Şâtıbî’nin Nahvî İhtilâflara Bakışı
Abstract
Fıkıhta oluşturduğu mekâsıd düşüncesini nahve taşıdığı iddia edilen, edebiyat, fıkıh, tefsîr, kelâm, mantık gibi çeşitli alanlarda adından söz ettiren ve gramere yönelik el-Meḳâsidu’ş-şâfiye fî şerḥi ḫulâṣati’l-Kâfiye isimli eseriyle ön plana çıkan Şâtıbî, nahvî ihtilâfların değerine yönelik müstakil açıklamalar yapan önemli simalardan biridir. Fakat konu üzerinde yapılan akademik çalışmalarda Ebû Hayyân üzerinde daha çok durulmuş hatta bazılarında Şâtıbî’ye hiç atıfta bulunulmamıştır. Literatür taraması yöntemi kullanılarak ele alınan makalenin amacı Şâtıbî’nin söz konusu eserinde nahiv âlimleri arasında geçen ihtilâflara nasıl yaklaştığını tespit etmek ve yapılan tartışmaların nahiv ilmi açısından fayda temin edip etmediğine yönelik görüşlerini ortaya koymaktır. Makalede asıl-fer, âmil nazariyesi, irab, kelime türü ve sarfa yönelik bazı ihtilâfların sonuçta herhangi bir farklı nahvî hükme tesiri olmadığı ya da gereksiz bulunduğu Şâtıbî tarafından dile getirildiği sonucuna varılmıştır. Mevcut akademik çalışmalardan farklı ve özgün olduğunu düşündüğümüz bu makalenin ilim dünyasına katkı sağlayacağını umut ediyoruz.
Keywords
Arap Dili ve Belâgatı, Nahiv, Şâtıbî, el-Mekâsidu’ş-şâfiye, İhtilâf.
References
- Aynî, Bedruddîn Mahmûd b. Ahmed. el-Maḳâṣıdü’n-Naḥviyye fî Şerḥi Şevâhidi Şurûḥi’l-Elfiyye. thk. Alî Muhammed Fâhir, Ahmed Muhammed Tevfîk es-Sûdânî. 4 Cilt. Kahire: Dâru’s-Selâm, 2010.
- Behbeh, Ahmed b. Abdullâh İvaz Sâlim - İbn Yahyâ, Muhammed Ahmed. “Ecvibetü’ş-Şâṭıbî fi’l-Maḳâṣıdi’ş-Şâfiyye ʿan Muḥtemelâti Müşkilâti’l-Elfiyye: Dirâse fi’l-Menhec ve’l-İstiʿmâl”. et-Tevâsul 44 (2022), 157-206.
- Cürcânî, Alî b. Muhammed b. Alî es-Seyyid eş-Şerîf. et-Taʿrîfât. thk. Muhammed Bâsil Uyûn. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-ʿİlmiyye, 2000.
- Ebû Alî el-Fârisî, Hasen b. Ahmed. Îżâḥu’l-ʿAḍudî. thk. Hasan Şâzelî Ferhûd. Mısır: Dâru’t-Te’lîf, 1969.
- Ebû Hayyân, Muhammed b. Yûsuf b. Alî el-Endelüsî. et-Teẕyîl ve’t-Tekmîl fî Şerḥi Kitâbi’t-Teshîl. thk. Hasen Hindâvî. 14 Cilt. Dımaşk: Dâru’l-Kalem, 1997.
- Ebû Hayyân, Muhammed b. Yûsuf b. Alî el-Endelüsî. İrtişâfu’ḍ-Ḍarab min Lisâni’l-ʿArab. thk. Recep Osmân Muhammed. 5 Cilt. Kahire: Mektebetü’l-Hancî, 1998.
- Enbârî, Ebü’l-Berekât Kemâlüddîn b. Muhammed. el-İnṣâf fî Mesâili’l-Ḫilâf beyne’n-Naḥviyyîne’l-Baṣriyyîn ve’l-Kûfiyyîn. thk. Muhammed Muhyiddîn Abdulhamîd. 2 Cilt. Beyrut: el-Mektebetü’l-ʿAsriyye, 2012.
- Ezherî, Zeynüddîn Hâlid b. Abdillâh. Şerḥu’t-Taṣrîḥ ʿale’t-Tavḍîḥ. thk. Muhammed Bâsil Uyûn. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-ʿİlmiyye, 2000.
- Hatîb, Muhammed Abdulfettâh. “Uṣûlü’l-Ḫitâbi’n-Naḥvî Ḳirâʾeten fî Kitâbi Makâṣıdi’ş-Şâfiyye fî Şerḥi’l-Ḫulâṣati’l-Kâfiyye li’l-İmâm Ebî İshâk eş-Şâṭıbî”. Havliyyetü’l-Adâb ve’l-ʿUlûmi’l-İctimâʿiyye 31/327 (2011), 8-108.
- Hîbe Cafer, Abdunnebî Muhammed Mustafâ. İḫtilâfu’n-Nuḥât S̱imâruhû ve Âs̱âruhû fi’d-Dersin’n-Naḥvî. Sudan: Câmiʿatü Ümmi Dermân el-İslâmiyye, Yüksek Lisans Tezi, 2010.