Bağlanma Stillerinin Çocukluk Çağı Travmatik Yaşantıları ve İlişkilere Dair Bilişsel Çarpıtmalar Açısından İncelenmesi: Romantik İlişkisi Bulunan Bireylerle Bir Araştırma

Year 2025, Issue: 66, 4277 - 4294, 29.12.2025

Fatma Mamik Gül , Betül Aydın

https://doi.org/10.53444/deubefd.1732072

Abstract

Bu araştırma, romantik ilişkisi olan bireylerde çocukluk çağı travmaları, ilişkiye yönelik bilişsel çarpıtmalar ve bağlanma stilleri arasındaki ilişkinin incelenmesi amacı ile yürütülmüştür. Araştırmada ayrıca romantik ilişkisi olan bireylerde bağlanma stillerinin bazı sosyodemografik değişkenler açısından incelenmesi amaçlanmıştır. İlişkisel tarama modelindeki araştırmanın örneklemini oluşturan 502 kişiye “Sosyodemografik Bilgi Formu’, “Çocukluk Çağı Travma Ölçeği”, “Yakın İlişkilerde Yaşantılar Envanteri” ve “İlişkilere İlişkin Bilişsel Çarpıtmalar Ölçeği” uygulanmıştır. Verilerin analizinde Pearson Product Momentler çarpımı korelasyon katsayısı tekniği, çoklu doğrusal regresyon analizi ve tek yönlü varyans analizinden yararlanılmıştır. Kaygılı ve kaçınmacı bağlanma stilleri hem ilişkilerle ilgili bilişsel çarpıtmalar ile hem de çocukluk çağı travmatik yaşantıları ile olumlu yönde ve anlamlı düzeyde ilişkili olarak bulunmuştur ve ilişkilerle ilgili bilişsel çarpıtmalar ve çocukluk çağı travmatik yaşantıları kaygılı bağlanma ve kaçınmacı bağlanma stillerinin anlamlı birer yordayıcısıdır. Kaygılı ve kaçınmacı bağlanma stillerinde ilişki türü ve ilişki süresi açısından anlamlı farklılaşma olduğu bulunmuştur. Bunun yanında, bağlanma stillerinden kaygılı bağlanma algılanan ebeveyn tutumu açısından anlamlı biçimde farklılaşmaktayken, kaçınmacı bağlanmada anlamlı bir farklılaşma gözlenmemiştir.

Keywords

çocukluk çağı travmaları , ilişkilere ilişkin bilişsel çarpıtmalar , bağlanma stilleri

Childhood Traumatic Experiences, Interpersonal Cognitive Distortions and Attachment Styles: A Study with Individuals in Romantic Relationships :

Abstract

This study was carried out to investigate the relationship of childhood traumatic experiences and interpersonal cognitive distortions to attachment styles in individuals engaged in romantic relations. Additionally, the research aimed to investigate the attachment styles of individuals in romantic relationships in terms of sociodemographic variables. The study was carried out in accordance with the survey method. 502 individuals answered the items of “Sociodemographic Information Form,” the “Childhood Trauma Questionnaire”, the “Experiences in Close Relationships Inventory II,” and the “Cognitive Distortions in Relationships Scale”. To analyze the data, Pearson correlation, multiple linear regression and one-way analysis of variance were employed. Interpersonal cognitive distortions and childhood traumatic experiences were found as positively related to both anxious and avoidant attachment styles. Furthermore, interpersonal cognitive distortions and childhood traumatic experiences were found to be significant predictors of anxious and avoidant attachment styles. Significant differences were identified in avoidant and anxious attachment styles concerning the type and the duration of romantic relationship. Moreover, anxious attachment style significantly differed based on perceived parental attitudes, whereas no significant differences were observed for avoidant attachment style in this regard.

Keywords

childhood traumas , cognitive distortions about relationships , attachment styles

References

• Addis, J., & Bernard, M. E. (2002). Marital adjustment and irrational beliefs. Journal of Rational-Emotive&Cognitive Behavior Therapy, 20, 3-13.https://doi.org/10.1023/A:1015199803099
• Ainsworth, M. D. S. (1978). The Bowlby-Ainsworth attachment theory. Behavioral and brain sciences, 1(3), 436-438. https://doi.org/10.1007/S0140525X00075828
• Arslan, B. (2021). Üniversite öğrencilerinde sosyal görünüş kaygısı ve bağlanma stillerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi.
• Bartholomew, K., & Horowitz, L. M. (1991). Attachment styles among young adults: A test of a four-category model. Journal of Personality and Social Psychology, 61(2), 226-244.
• Barker, G. A. (2010). The effects of trauma on attachment. http://www.ccaa.net.au/documents/TheEffectsOfTraumaOnAttachment.pdf
• Başbuğ, S., Cesur, G., & Durak-Batıgün, A. (2016). Algılanan ebeveynlik biçimi ve yetişkin ayrılma anksiyetesi: kişilerarası bilişsel çarpıtmaların aracı rolü. Türk Psikiyatri Dergisi, 27, 1-13.
• Beck, A. T. (1979). Cognitive therapy and the emotional disorders. Penguin.
• Büyükşahin, A. (2006). Yakın ilişkilerde bağlanım: Yakın ilişkilerde bağlanım: yatırım modelinin bağlanma stilleri ve bazı ilişkisel değişkenler yönünden incelenmesi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Ankara Üniversitesi.
• Çağatay, S. E., & Özerk, H. (2021). Üniversite Öğrencilerinin Çocukluk Çağı Travmatik Yaşantı Düzeyleri ile Bağlanma Stilleri ve Savunma Mekanizmaları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Turkish Studies-Social Sciences, 16(3), 1161-1177. https://doi.org/10.47356/TurkishStudies.51316
• Çam, Z. ve Şahin Çelik, G. (2018). Üniversite öğrencilerinde bağlanma stillerinin ilişkilerle ilgili bilişsel çarpıtmaları yordama gücünün incelenmesi. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(6), 787-797. https://doi.org/10.18506/anemon.403559
• Çeker, B. (2021). Romantik ilişkilerde bağlanma stillerinin psikolojik zihinlilik ile ilişkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Gelişim Üniversitesi.
• Çoban, Y. (2021). Romantik ilişkisi olan bireylerin çocukluk çağı küçük travmaları ile yakın ilişkileri arasındaki ilişkide çocukluk çağı küçük travma etkilerinin aracı rolü [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Üsküdar Üniversitesi.
• Demirkapı, E. Ş. (2013). Çocukluk çağı travmalarının duygu düzenleme ve kimlik gelişimine etkisi ve bunların psikopatolojiler ile ilişkisi [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Adnan Menderes Üniversitesi.
• Demirtaş-Zorbaz, S., Ulaş, Ö., & Kepir-Savoly, D.D. (2015). University student’s relationship’s believes: sample of Turkey. Procedia Social and Behavioral Sciences, ,9 (5), 185-495. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2015.03.462
• Deniz, M. (2006). Ergenlerde Bağlanma Stilleri ile Çocukluk İstismarları ve Suçluluk-Utanç Arasındaki İlişki. Eurasian Journal of Educational Research (EJER), (22).
• Eraslan, Ş. (2020). 3-6 Yaş çocuklarının ebeveynlerine bağlanma stilleri: Tek ve evli ebeveynlerin karşılaştırılması [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. Ankara Üniversitesi
• Erözkan, A. (2011). Üniversite öğrencilerinin bağlanma stilleri ve karar stratejileri. International Journal Of Eurasia Social Sciences, 2011 (3), 60-74.
• Feeney, J. A., & Noller, P., Patty, J. (1993). Adolescents interactions with the opposite sex: Influence of attachment style and gender. Journal of Adolescence, 16(2), 169-186. https://doi.org/10.1006/jado.1993.1015
• Fraley, R. C. & Shaver, P. R. (2000). Adult romantic attachment: Theoretical developments, emerging controversies and unanswered questions. Review of General Psychology, 4 (2), 132-154. https://doi.org/10.1037/1089-2680.4.2.132
• Ghasemi, A., & Zahediasl, S. (2012). Normality tests for statistical analysis: a guide for non- statisticians. International Journal of Endocrinology and Metabolism, 10(2), 486-489. doi: 10.5812/ijem.3505
• Hamamcı, Z. ve Büyüköztürk, S. (2003). İlişkilerle İlgili Bilişsel Çarpıtmalar Ölçeği: Ölçeğin geliştirilmesi ve psikometrik özelliklerinin incelenmesi. Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2(25), 107-111.
• Hazan, C., Shaver, P.R. & Bradshaw, D. (1988). Love as attachment: The integration of three behavioral systems.In Sternberg, R.J., Barnes, M.L. (Eds.) (pp. 74-91). The psychology of love. Yale University Press.
• Herman, J. L. (2019). Travma ve İyileşme: Şiddetin Sonuçları Ev içi istismardan siyasi teröre (T. Tosun, Çev.) Literatür Yayınları.
• Işınsu, M. (2003). İkili ilişki biçimi ve süresi ile bağlanma stilleri arasındaki bağlantılar [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi.
• İnan, E. (2015). Travma, bağlanma, ruhsal dayanıklılık kavramları ve bu kavramların arasındaki ilişkilerin değerlendirilmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Kocaeli Üniversitesi.
• Jones, M. E. & Stanton, A. L. (1988). Dysfunctional beliefs, belief similarity, and marital distress: A comparison of models. Journal of Social and Clinical Psychology, 7(1), 1-14. https://doi.org/10.1521/jscp.1988.7.1.1
• Johnston, R., Jones, K., & Manley, D. (2018). Confounding and collinearity in regression analysis: a cautionary tale and an alternative procedure, illustrated by studies of British voting behaviour. Quality & quantity, 52(4), 1957-1976. https://doi. org/10.1007/s11135-017-0584-6
• Kalaycı, Ş. (2010). SPSS uygulamalı çok değişkenli istatistik teknikleri. Asil Yayın Dağıtım.
• Karasar, N. (2022). Bilimsel Araştırma Yöntemi (37.Baskı). Nobel Akademi Yayıncılık.
• Kaya, F., Odacı, H., & Yazıcı Çelebi, G. (2023). Attachment anxiety and interpersonal relationship styles: The mediating role of interpersonal cognitive distortions. International Journal of Cognitive Therapy, 16(3), 320-339. https://doi.org/10.1007/s41811-023-00166-0
• Köse, D., Çınar, N. ve Altınkaynak, S. (2013). Yenidoğanın anne ve baba ile bağlanma süreci. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi, 22(6), 239-245.
• Kurt, E. (2019). Van depremini yaşayan öğrencilerin algıladıkları sosyal destek düzeyleri ile travma sonrası stres bozukluğu ve kaygı düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Atatürk Üniversitesi.
• Küçük, M. (2020). Yetişkinlerin öz şefkat, bağlanma stilleri ve psikolojik iyi oluş özelliklerinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Gelişim Üniversitesi.
• Leung P. W., & Poon M.W. (2001). Dysfunctional schemas and cognitive distortions in psychopathology: A test of the specificity hypothesis. J. Child Psychol. Psychiatry, 42(06), 755-765. https://doi.org/10.1017/S0021963001007442
• MacDonald, K., Sciolla, A. F., Folsom, D., Bazzo, D., Searles, C., Moutier, C. & Norcross, B. (2015). Individual risk factors for physician boundary violations: The role of attachment style, childhood trauma and maladaptive beliefs. General Hospital Psychiatry, 37(1), 81-88. https://doi.org/10.1016/j.genhosppsych.2015.06.002
• Memon, M. A., Ting, H., Cheah, J. H., Thurasamy, R., Chuah, F., & Cham, T. H. (2020). Sample size for survey research: Review and recommendations. Journal of Applied Structural Equation Modeling, 4(2), 1-20. https://doi.org/10.47263/JASEM.4(2)01
• Mikulincer, M., & Shaver, P. R. (2004). Security-based self-representations in adulthood: Contents and processes. In W. S. Rholes & J. A. Simpson (Eds.), Adult attachment: Theory, research, and clinical implications (p. 159–195). Guilford Publications.
• Onur, D., (2021). Romantik Kıskançlığın, Bağlanma Stilleri Ve İlişkilerle İlgili Bilişsel Çarpıtmalar Açısından İncelenmesi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Gedik Üniversitesi.
• Ross, D. B., Coambs, E., & Johnson, E. (2022). Trauma of the past: The impact of adverse childhood experiences on adult attachment, money beliefs and behaviors, and financial transparency. Journal of Financial Therapy, 13(1), 4. https://doi.org/10.4148/1944-9771.1280
• Selçuk, E., Günaydın, G., Sümer, N., ve Uysal, A. (2005). Yetişkin bağlanma boyutları için yeni bir ölçüm: Yakın İlişkilerde Yaşantılar Evanteri-II’nin Türk örnekleminde psikometrik açıdan değerlendirilmesi. Türk Psikoloji Yazıları, 8(16), 1-11.
• Shaver, P., & Hazan, C. (1987). Being lonely, falling in love. Journal of Social Behavior and Personality, 2(2), 105-124.
• Stackert, R. A., & Bursik, K. (2003). Why I unsatisfied? Adult attachment style, gendered irrational relationship beliefs, and young adult romantic relationship satisfaction. Personality and Individual Differences, 34, 1419- 1429. https://doi.org/10.1016/S0191-8869(02)00124-1
• Suhr D. (2006). Exploratory or confirmatory factor analysis? SAS Users Group International (SUGI 31) Conference Proceedings. https://support.sas. com/resources/papers/proceedings/proceedings/sugi31/200-31.pdf
• Sümer N. ve Güngör D. (1999). Çocuk yetiştirme stillerinin bağlanma stilleri, benlik değerlendirmeleri ve yakın ilişkiler üzerindeki etkisi. Türk Psikoloji Dergisi, 14 (44), 35-58.
• Sümer, S. (2017). Romantik ilişkilerde bağlanma stilleri, romantik kıskançlık ve ilişki doyumu arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Hasan Kalyoncu Üniversitesi.
• Şahanoğlu, H. (2021). Çocukluk çağı travmalarıyla ilişki bağımlılığı arasındaki bağın incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Gelişim Üniversitesi.
• Şar, V., Öztürk, E., ve İkikardeş, E. (2012). Çocukluk Çağı Ruhsal Travma Ölçeğinin Türkçe uyarlamasının geçerlilik ve güvenirliği. Türkiye Klinikleri Tıp Bilimleri Dergisi, 32(4), 1054-1063. doi: 10.5336/medsci.2011-26947.
• Şar, V., Necef, I., Mutluer, T., Fatih, P. & Türk-Kurtça, T. (2021). A revised and expanded version of the Turkish Childhood Trauma Questionnaire (CTQ-33): Overprotection-overcontrol as additional factor. Journal of Trauma & Dissociation, 22(1), 35-51. https://doi.org/10.1080/15299732.2020.1760171.
• Şimşek, Ç. (2014). Polis memurlarının evlilik doyumları, ilişkilerle ilgili bilişsel çarpıtmaları ve cinsiyet rollerinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Anadolu Universitesi.
• Şimşek, O., M., Koçak, O., & Younis, M. Z. (2021). The impact of interpersonal cognitive distortions on satisfaction with life and the mediating role of loneliness. Sustainability, 13(16), 1-18. https://doi.org/10.3390/su13169293
• Topkaya, N., Şahin, E., & Mehel, F. (2023). Relationship-specific irrational beliefs and relationship satisfaction in intimate relationships. Current Psychology, 42(2), 1257-1269. https://doi.org/10.1007/s12144-021-01426-y
• Turner, P. (2020). Critical values for the Durbin-Watson test in large samples. Applied Economics Letters, 27(18), 1495-1499.
• Türk, A. (2022). Y ve Z Kuşaklarının Aile İçi İlişkilerde Bağlanma Stillerinin Evlilik Beklentileri ile İlişkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi.
• Türkçapar, M. H. (2022). Bilişsel Davranışçı Terapi (1.Baskı). Epsilon Yayınları.
• Unger, J. A. M. & De Luca, R. V. (2014). The relationship between childhood physical abuse and adult attachment styles. Journal of Family Violence, 29, 223-234. https://doi.org/10.1007/s10896-014-9588-3
• Yaka, A. İ. (2011). Bağlanma, erken döneme yönelik şemalar, öz-yönetim ve psikolojik belirtiler arasındaki ilişkiler [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi
• Yazıcı Çelebi, G. , Odacı, H., & Kaya, F. (2020). Kadınlarda bağlanma stilleri ve bazı kişisel değişkenler açısından bilişsel çarpıtmaların incelenmesi. İstanbul Üniversitesi Kadın Araştırmaları Dergisi, (21), 1-17. https://doi.org/10.26650/iukad.2021.731686