Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Kapsamında Hazırlanan Beşinci Sınıf Matematik Ders Kitaplarındaki Problemlerin Matematik Okuryazarlığı Açısından İncelenmesi

Bu araştırma, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli kapsamında hazırlanan beşinci sınıf matematik ders kitaplarında yer alan gerçek yaşam problemlerini; matematiksel süreçler, PISA matematik yeterlikleri ve sürdürülebilir kalkınma hedefleriyle ilişkili bağlamlar açısından incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi desenine göre yürütülen çalışmada, 2024–2025 eğitim-öğretim yılında kullanılan ders kitapları betimsel analizle değerlendirilmiştir. Bulgular, problemlerin sınırlı kısmının gerçek yaşam bağlamı içerdiğini ve ağırlıklı olarak “matematiği kullanma” sürecine odaklandığını göstermektedir. Buna karşın “formüle etme” ve “yorumlama” süreçlerinin, önceki programlara kıyasla PISA çerçevesiyle daha uyumlu ve dengeli bir dağılım sergilediği belirlenmiştir. Matematiksel yeterlikler açısından iletişim, temsil ve muhakeme becerilerinin ön plana çıktığı; araç kullanımı ve strateji üretme yeterliklerinin ise sınırlı kaldığı tespit edilmiştir. Problemlerin çoğunlukla rutin işlem odaklı ve düşük bilişsel istem düzeyinde olduğu, yeterlik düzeyleri yükseldikçe bu düzeyleri temsil eden problemlere yer verilme sıklığının azaldığı görülmektedir. Problemlerin bağlamları incelendiğinde ise, sürdürülebilir kalkınma hedefleriyle ilişkilendirilen problemlerin sınırlı olduğu; çevre ve sağlık hedefleriyle örtüşen örneklerin ise dikkat çektiği görülmektedir. Sonuçlar, yeni modelin süreç odaklı ve çok boyutlu vizyonunu destekleyen bir yönelim gösterdiğini ortaya koymaktadır. Bununla birlikte problem çeşitliliğinin artırılması, süreçlerin dengelenmesi ve bağlamlarının zenginleştirilmesiyle ders kitaplarının öğrencilerin üst düzey düşünme becerilerini destekleme potansiyelini artıracağı düşünülmektedir.

This research aims to examine real-world problems included in fifth-grade mathematics textbooks prepared within the scope of the Türkiye Century Education Model, in terms of mathematical processes, PISA mathematical competencies, and contexts related to the Sustainable Development Goals. Conducted within the framework of qualitative research, the study employed a document analysis design. Two mathematics textbooks used in the 2024–2025 academic year were analyzed through descriptive analysis. Findings indicate that a limited proportion of problems feature real-world contexts and predominantly focus on the “employing mathematics” process. In contrast, the “formulating” and “interpreting” processes appears more aligned with the PISA framework and more balanced compared to materials from previous curriculum periods. Regarding PISA fundamental mathematical capabilities, communication, representation, and reasoning are more prominently represented, while using mathematical tools and devising strategies remain limited. Problems are mostly at a routine, procedure-oriented and low cognitive demand level; in parallel with this, the frequency of problems decreases as PISA competency levels increase. An examination of contextual features further reveals that problems explicitly associated with the Sustainable Development Goals remain limited in number, although contexts related to environmental and health themes are more visible. The results indicate a tendency consistent with the process-oriented and multidimensional vision of the new model. Nevertheless, it is thought that the potential of textbooks to support students’ higher-order thinking skills can be further enhanced by increasing problem diversity, balancing mathematical processes, and enriching sustainable development contexts.