EVALUATION OF THE PROVISIONS OF THE TURKISH CITIZENSHIP LAW AND IMPLEMENTATION REGULATION REGARDING THE RISK OF STATELESSNESS FOR CHILDREN BORN IN TÜRKİYE

Öz

Children are the most vulnerable and fragile members of society. Various sources indicate that children of persons under temporary protection born in Türkiye are at risk of statelessness. International agreements to which Türkiye is a party, primarily the Convention on the Rights of the Child, guarantee the prevention of statelessness and the right to citizenship for children. Regulations regarding the acquisition of citizenship based on the place of birth are an important tool in preventing statelessness arising at the moment of a child's birth. Article 8 of the Turkish Citizenship Law accepts the acquisition of Turkish citizenship based on the place of birth, solely for the purpose of preventing the child from becoming stateless. This study will examine the extent to which the aim of preventing statelessness of children has been achieved in Turkish law, based on the provisions of the Regulation on the Implementation of the Turkish Citizenship Law.

Anahtar Kelimeler

• Stateless
• Statelessness
• Temporary protection
• Article 8 of the Turkish Citizenship Law
• Article 11 of the Regulation on the Implementation of the Turkish Citizenship Law
• best interests of the child

TÜRKİYE’DE DOĞAN ÇOCUKLARIN VATANSIZLIK RİSKİ KARŞISINDA TÜRK VATANDAŞLIĞI KANUNU VE UYGULAMA YÖNETMELİĞİNDEKİ DÜZENLEMELERİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Öz

Çocuk, toplumun en hassas ve kırılgan bireyidir. Farklı kaynaklarda, Türkiye’de geçici koruma altında olan ya da kayıt dışı olarak Türkiye’de bulunan kişilerin Türkiye’de doğmuş çocuklarının vatansızlık tehlikesi içinde olduğu ifade edilmektedir. Türkiye’nin taraf olduğu, başta Çocuk Hakları Sözleşmesi olmak üzere, milletlerarası sözleşmelerde çocuğun vatansızlığının önlenmesi ve vatandaşlığa sahip olma hakkı teminat altına alınmıştır. Başka türlü vatansız kalacak çocuklar bakımından doğum yeri esasına göre vatandaşlığın kazanılmasına ilişkin düzenlemeler, çocuğun doğum anında ortaya çıkan vatansızlığının önlenmesinde önemli bir araçtır. Türk Vatandaşlık Kanunu’nun 8. maddesinde münhasıran çocuğun vatansız kalmasını önlemek amacıyla doğum yeri esasına göre Türk vatandaşlığının kazanılması kabul edilmiştir. Çalışmada, Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik’teki düzenlemeler de esas alınarak Türk hukukunda çocuğun vatansız kalmasının önlenmesi amacının ne ölçüde gerçekleştiği sorgulanacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Vatansız
• Vatansızlık
• Geçici koruma
• Türk Vatandaşlığı Kanunu madde 8
• Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik madde 11
• çocuğun üstün yararı

Kaynakça

1. Akgül, Alper: Devletler Özel Hukukunda Refakatsiz Çocuklar, Yetkin, Ankara 2024.
2. Akyüz, Emine: Çocuk Hukuku, 3. Baskı, 2013.
3. Alibaba, Arzu: Vatandaşlık Hakkı ve Vatandaşlığın Kazanılmasında ve Kaybında İnsan Hakları, Turhan, Ankara 2021, (Vatandaşlık Hakkı).
4. Alibaba, Arzu: “Vatandaşlığın Kazanılmasına İlişkin Karşılaştırmalı Bir Çalışma: Avrupa Vatandaşlık Sözleşmesi ve KKTC Hukuku”, MHB, Cilt: 37, Sayı: 2, 2017, (Karşılaştırmalı), s. 34-59.
5. Ataman-Figanmeşe, İnci: “Doğumla Kazanılan Vatandaşlıkta “Doğum Yerinin Rolü” Bakımından Türk ve Alman Vatandaşlık Hukuklarına Karşılaştırmalı Bir Bakış”, Uluslararası Göç ve Vatandaşlık, (Editörler: Işıl Özkan/Kazım Sedat Sirmen), Ankara 2022.
6. Aybay, Rona/Özbek, Nimet/Ersen Perçin, Gizem: Vatandaşlık Hukuku, Siyasal Kitabevi, Ankara 2019.
7. Aybay, Rona/Özbek, Nimet: Vatandaşlık Hukuku, 4. Baskı, Siyasal Kitabevi, İstanbul 2015.
8. Aygün, Mesut/Kaya, Cansu: “Yabancılar ve Uluslararası Koruma Hukukunda Kalıcı Bir Çözüm Olarak Yerel Entegrasyon”, İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 7, Sayı: 1, 2016, s. 87-142.

9. Balkar Bozkurt, Süheyla: “Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu Uyarınca Öngörülen Uluslararası Koruma Türleri”, Bahçeşehir Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Clt: 10, Sayı: 127-128, 2015, s. 41-79.
10. Baran Çelik, Neşe: “Türk Hukukunda Uluslararası Koruma Başvurusunda Bulunan veya Uluslararası Korumadan Yararlanan Yabancıların Hak ve Yükümlülükleri”, İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi Özel Sayı, Cilt: 1, 2015, s. 67-148.
11. Batchelor, Carol: “Statelessness and the Problem of Resolving Nationality Status”, International Journal of Refugee Law, Cilt: 10, 1998.
12. Bayata Canyaş, Aslı: “Vatansızlığın Tespitine İlişkin Hukuki Bir Prosedür Geliştirmek ve Bu Prosedürün Önemi”, Kadir Has Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 11, Sayı: 2, Aralık 2023, s. 715-735.
13. Bayraktaroğlu Özçelik, Gülüm: “Uluslararası Koruma ve Geçici Koruma Altındaki Yabancılara İlişkin Uluslararası Özel Hukuk Sorunları”, Uluslararası Hukukta Göç ve Vatandaşlık, (Editörler: Işıl Özkan/Kazım Sedat Sirmen), Ankara 2022.
14. Benslama-Dabdoub, Malak: “Colonial Legacies in Syrin Nationality Law and The Risk of Statelessness”, Statelessness & Citizenship Review, Cilt: 3, Sayı: 1, 2021.
15. Berki, Osman Fazıl: “Türk Vatandaşlık Hukukunda Toprak Esasının Gelişmesi”, AÜHFD, Cilt: 27, Sayı: 1, 1970, s. 67-75.
16. Bilgin, Fehmi Kerem: “Medenî ve Siyasî Haklara Dâir Uluslararası Misâk Çerçevesinde Çocuğun Bir Vatandaşlık İktisap Etme Hakkı”, Uluslar-arası Hukukta Göç ve Vatandaşlık, (Editörler: Işıl Özkan/Kazım Sedat Sirmen), Ankara 2022.
17. Bingol Schrijer, Bilge: “Vatandaşlık Hakkının Kapsamı ve Egemenlik Hakkı Üzerine Bir Değerlendirme”, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: XXII, Sayı: 1, 2018, s. 199-265.
18. Bloom, Tendayi/Tonkiss, Katherine/Cole, Phillip: “Introduction: providing a framework for understanding statelessness”, Understanding Statelessness, (Editörler: Tendayi Bloom/Katherine Tonkiss/Phillip Cole), New York 2017.
19. Çelikel, Aysel/Öztekin Gelgel, Günseli: Yabancılar Hukuku, Beta, İstanbul 2024.
20. Dardağan Kibar, Esra: “Türk Vatandaşlık Mevzuatı ve Güncel Gelişmeler Işığında Vatandaşlığın Kanuniliği İlkesi”, Milletlerarası Özel Hukukta Güncel Gelişmeler Sempozyumu, (Editörler: Vahit Doğan/Lale Ayhan İzmirli/Alper Çağrı Yılmaz), Ankara 2019.
21. de Groot, Gérard-René: “Children, their right to a nationality and child stateleessness”, Nationality and Statelessness under International Law, (Edited by Alice Edwards/Laura van Waas), Cambridge 2014.
22. de Groot, Gérard-René/Vonk, Olivier: “Acquisition of Nationality by Birth on a Particular Territory or Establishment of Parentage: Global Trends Regarding Ius Sanguinis and Ius Soli”, Netherlands International Law Review, 2018.
23. Demirdelen, Özge: Vatansız ve Mülteciler Açısından Vatandaşlık Esasına Göre Yetkili Hukuk, Adalet, Ankara 2020.
24. Doğan, Vahit: “Suriye’den Ülkemize Gelen Kişilere Yönelik Değerlendirme”, Uluslararası Hukukta Göç ve Vatandaşlık, (Editörler: Işıl Özkan/Kazım Sedat Sirmen), Ankara 2022.
25. Doğan, Vahit: “Suriyelilere Vatandaşlık Verilmesi Meselesi”, Düşünce Dünyasında Türkiz, Cilt: 7, Sayı: 40, 2016, (Suriyelilere Vatandaşlık), s. 9-24.
26. Doğan, Vahit/Yılmaz, Alper Çağrı/Ayhan İzmirli, Lale: Türk Yabancılar Hukuku, Savaş, Ankara 2023, (Yabancılar).
27. Ecemiş, Sercan: “Türk Vatandaşlığının Doğum Yeri (Ius Soli) Esasıyla Kazanılması”, DEÜHFD, Cilt: 25, Sayı: 1, 2023, s. 229-266.
28. Ekşi, Nuray: Yabancılar ve Uluslararası Koruma Hukuku, Beta, İstanbul 2018, (Yabancılar ve Uluslararası Koruma).
29. Ekşi, Nuray: “Suriyelilere Toplu Olarak Türk Vatandaşlığı Verilebilir mi?”, İstanbul Barosu Dergisi, Cilt: 89, Sayı: 2, 2015, s. 196-201.
30. Elçin, Doğa: “Türkiye’de Bulunan Suriyelilere Uygulanan Geçici Koruma Statüsü 2001/55 Sayılı Avrupa Konseyi Yönergesi ile Geçici Koruma Yönetmeliği Arasındaki Benzerlik ve Farklılıklar”, TBB Dergisi, 2016, s. 9-80.
31. Erdem, Bahadır: Türk Vatandaşlık Hukuku, 9. Bası, Beta, İstanbul 2022.
32. Erdem, Bahadır: “Geçici Koruma Statüsündeki Suriyelilerin Sosyal, Siyasi ve Vatandaşlık Hukuku Bakımından Türkiye’deki Durumları, MHB, Cilt: 37, Sayı: 2, s. 332-351.
33. Erdoğan, Murat: “Göç ve Toplumsal Konular”, Uluslararası Göç ve Mülteci Hukuku Sempozyumu, 11-12 Mayıs 2022, (Editörler: M. Tevfik Odman/Sami Doğru), İstanbul 2023.
34. Ersen Perçin, Gizem: “Suriyelilerin Türk Vatandaşlığına Kabulü Meselesi”, Uluslararası Hukukta Güncel Sorunlar Kongresi, MEF Üniversitesi 21-22 Şubat 2019, (Editörler: Ayşe Nur Tütüncü/Havva Karagöz/Çakıl Su Civelek/Cem Uysal), İstanbul 2020.
35. Erten, Rifat: “Türk Vatandaşlığı Kanunu Tasarısı’nın Türk Vatandaşlığının Kazanılmasına İlişkin Hükümleri Hakkında Değerlendirmeler”, Ankara Barosu Dergisi, Yıl: 66, Sayı: 4, Güz 2008, s. 36-61.
36. Genç, H. Deniz/Öztürk, Duygu: “Türkiye’deki Suriyeli Kadınlar: Mevcut Durumları, Sorunlar ve Çözüm Önerileri”, Liberal Düşünce Dergisi, Yıl: 21, Sayı: 84, Güz 2016, s. 67-91.
37. Göğer, Erdoğan: Türk Tâbiiyet Hukuku, Ankara 1979.
38. Gümüşlü Tunçağıl, Gülce: “Vatandaşlığa İlişkin Bazı Meseleler Hakkında Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararları”, PPIL, Cilt: 41, Sayı: 1, 2021, s. 99-127.
39. Güngör, Gülin: Tâbiiyet Hukuku, Yetkin, Ankara 2023.
40. Güngör, Gülin: Türk Milletlerarası Özel Hukuku, 3. Bası, Yetkin, Ankara 2022, (Milletlerarası Özel Hukuk).
41. Güngör, Gülin: “Vatansızlığın Azaltılmasına Dair Birleşmiş Milletler Sözleşmesi’nin Bazı Hükümlerinin 5901 Sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu Üzerinde Etkisi”, AÜHFD, Cilt: 63, Sayı: 3, 2014, (BM Sözleşmesi), s. 479-508.
42. Güven, Pelin: “Türk Vatandaşlığının Doğumla Kazanılması – Karşılaştırmalı Hukuk Açısından Konunun Değerlendirilmesi”, Türk Vatandaşlığı Kanunu Tasarısı Sempozyumu (28 Şubat 2008) Bildiriler, (Editörler: Vahit Doğan/Feriha Bilge Tanrıbilir/Banu Şit), Ankara 2008.
43. Kalafatoğlu, Mehmet Polat: “Türk Vatandaşlığının Kazanılmasında Soybağı Esası ve Soybağının Ortadan Kalkmasının Türk Vatandaşlığı Üzerindeki Olası Etkileri”, PPIL, Cilt: 41, Sayı: 2, 2021, s. 517-557.
44. Karaağaç, Ömür: “Uluslararası Koruma ve Geçici Koruma Statüsü Sahiplerinin Türk Vatandaşlığını Kazanmaları”, Avrupa ve Uluslararası Göç Hukuku, (Editörler: Gülüm Bayraktaroğlu Özçelik/Elçin Aktan), Ankara 2022.
45. Kavur, Nilay: “What Is Left from ‘Off the Record’: Politics about ‘Refugee’ Children in Turkey in the Midst of the EU, the UN, the State, NGOs and Donors”, The Migration Crisis? Criminalization, Security and Survival, (Editors: Dina Siegel/Veronika Nagy), Netherlands 2018.
46. Kayma, Derya: “Geçici Koruma Altındaki Suriyeli Çocuklar”, Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt: 26, Sayı: 1, Mart 2024, s. 308-328.
47. Kırlı Aydemir, Defne: “Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu Kapsamında Refakatsiz Olarak Türkiye’ye Gelen Çocukların Hukuki Durumuna Genel Bakış”, BÜHFD, Cilt: 3, Sayı: 5, 2022, s. 127-176
48. Mutlu, Yeşim: “Elephants in the room? Syrian “refugee” children and the risk of statelessness in Turkey”, Children and Youth in Varied Soco-Cultural Contexts, (Editör: Urszula Markowska-Manista), Warsaw 2018.
49. Mutlu, Yeşim/Kırımsoy, Emrah/Antakyalıoğlu, Şahin: Bulanık Mekanlarda Gölgelerde Kalanlar: Suriyeli Mülteci Çocukları ve Vatansızlık Riski Araştırma Raporu, Şen, İstanbul 2016.
50. Navarro, José Alberto/Manzanedo, Cristina: “Case Note, Spanish Court Recognises the Spanish Nationality of a Stateless ‘Invisible Child’ in Order to Remedy a Violation of Her Human Rights”, Statelessness & Citizenship Review, Cilt: 4, Sayı: 2, 2022.
51. Nomer, Ergin: Türk Vatandaşlık Hukuku, 33. Bası, Beta, İstanbul 2025.
52. Odman, M. Tevfik: “Geçici Koruma Altındaki Suriyelilerin Evlenmeleri, Çocuklarının Nüfusa Kayıtları, Boşanmaları ve Ceza Hukuku Boyutu”, Uluslararası Göç ve Mülteci Hukuku Sempozyumu, 11-12 Mayıs 2022, (Editörler: M. Tevfik Odman/Sami Doğru), İstanbul 2023, (Geçici Koruma Altındaki Suriyelilerin).
53. Odman, M. Tevfik: Vatansızların Hukuki Durumu ve Türk Hukuku, Çağ Üniversitesi Yayınları, Adana 2011.
54. Özbek Dalyan, Dolunay/Ataman Figanmeşe, İnci: “Kitap İncelemesi: Çocuk Haklarına Dair Sözleşme”, MHB, Cilt: 16, Sayı: 1-2, 1996, s. 215-220.
55. Özbek Hadimoğlu, Nimet/Teksoy, Barış: “Vatansızlığın Azaltılmasına Dair BM Sözleşmesi (1961) Karşısında Türk Vatandaşlığı Kanunu”, TBB Dergisi, Sayı: 107, 2013, s. 221-244.
56. Özel, Sibel: “Türkiye’deki Suriyelilerin Hukuki Statüsü”, YÜHFD, Cilt: XVII, Sayı: 2, 2020, (Hukuki Statüsü), s. 709-734.
57. Özel, Sibel: “Suriyeli Sığınmacıların Kitlesel Olarak Türk Vatandaşlığına Alınması Meselesinin Hukuki Açıdan Değerlendirilmesi”, İstanbul Barosu Dergisi, Cilt: 91, Sayı: 3, 2017, s. 14-31.
58. Özkan, Işıl: Göç ve Vatandaşlık Hukuku, Seçkin, Ankara 2022.
59. Özkan, Işıl: “Göç Yoluyla Vatandaşlık Kazanılması”, Uluslararası Hukukta Göç ve Vatandaşlık, (Editörler: Işıl Özkan/Kazım Sedat Sirmen), Yetkin, Ankara 2022, (Göç Yoluyla Vatandaşlık).
60. Öztürk, Hatice Beyza: Vatandaşlık Hakkı ve Vatansızlık, Galatasaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, 2024, (Yüksek Lisans Tezi).
61. Öztürk, Neva Övünç: Mültecinin Hukukî Statüsünün Belirlenmesi, Seçkin, Ankara 2015.
62. Partalcı, Rümeysa: “Geçici Koruma Statüsündeki Kişilerin Türk Vatandaşlığına Başvuru Şartları”, Uluslararası Hukukta Göç ve Vatandaşlık, (Editörler: Işıl Özkan/Kazım Sedat Sirmen), Ankara 2022.
63. Pudzianowska, Dorota/Korzec, Piotr: “Human Rights And The Protection of Stateless Persons in the Case Law of the European Court of Human Rights”, Polish Yearbook of International Law, Cilt: XL, 2020.
64. Serozan, Rona: Çocuk Hukuku, Vedat, İstanbul 2017.
65. Shearer, Ivan/Opeskin, Brian: “Nationality and statelessness”, Foundations of International Migration Law, (Edited by Brian Opeskin/Richard Perruchoud/Jillyanne Redpath-Cross), Cambridge 2012.
66. Sirmen, Sedat: “Toprak Esası (Ius Soli) Prensibi, Uygulanması ve AİHM’nin Yaklaşımı”, Avrupa ve Uluslararası Göç Hukuku, (Editörler: Gülüm Bayraktaroğlu Özçelik/Elçin Aktan), Ankara 2022.
67. Şanlı, Cemal/Esen, Emre/Ataman-Figanmeşe, İnci: Milletlerarası Özel Hukuk, 11. Bası, Beta, İstanbul 2024.
68. Köşgeroğlu, Banu: “İstisnai Yoldan Vatandaşlığın Kazanılmasına İlişkin Genel Esaslar ve Son Değişiklikler Çerçevesinde Türk Vatandaşlığının İstisnai Yolda Kazanılması”, Hacettepe HFD, Cilt: 7, Sayı: 1, 2017, s. 169-198.
69. Tanrıbilir, Feriha Bilge: “Avrupa Vatandaşlık Sözleşmesi ve Türk Hukuku”, MHB, Cilt: 22, Sayı: 2, Ergin Nomer’e Armağan, 2022, (Avrupa Vatandaşlık Sözleşmesi), s. 791-818.
70. Tanrıbilir, Feriha Bilge: “Avrupa Vatandaşlık Sözleşmesi ve Türk Vatandaşlığı Kanunu Tasarısı”, Vatandaşlık, Göç, Mülteci ve Yabancılar Hukukundaki Güncel Gelişmeler, TBB Yayınları 2009.
71. Tanrıbilir, Feriha Bilge: “Türk Vatandaşlığı Kanunu Tasarısının Vatandaşlığın Kaybına İlişkin Hükümleri”, TBB Dergisi, Sayı 76, 2008, (Vatandaşlığın Kaybı), s. 27-63.
72. Tarman, Zeynep Derya: “29.5.2009 Tarihli ve 5901 Sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’na Göre Vatandaşlığın Kazanılması, Kaybı ve Çok Vatandaşlık”, Tuğrul Arat’a Armağan, 2012.
73. Tekinalp, Gülören: Türk Yabancılar Hukuku, Beta, İstanbul 2003.
74. Tiryakioğlu, Bilgin: “Türk Vatandaşlığı Kanunu Tasarısına Göre Vatandaşlığın Yetkili Makam Kararı ile Kazanılması”, Türk Vatandaşlığı Kanunu Tasarısı Sempozyumu (28 Şubat 2008) Bildiriler, (Editörler: Vahit Doğan/Feriha Bilge Tanrıbilir/Banu Şit), Ankara 2008.
75. Tiryakioğlu, Bilgin: “Multiple Citizenship and Its Consequences in Turkish Law”, Ankara Law Review, Cilt: 3, Sayı: 1, 2006, s. 1-16.
76. Tuna, Ekin: Milletlerarası Özel Hukukta Çocuğun Üstün Yararı, Ankara 2024.
77. Turhan, Turgut/Tanrıbilir, Ferih Bilge: Vatandaşlık Hukuku, 4. Baskı, Yetkin, 2017.
78. Tütüncübaşı, Uğur: “Yeni Alman Vatandaşlık Kanunu”, Ankara Barosu Dergisi, Sayı: 2, 2025, s. 1-53.
79. Ulusu, Elif: “Geçici Koruma Altındaki Suriye Vatandaşlarının Çocuk Yaşta Evliliklerinin Mukayeseli Hukuka ve Türk Hukukuna Göre Geçerliliği”, İstanbul Hukuk Mecmuası, Cilt: 78, Sayı: 1, 2020, s. 21-81.
80. Ünsal, Hande: “Doğum Anında Vatandaşlığın Kazanılmasında Ius Soli Esası”, PPIL, Cilt: 43, Sayı: 2, 2023, (Ius Soli), s. 517-579.
81. Ünsal, Hande: “5901 Sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun Bazı Hükümlerinin ‘Vatansızlığın Önlenmesi” Hedefi Bağlamında Değerlendirilmesi”, Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 11, Sayı: 2, 2023, (Vatansızlığın Önlenmesi), s. 1347-1405.
82. Ünsal, Hande: “Çocuk Vatansızlığı”, İzmir Bakırçay Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 3, Sayı: 5, 2022, (Çocuk Vatansızlığı), s. 69-126.
83. Worster, William Thomas: “The Obligation to Grant Nationality to Stateless Children Under Treaty Law”, Tilburg Law Review, Cilt: 24, Sayı: 2, 2019.
84. Vlieks, Caia: “Context of statelessness: The concepts ‘statelessness in situ’ and ‘statelessness in migratory contextx’, Understanding Staelessness, (Editörler: Tendayi Bloom/Katherine Tonkiss/Phillip Cole), New York 2017.