Research Article

Homojen Toprak Dolgu Barajın Suyun Üstten Aşması ve Borulanma Nedeniyle Yıkılması Üzerine Deneysel Çalışma

Volume: 26 Number: 78 September 27, 2024
EN TR

Homojen Toprak Dolgu Barajın Suyun Üstten Aşması ve Borulanma Nedeniyle Yıkılması Üzerine Deneysel Çalışma

Abstract

Toprak dolgu baraj yıkılmalarının çoğu üstten aşma ve borulanmadan kaynaklanmakta ve ciddi can ve mal kayıplarıyla sonuçlanabilmektedir. Bu sebeple, baraj yıkılmasıyla oluşan taşkının ilerleyişinin incelenmesi ve riskli alanların tespiti, mansap bölgesinde oluşabilecek zararların önceden belirlenmesi ve önlenmesi açısından önem arz etmektedir. Bu çalışmada, homojen toprak dolgu barajların üstten aşma ve borulanma sebebiyle yıkılması sonucu oluşan taşkının ilerlemesi ve baraj gövdesinden taşınacak sedimentin taşkın dalgası ile mansaptaki hareketi deneysel olarak incelenmiştir. Baraj gövdesi, medyan tane çapı 0,441 mm olan sediment kullanılarak 30 cm yüksekliğinde, 2 m genişliğinde inşa edilmiştir. Baraj gövdesi, standart bir teknikle sıkıştırılmış her biri 10 cm yüksekliğe sahip üç kattan meydana gelmektedir. Deneyler 2 farklı noktadaki kamera ile kayıt altına alınmıştır. Deney sonunda limnimetre ile ölçülen sediment kalınlıkları verileri kullanılarak batimetri grafikleri elde edilmiştir. Borulanma nedeniyle barajın yıkılması, baraj rezervuarındaki suyun baraj gövdesindeki sedimenti mansap bölgesine taşıması ve kret genişliğinin zamanla azalmasından sonra başladığı için suyun üstten aşması durumundakine göre daha uzun sürmüştür. Taşkın dalgası, üstten aşma deneyinde baraj gövdesinin orta kısmını mansap bölgesine taşımıştır. Borulanma deneyinde ise baraj mansap bölgesindeki erozyonun zamanla genişlemesi ile rezervuardaki suyun sağ sahile 60 cm mesafedeki en zayıf kesitten barajı yıkmaya başlaması, baraj gövdesinin sağ sahile daha yakın bölgesinin mansap bölgesine taşınmasıyla sonuçlanmıştır. Deney sonuçları taşkın dalgası ekseninde yayılan sedimentin kalınlığının daha az olduğunu göstermiştir. Borulanma deneyinde sızma-erozyon boyunca baraj gövdesinden taşınan sediment, taşkın dalgasının etkisini ve yayılımını azaltmıştır. Bu azalma, borulanma deneyinde baraj mansabına yayılan sedimentin kalınlığını arttırmış, üstten aşma deneyinde daha uzun ve daha geniş sediment yayılımıyla sonuçlanmıştır.

Keywords

Supporting Institution

Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK)

Project Number

119M959

Thanks

Bu çalışma, Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) tarafından 119M959 No'lu Proje ile desteklenmektedir.

References

  1. [1] Orhon, M. 1997. Baraj Tipleri ve Yapım Kriterleri, Türkiye Mühendislik Haberleri, Cilt. 391, s. 12-16.
  2. [2] Çalamak, M., Arıcı Y., Yanmaz A.M. 2013. Türkiye’de Baraj Mühendisliğinin Gelişimi Üzerine Bir Değerlendirme. 3rd Hydraulic Structures Symposium. Ankara. Sayı 1. DOI:10.13140/2.1.2943.9686.
  3. [3] Bozkuş, Z. 2004, Afet Yönetimi İçin Baraj Yıkılma Analizleri, Teknik Dergi, Cilt. 74, s. 3335-3350.
  4. [4] Xu, Y., Zhang, L.M., Jia, J. 2008. Lessons From Catastrophic Dam Failures in August 1975 in Zhumadian, China. Hong Kong University of Science and Technology, American Society of Civil Engineers, Archived from the original on 2020-03-25.
  5. [5] Solava, S., Delatte, N. 2003. Lessons from the Failure of the Tton Dam. Forensic Engineering, s. 178-189. San Diego: American Society of Civil Engineers.
  6. [6] Zorluer, I. 2001. Toprak Dolgu Barajlarda Borulanma ve Bir Borulanma Göçmesi: Teton Barajı, Afyon Kocatepe Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, Cilt. 1, s. 135-141.
  7. [7] Foster, M.A., Fell, R., Spannagle, M. 2000. The Statistics of Embankment Dam Failures and Accidents, Canadian Geotechnical Journal, Cilt. 37, s. 1000–1024.
  8. [8] Fell, R., Wan, C.F., Cyganiewicz, J., Foster, M. 2003. Time for Development of Internal Erosion and Piping in Embankment Dams, Journal of Geotechnical and Geoenvironmental Engineering, Cilt. 129, s. 307-314.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Water Resources and Water Structures

Journal Section

Research Article

Early Pub Date

September 17, 2024

Publication Date

September 27, 2024

Submission Date

June 24, 2023

Acceptance Date

December 28, 2023

Published in Issue

Year 2024 Volume: 26 Number: 78

APA
Taşkaya, E., Büyüker, Z., Solmaz, A. N., Karakaya, O., Bombar, G., & Tayfur, G. (2024). Homojen Toprak Dolgu Barajın Suyun Üstten Aşması ve Borulanma Nedeniyle Yıkılması Üzerine Deneysel Çalışma. Dokuz Eylül Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Fen Ve Mühendislik Dergisi, 26(78), 415-425. https://doi.org/10.21205/deufmd.2024267807
AMA
1.Taşkaya E, Büyüker Z, Solmaz AN, Karakaya O, Bombar G, Tayfur G. Homojen Toprak Dolgu Barajın Suyun Üstten Aşması ve Borulanma Nedeniyle Yıkılması Üzerine Deneysel Çalışma. DEUFMD. 2024;26(78):415-425. doi:10.21205/deufmd.2024267807
Chicago
Taşkaya, Ebru, Zehra Büyüker, Adile Nur Solmaz, Onurhan Karakaya, Gökçen Bombar, and Gökmen Tayfur. 2024. “Homojen Toprak Dolgu Barajın Suyun Üstten Aşması Ve Borulanma Nedeniyle Yıkılması Üzerine Deneysel Çalışma”. Dokuz Eylül Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Fen Ve Mühendislik Dergisi 26 (78): 415-25. https://doi.org/10.21205/deufmd.2024267807.
EndNote
Taşkaya E, Büyüker Z, Solmaz AN, Karakaya O, Bombar G, Tayfur G (September 1, 2024) Homojen Toprak Dolgu Barajın Suyun Üstten Aşması ve Borulanma Nedeniyle Yıkılması Üzerine Deneysel Çalışma. Dokuz Eylül Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Fen ve Mühendislik Dergisi 26 78 415–425.
IEEE
[1]E. Taşkaya, Z. Büyüker, A. N. Solmaz, O. Karakaya, G. Bombar, and G. Tayfur, “Homojen Toprak Dolgu Barajın Suyun Üstten Aşması ve Borulanma Nedeniyle Yıkılması Üzerine Deneysel Çalışma”, DEUFMD, vol. 26, no. 78, pp. 415–425, Sept. 2024, doi: 10.21205/deufmd.2024267807.
ISNAD
Taşkaya, Ebru - Büyüker, Zehra - Solmaz, Adile Nur - Karakaya, Onurhan - Bombar, Gökçen - Tayfur, Gökmen. “Homojen Toprak Dolgu Barajın Suyun Üstten Aşması Ve Borulanma Nedeniyle Yıkılması Üzerine Deneysel Çalışma”. Dokuz Eylül Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Fen ve Mühendislik Dergisi 26/78 (September 1, 2024): 415-425. https://doi.org/10.21205/deufmd.2024267807.
JAMA
1.Taşkaya E, Büyüker Z, Solmaz AN, Karakaya O, Bombar G, Tayfur G. Homojen Toprak Dolgu Barajın Suyun Üstten Aşması ve Borulanma Nedeniyle Yıkılması Üzerine Deneysel Çalışma. DEUFMD. 2024;26:415–425.
MLA
Taşkaya, Ebru, et al. “Homojen Toprak Dolgu Barajın Suyun Üstten Aşması Ve Borulanma Nedeniyle Yıkılması Üzerine Deneysel Çalışma”. Dokuz Eylül Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Fen Ve Mühendislik Dergisi, vol. 26, no. 78, Sept. 2024, pp. 415-2, doi:10.21205/deufmd.2024267807.
Vancouver
1.Ebru Taşkaya, Zehra Büyüker, Adile Nur Solmaz, Onurhan Karakaya, Gökçen Bombar, Gökmen Tayfur. Homojen Toprak Dolgu Barajın Suyun Üstten Aşması ve Borulanma Nedeniyle Yıkılması Üzerine Deneysel Çalışma. DEUFMD. 2024 Sep. 1;26(78):415-2. doi:10.21205/deufmd.2024267807

This journal is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License (CC BY-NC 4.0).

download?token=eyJhdXRoX3JvbGVzIjpbXSwiZW5kcG9pbnQiOiJmaWxlIiwicGF0aCI6IjliNTAvMDBjMi8xZmIxLzY5MjZmZDIyOGE1NzgyLjA3MzU5MTk2LnBuZyIsImV4cCI6MTc2NDE2OTMzMSwibm9uY2UiOiI2MTU1ODg1NGZlYzhkZTA1OThkNTU2NGFmYTQzYTc0YiJ9.O5b4Ex8bMlFv5797LL8VnE9YWS_X5880dfbmOp2-kc8