PARLAMENTARİZM, RASYONELLEŞTİRİLMİŞ PARLAMENTARİZM VE TÜRKİYE’DE UYGULANABİLİRLİK
Öz
Erkler ayrılığı doktrinin kökeni, tarihi ve doğasıyla ilgili pek çok açıklama ve yorum parlamenter hükümet sistemine ilişkin demokratiklik değerin yüksek seviyede seyrettiğini göstermektedir. Gerçekten de çok bilinenin aksine yalnızca başkanlık sistemi değil, aynı zamanda parlamenter hükümet sistemi de pek çok açıdan demokratiklik değerini yüksek seviyede tutmakta ve erkler arasında fren ve denge mekanizmasını tesis etmektedir. Bu makale parlamenter sistemin ve özellikle rasyonelleştirilmiş parlamenter sistemin özellikleri ve Türkiye’de uygulanabilirliği olasılığını tartışmaktadır. Makale, Türkiye açısından Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi olarak adlandırılan başkanlık sisteminden mülhem sistemin demokrasiyi parçalamak bakımından parlamenter sisteme göre daha elverişli olduğunu ve bunun başta temel hak ve özgürlükler olmak üzere anayasal kurgu üzerinde bir bütün olarak demokratiklik bakımından beraberinde noksanlıklar getirdiğini ortaya koymaktadır. Konuyu irdelerken, saf başkanlık sistemini tanımlayan yasama, yürütme ve hatta yargının yetki ve etki haritası açısından bağımsızlıklarının olmadığı düşünüldüğünde parlamenter hükümet sisteminin bir formu olan rasyonelleştirilmiş parlamenter sistemin Türkiye’ye yönelik demokrasiyi pekiştiren teşvikler üreteceği ihtimali üzerinde ciddi düşünülmesi gereğini söylemektedir. Parlamenter sistemin yaratacağı teşvikler demokrasiyi güçlendirebileceği gibi erkler arasında fren ve denge mekanizmasını yeniden güçlendireceğini iddia etmektedir. Bu bağlamda parlamentarizmin temel özelliklerini tartışırken, bugün var olan parlamenter hükümet biçimlerinin tarihsel öncüllerine kısaca değindikten sonra günümüzde birçok farklı parlamentarizm biçiminin var olduğunu vurguladık. Bir hükümet sistemi olarak başkanlık biçimlerinden daha üstün mü yoksa daha istikrarlı mı olduğu sorunu etrafında Türkiye için bu sorunun cevabının dayandırılabileceği ampirik kanıtları da gözden geçirmeye çalıştık. Burada kimi zaman Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemindeki noksanlıklar üzerinden değerlendirme yaptık. Bu bakımdan Türkiye’nin parlamenter sistemi benimseyecek olursa bunun rasyonelleştirilmiş formunun dizayn edilmesinin önemini vurgulamaya çalıştık. Böyle olmakla Türkiye’nin demokratiklik değeri ve fren ve denge sistemi bakımlarından daha yüksek seviyeli bir anayasal kurguya kavuşmuş olacağını söyledik.
Anahtar Kelimeler
PARLIAMENTARISM, RATIONALIZED PARLIAMENTARISM AND APPLICABILITY IN TURKEY
Öz
Many explanations and interpretations about the origin, history and nature of the separation of powers doctrine show that the democratic value of the parliamentary government system is at a high level. Indeed, in contrary to the general knowledge, not only the presidency system but also the parliamentary government system keeps its democratic value at high level in many aspects and establishes a brake and balance mechanism between the powers. This study discusses the features of the parliamentary system, especially the rationalized parliamentary system, and the possibility of its applicability in Turkey. The study reveals that, for Turkey, the system inspired by the presidential system, which is called the Presidential Government System is more convenient than the parliamentary system in terms of breaking down democracy, and this brings deficiencies in terms of democracy as a whole, especially on the constitutional system including the fundamental rights and freedoms. In analysing the subject, the study argues that the capability of the rationalized parliamentary system which is a form of the parliamentary government system to provide inducement in bolstering the democracy in Turkey should be earnestly contemplated considering that the legislative, executive and judiciary powers that define the pure presidency system lack independence in terms of the power and influence map. It is claimed that the inducements created by the parliamentary system may offend democracy as well as strengthen the brake and balance mechanism between the powers. In this context, we briefly addressed the historical precedents of the current types of the parliamentary government, and we emphasized the presence of various different types of parliamentarism while discussing the main characteristics of the parliamentarism. We have also attempted to review the empirical evidence on which the answer to this question may be based for Turkey around the question of whether it is superior or more stable than presidential forms as a system of government. Here, we sometimes evaluated the deficiencies in the Presidential Government System. In this respect, we have tried to emphasize the importance of designing a rationalized form if Turkey is to adopt the parliamentary system. We said that by doing so, Turkey would have attained a higher level of constitutional fiction in terms of its democratic value and brake and balance system
Anahtar Kelimeler
