretmenler ile psikolojik danışman adaylarının kariyer adanmışlıkları ve kariyer kararı pişmanlıkları. Kariyer Psikolojik Danışmanlığı Dergisi, 5(2), 34-50. https://doi.org/10.58501/kpdd.1108991
• Tuzgöl-Dost, M., & Keklik, İ. (2012). Professional ıssues in counseling as perceived by individuals working in counseling settings. Mehmet Akif Ersoy University Journal of Education Faculty, 23, 389–407.
• Venart, E., Vassos, S., & Pither‐Heft, Heather. (2007). What individual counselors can do to sustain wellness. The Journal of Humanistic Counseling, Education and Development, 46(1), 50–65. https://doi.org/10.1002/j.2161-1939.2007.tb00025.x
• Wampold, B. E. (2007). Psychotherapy: The humanistic (and effective) treatment. American Psychologist, 62(8), 857–873. https://psycnet.apa.org/doi/10.1037/0003-066X.62.8.857
• Wicas, E. A., & Mahan, T. W. (1966). Characteristics of counselors rated effective by supervisors and peers. Counselor Education and Supervision, 6(1), 50–56. https://psycnet.apa.org/doi/10.1002/j.1556-6978.1966.tb00448.x
• Yayla, E., & İkiz, F. E. (2017). Psikolojik danışmanların etkili nitelikleri ile danışma öz-yeterlik düzeyleri arasındaki ilişki. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 7(48), 31–44. https://dergipark.org.tr/en/pub/tpdrd/issue/41239/488648
• Yıldırım-Kurtuluş, H., & Yüksel Şahin, F., (2023). Moderating Role of Effective Counselor Characteristics in the Relationship between the Behaviors of Counselors’ Supervisors and their Professional Pride and Job Satisfaction. Hacettepe Unıversıtesı Egıtım Fakultesı Dergısı-Hacettepe Unıversıty Journal Of Educatıon, 38 (3), 317-334. https://doi.org/10.16986/huje.2023.489
• Yıldırım-Kurtuluş, H., & Yüksel-Şahin, F., (2021). Study on the counselors’ levels of professional pride and job satisfaction according to certain variables. Participatory Educational Research, 8(4), 1–23. https://doi.org/10.17275/per.21.76.8.4
• Yüksel-Şahin, F. (2012). An examination of the decisions taken about psychological counseling and guidance in the Turkish national education councils from past to the present. Journal of Social Studies Education Research, 3(1), 95–118. http://jsser.org/index.php/JSSER/article/view/17
• Zeelenberg, M., & Pieters, R. (2007). A theory of regret regulation 1.0. Journal of Consumer Psychology, 17(1), 3–18. https://doi.org/10.1207/s15327663jcp1701_3
• Zikic, J., & Klehe, U. C. (2006). Job loss as a blessing in disguise: The role of career exploration and career planning in predicting reemployment quality. Journal of Vocational Behavior, 69(3), 391–409. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2006.05.007